સોનમ વાંગચુકની અનશન ગાથા: શરીર નબળું છે, પણ મનોબળ અટલ છે!
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર છેલ્લા 20 દિવસથી એક એવું દ્રશ્ય જોવા મળી રહ્યું છે જેણે સમગ્ર દેશના યુવાનો અને જાગૃત નાગરિકોને હચમચાવી દીધા છે. શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં વ્યાપેલી અનિયમિતતાઓ અને ખાસ કરીને ‘નીટ-યુજી’ (NEET-UG 2026) જેવી મહત્વની પરીક્ષાઓમાં થયેલી કથિત ગેરરીતિઓ સામે અવાજ ઉઠાવતા જાણીતા પર્યાવરણ અને શિક્ષણ કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુક આમરણ અનશન પર છે. 20માં દિવસે પણ તેમનો ઉત્સાહ અને હિંમત જરા પણ ઓછી થઈ નથી, પરંતુ તેમના સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ હવે અત્યંત ગંભીર વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે.
“ભૂત બનીને પાછો આવીશ”: લોકશાહીમાં અવાજની તાકાત
સોનમ વાંગચુકના વ્યક્તિત્વમાં એક અનોખો અંદાજ છે. ગંભીર સ્થિતિમાં હોવા છતાં, તેમણે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) ના વિરોધ સ્થળ પર મજાકના લહેકામાં કહ્યું, “હું કોઈ પણ ભોગે 20 જુલાઈ સુધી જીવિત રહીશ, જેથી હું તમારી સાથે સંસદ સુધી કૂચ કરી શકું. અને જો 20 જુલાઈએ આપણી આ કૂચ સફળ નહીં થાય, તો હું ભૂત બનીને પાછો આવીશ!” તેમના આ શબ્દોમાં માત્ર રમૂજ નથી, પરંતુ સરકાર પ્રત્યેનો આક્રોશ અને પોતાના આંદોલન પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા છુપાયેલી છે.
20 જુલાઈનો દિવસ અત્યંત મહત્વનો છે, કારણ કે આ દિવસે સંસદનું ચોમાસુ સત્ર શરૂ થઈ રહ્યું છે. વાંગચુક માને છે કે જ્યાં નીતિઓ બને છે અને જ્યાં દેશના નિર્ણયો લેવાય છે, ત્યાં જ આ અવાજ પહોંચવો જોઈએ.
શરીર પર અસર: ડોક્ટરોની ચેતવણી
સોનમ વાંગચુકના સ્વાસ્થ્ય અંગે બહાર આવેલા મેડિકલ બુલેટિન ચિંતાજનક છે. ડો. સતીશ લાંબાના જણાવ્યા અનુસાર, 28 જૂનથી શરૂ થયેલા ઉપવાસ દરમિયાન તેમણે પોતાના શરીરનું નવ કિલોથી વધુ વજન ગુમાવ્યું છે. તેમનું હાલનું વજન 56.9 કિલો થઈ ગયું છે.
ડોક્ટરોના મતે, શરીર જ્યારે પોતાના ગ્લુકોઝના ભંડારને ખતમ કરી નાખે છે, ત્યારે તે ચરબી અને પછી સ્નાયુઓ (muscles) ને બાળવાનું શરૂ કરે છે. વાંગચુકના શરીરમાં કીટોનનું સ્તર ખૂબ ઊંચું છે અને યુરિક એસિડનું પ્રમાણ પણ વધી ગયું છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે તેમનું શરીર હવે પોતાના સ્નાયુઓને ખાઈ રહ્યું છે. ડોક્ટરોએ ચેતવણી આપી છે કે હવે પછીનો તબક્કો અંગોને નુકસાન પહોંચાડી શકે તેવો ‘એલાર્મિંગ’ છે. આથી જ, તેઓ વારંવાર સરકારને હસ્તક્ષેપ કરવા વિનંતી કરી રહ્યા છે, કારણ કે દેશ એક ‘અમૂલ્ય રત્ન’ ને ગુમાવી શકે છે.
યુવા આંદોલન અને ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’
સોનમ વાંગચુકે આ લડાઈ એકલા હાથે નથી લડી. તેમણે યુવા-નેતૃત્વ હેઠળના વ્યંગાત્મક આંદોલન ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ને પોતાનું સમર્થન આપ્યું છે. આ માત્ર વિરોધ નથી, પણ પરીક્ષા પદ્ધતિમાં સુધારા અને સરકારમાં જવાબદારીની માંગ છે. ક્રાંતિકારી યુવા સંગઠન (KYS), ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA) અને સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SFI) જેવા વિદ્યાર્થી સંગઠનો પણ આ આંદોલનમાં સક્રિય છે.
