શું અમેરિકન ચૂંટણી વ્યવસ્થા ખરેખર જોખમમાં છે? ટ્રમ્પના દાવા અને વાસ્તવિકતાનું ગહન વિશ્લેષણ
વિશ્વની સૌથી જૂની અને મજબૂત લોકશાહી ગણાતા અમેરિકામાં જ્યારે પણ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી નજીક આવે છે, ત્યારે ‘ચૂંટણીની સુરક્ષા’નો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી જાય છે. તાજેતરમાં પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર દાવો કર્યો છે કે રશિયા, ચીન, ઈરાન અને ઉત્તર કોરિયા જેવી વિદેશી તાકાતો અમેરિકન ચૂંટણી પ્રક્રિયાને સાયબર હુમલાઓ દ્વારા પ્રભાવિત કરી શકે છે અને ઈવીએમ (EVM) કે ચૂંટણી પ્રણાલીમાં સેંધ લગાવીને પરિણામો બદલી શકાય છે. પરંતુ શું આ દાવાઓમાં તથ્ય છે? કે પછી તે માત્ર રાજકીય રણનીતિનો ભાગ છે? ચાલો, અમેરિકન ચૂંટણી સિસ્ટમની જટિલતા અને તેની સુરક્ષાના સ્તરોને સમજીએ.
અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રક્રિયા: કેન્દ્રીય નિયંત્રણનો અભાવ
અમેરિકન ચૂંટણી પ્રક્રિયા ભારત કે અન્ય ઘણા દેશો કરતા ઘણી અલગ છે. ભારતમાં જ્યાં ‘ઇલેક્શન કમિશન ઓફ ઇન્ડિયા’ સમગ્ર દેશમાં એકસમાન પ્રક્રિયા દ્વારા ચૂંટણી યોજે છે, ત્યાં અમેરિકામાં કોઈ એક કેન્દ્રીય સંસ્થા નથી જે ચૂંટણી કરાવતી હોય. અમેરિકાના બંધારણે ચૂંટણી કરાવવાની સત્તા રાજ્યોને આપી છે. આનું પરિણામ એ છે કે અમેરિકામાં 10,000થી વધુ સ્વતંત્ર ચૂંટણી ક્ષેત્રો છે.
દરેક રાજ્યના પોતાના નિયમો છે. કેટલાક રાજ્યોમાં ઇલેક્ટ્રોનિક મશીનોનો ઉપયોગ થાય છે, તો કેટલાકમાં હજુ પણ પેપર બેલેટ અથવા ઓપ્ટિકલ સ્કેનરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ વિકેન્દ્રીકરણ (Decentralization) જ તેની સૌથી મોટી સુરક્ષા છે. જો કોઈ સાયબર હુમલાખોર કોઈ એક રાજ્યની સિસ્ટમમાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરે, તો પણ તે આખા દેશના પરિણામોને બદલી શકતો નથી, કારણ કે દરેક રાજ્યની સિસ્ટમ એકબીજાથી અલગ અને સ્વતંત્ર છે.
શું ઈવીએમ કે ઈલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ સુરક્ષિત છે?
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમના સમર્થકો વારંવાર ઈલેક્ટ્રોનિક મતદાન મશીનો પર સવાલ ઉઠાવે છે. જોકે, ચૂંટણી નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકામાં વપરાતી મશીનો ક્યારેય ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલી હોતી નથી. હેકિંગ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે કોઈ સિસ્ટમ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હોય. મતદાન મશીનો એકલ-સ્ટેન્ડઅલોન (Stand-alone) એકમો છે, જેને ફિઝિકલ એક્સેસ વિના હેક કરવું લગભગ અશક્ય છે.
વધુમાં, મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ‘પેપર ટ્રેલ’ (Paper Trail) રાખવામાં આવે છે. એટલે કે, જો ઈલેક્ટ્રોનિક મશીનમાં કોઈ શંકા જણાય, તો હાથથી ગણેલા પેપર બેલેટ સાથે તેને ટેલી (Match) કરી શકાય છે. આ બેવડી સુરક્ષા પ્રક્રિયા છે જે ગેરરીતિની શક્યતાને ન્યૂનતમ બનાવે છે.
2020ની ચૂંટણી અને સાબિતીનો અભાવ
ટ્રમ્પના 2020ની ચૂંટણી અંગેના દાવાઓને લઈને અમેરિકાની અદાલતો, રાજ્યના ચૂંટણી અધિકારીઓ અને ખુદ તેમના દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવેલા એટર્ની જનરલ વિલિયમ બારે પણ સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે ચૂંટણીમાં કોઈ વ્યાપક હેરાફેરી થઈ નથી. એસોસિએટેડ પ્રેસ (AP) દ્વારા 2021માં કરવામાં આવેલી તપાસમાં માત્ર 475 જેટલા શંકાસ્પદ કેસ સામે આવ્યા હતા, જે આખા દેશના લાખો મતોની સરખામણીમાં નગણ્ય હતા અને ચૂંટણીના પરિણામ બદલવા માટે પૂરતા નહોતા.
છેતરપિંડી રોકવા માટેની કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા
અમેરિકામાં ચૂંટણી દરમિયાન છેતરપિંડી રોકવા માટે ઘણા કડક કાયદાઓ છે:
ઓળખની ચકાસણી: ઘણા રાજ્યોમાં મતદારોએ ફોટો ઓળખપત્ર બતાવવું પડે છે.
ટપાલ મતદાન (Mail-in Voting): આ પ્રક્રિયામાં હસ્તાક્ષરનું મિલાન (Signature Matching), ગવાહોની સહી અને નોટરી જેવી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવું પડે છે.
કઠોર સજા: જો કોઈ વ્યક્તિ ખોટા નામે કે એકથી વધુ વાર મતદાન કરે, તો તેને ભારે દંડ અને જેલની સજા થાય છે.
આ પ્રક્રિયાઓ એટલી પારદર્શક હોય છે કે કોઈપણ મોટા પાયે છેતરપિંડી કરવી એ જોખમથી ભરેલું કામ છે.
વિદેશી દખલગીરીનો ડર અને વાસ્તવિકતા
ટ્રમ્પે ચીન, રશિયા અને ઈરાન જેવા દેશોના હસ્તક્ષેપની વાત કરી છે. આ વાત સાચી છે કે વિદેશી શક્તિઓ સોશિયલ મીડિયા પર ‘પ્રોપેગેન્ડા’ ફેલાવીને જનમતને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, પરંતુ ચૂંટણીના પરિણામો ગણવામાં હસ્તક્ષેપ કરવો એ તકનીકી રીતે અત્યંત મુશ્કેલ છે. ચીને પણ ટ્રમ્પના આરોપોને ફગાવતા જણાવ્યું છે કે તેઓ અમેરિકાની આંતરિક ચૂંટણીઓમાં કોઈ રસ ધરાવતા નથી અને આ પ્રકારના આરોપો સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણા છે.
શા માટે આ દાવાઓ વારંવાર કરવામાં આવે છે?
રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે ચૂંટણી સિસ્ટમ પર સવાલ ઉઠાવવા એ એક રણનીતિ છે. જ્યારે કોઈ ઉમેદવારને પોતાની હારની આશંકા હોય અથવા પોતાનો વોટબેંક જાળવી રાખવો હોય, ત્યારે આવી શંકાઓ પેદા કરવામાં આવે છે. આનાથી લોકશાહી પ્રત્યેનો સામાન્ય નાગરિકનો વિશ્વાસ ડગમગી જાય છે, જે લાંબા ગાળે દેશ માટે નુકસાનકારક છે.
લોકશાહીમાં વિશ્વાસ જ સૌથી મોટી સુરક્ષા
અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રણાલી સંપૂર્ણપણે દોષરહિત હોવાનો દાવો કોઈ કરતું નથી, પરંતુ તે ચોક્કસપણે અત્યંત સુરક્ષિત અને જવાબદાર છે. તેમાં કરવામાં આવતી દરેક નાની ગેરરીતિને પકડવા માટે ઓડિટ અને તપાસની વ્યવસ્થા છે. ચૂંટણીની સફળતા માટે માત્ર મશીનો જ નહીં, પરંતુ જનતાનો લોકશાહી પ્રત્યેનો વિશ્વાસ સૌથી વધુ જરૂરી છે.
જ્યારે પણ કોઈ નેતા ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવે, ત્યારે નાગરિકોએ તથ્યોની તપાસ કરવી જોઈએ. એસોસિએટેડ પ્રેસ અને અન્ય સ્વતંત્ર સંસ્થાઓના અહેવાલો દર્શાવે છે કે અમેરિકન ચૂંટણીમાં વ્યાપક છેતરપિંડીના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી. લોકશાહીની તાકાત તેના ચૂંટણીના પરિણામો સ્વીકારવાની ક્ષમતામાં રહેલી છે, અને જ્યાં સુધી અમેરિકન નાગરિકો પોતાની પ્રક્રિયા પર વિશ્વાસ રાખશે, ત્યાં સુધી કોઈ પણ વિદેશી શક્તિ કે સાયબર હુમલો તેને તોડી શકશે નહીં.
આપણે એ ભૂલવું ન જોઈએ કે લોકશાહી એ એક જીવંત પ્રક્રિયા છે, જેમાં સુધારાને હંમેશા અવકાશ રહે છે, પરંતુ તેના પાયાને હચમચાવી દેવા એ લોકશાહીના સિદ્ધાંતો વિરુદ્ધ છે.