વાંગચુક કહે છે, “જો તમે ખરેખર ઈચ્છો છો કે હું જીવતો રહું, તો ઘરે બેસીને મેસેજ કરવાને બદલે તમારે આ આંદોલનમાં થોડું વધુ યોગદાન આપવું પડશે.” તેમના મતે, સંસદ એ શ્રેષ્ઠ જગ્યા છે જ્યાં લોકો પોતાની વાત મૂકી શકે છે અને કાયદામાં ફેરફાર કરાવી શકે છે.
मैं किसी भी हालत में 20 July तक ज़िंदा रहूँगा ताकि मैं आप सब के साथ संसद तक मार्च कर सकूँ। और अगर 20 July को हमारा मार्च सफल नहीं रहा तो फिर मैं भूत बन कर वापस आऊँगा!”
सोनम वांगचुक ने अपनी ज़िन्दगी के इतने कठिन समय पर भी अपना सेंस ऑफ़ ह्यूमर नहीं खोया!
चलो संसद! pic.twitter.com/qF8oRizKjo
— Cockroach is Back (@Cockroachisback) July 17, 2026
શું આંદોલન માત્ર એક રાજીનામા પૂરતું છે?
સોનમ વાંગચુકની માંગ માત્ર પરીક્ષા રદ કરવાની કે કોઈના રાજીનામા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેઓ એક મજબૂત અને પારદર્શક શિક્ષણ વ્યવસ્થા ઈચ્છે છે. દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓ, જેઓ મહેનત કરીને પરીક્ષા આપે છે, તેમના સપનાઓ આ ‘પેપર લીક’ માફિયાઓ દ્વારા છીનવાઈ રહ્યા છે. વાંગચુકની લડાઈ એ દરેક વિદ્યાર્થી માટે છે જેણે સિસ્ટમ સામે હાર માની લીધી છે.
તેમના ભૂતકાળના સંઘર્ષો પણ ઓછા નથી. લેહમાં ગયા વર્ષે થયેલી હિંસા બાદ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા (NSA) હેઠળ છ મહિના જેલમાં વિતાવ્યા પછી પણ તેમના અવાજમાં કોઈ ધ્રુજારી નથી આવી. આ દર્શાવે છે કે તેમના માટે દેશનું ભવિષ્ય પોતાના અંગત સુખ અને સુરક્ષા કરતા અનેક ગણું વધારે મહત્વનું છે.
સંસદ કૂચ: એક નિર્ણાયક વળાંક
20 જુલાઈની સંસદ કૂચ એ આ આંદોલનની કસોટી છે. સરકાર અત્યાર સુધી આ બાબતે ચૂપ રહી છે, જે આંદોલનકારીઓ માટે વધુ આક્રોશનું કારણ બની રહ્યું છે. જો સરકાર આટલા મોટા પાયે થઈ રહેલા પ્રદર્શનો અને એક લોકપ્રિય કાર્યકર્તાના સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન નહીં આપે, તો તે જનતાનો વિશ્વાસ ગુમાવી શકે છે.
વાંગચુક સ્પષ્ટ કરે છે કે, “જો નિર્ણય લેવાતી જગ્યાએ આપણો અવાજ નહીં પહોંચે, તો પરિવર્તન કેવી રીતે આવશે?” આ કૂચ દ્વારા તેઓ માત્ર એક મેસેજ નથી આપવા માંગતા, પરંતુ સરકારને મજબૂર કરવા માંગે છે કે તે દેશની યુવા પેઢીના ભવિષ્ય સાથે રમવાનું બંધ કરે.
સોનમ વાંગચુકનું આ આંદોલન લોકશાહીના અસ્તિત્વ માટેનું એક ઉદાહરણ છે. જ્યારે સરકાર અને સંસ્થાઓ તેમની જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ જાય, ત્યારે જનતાના અવાજ તરીકે આવા લોકો રસ્તા પર ઉતરે છે. ભલે તેમનું શરીર નબળું પડ્યું હોય, પણ તેમના આદર્શો અને તેમની માંગણીઓ પહેલા કરતા વધુ મજબૂત બની છે.
આખો દેશ હવે 20 જુલાઈની રાહ જોઈ રહ્યો છે. શું સરકાર વાંગચુકના સ્વાસ્થ્યને ગંભીરતાથી લેશે? શું યુવાનોને એક સુરક્ષિત અને પારદર્શક શિક્ષણ વ્યવસ્થાનું વચન મળશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ સંસદના આગામી સત્રમાં મળશે. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે, સોનમ વાંગચુકની આ ‘તપસ્યા’ એ ભારતના ઇતિહાસમાં એવા પૃષ્ઠ તરીકે લખાશે જ્યાં એક વ્યક્તિએ પોતાના શરીરને હોમીને દેશના ભવિષ્યને બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
