અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ અને હુથી હુમલાઓથી તેલ પુરવઠો જોખમમાં: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $96 નજીક પહોંચ્યું
વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર હાલમાં તીવ્ર અસ્થિરતા અને વધતા ભૌગોલિક તણાવનો સામનો કરી રહ્યું છે. મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી સંઘર્ષ વધુ ઘેરો બનતાં તેમજ લાલ સમુદ્રમાં હુથી બળવાખોરોના વધતા હુમલાઓને કારણે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો ખોરવાઈ જવાની ગંભીર આશંકા ઊભી થઈ છે. આ ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર જોવા મળી રહી છે, જ્યાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને અમેરિકન ડબલ્યુટીઆઈ (WTI) બંનેમાં તીવ્ર ઉછાળો નોંધાયો છે.
બજારમાં મજબૂત તેજી અને રોકાણકારોની વધતી ચિંતા
આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ગુરુવારે ટ્રેડિંગ દરમિયાન બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં લગભગ ૨ ટકાનો તીવ્ર વધારો થયો હતો, જેના કારણે કિંમત પ્રતિ બેરલ $96ની નજીક પહોંચી ગઈ હતી. નોંધનીય છે કે આ અગાઉના સત્રમાં પણ પ્રતિ બેરલ $3થી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. બીજી તરફ, યુએસ વેસ્ટ ટેક્સાસ ઈન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ ઓઈલ ૧.૭ ટકા વધીને $88.27 પ્રતિ બેરલના સ્તરે પહોંચી ગયું છે.
સતત બીજા દિવસે નોંધાયેલા આ તીવ્ર વધારાથી વૈશ્વિક રોકાણકારો અને આર્થિક વિશ્લેષકોમાં ચિંતાનો માહોલ છે. નિષ્ણાતોના મતે, સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો વિક્ષેપ આવવાની ચિંતામાં વેપારીઓ અને દેશો પોતાની ખરીદી વધારી રહ્યા છે, જેનાથી કિંમતોને વધુ બળ મળી રહ્યું છે.
અમેરિકાના લશ્કરી હુમલા અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલી સ્થિતિ
દરિયાઈ ક્ષેત્રે તણાવ ત્યારે વધુ વધ્યો જ્યારે અમેરિકન સૈન્યએ સતત ૧૨મી રાત્રે ઈરાન સમર્થિત લક્ષ્યો અને યમનના હુથી બળવાખોરોના ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા કર્યા. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો પરથી પસાર થતા જહાજો પર જો ઈરાન દ્વારા કોઈ પણ આક્રમક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, તો અમેરિકા તેનો કડક અને તાત્કાલિક જવાબ આપશે.
આ બયાનબાજી બાદ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે દાવો કર્યો હતો કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના દક્ષિણ ભાગમાં એક ઓઈલ ટેન્કરમાં વિસ્ફોટ થયો છે. ઈરાની દળોના જણાવ્યા મુજબ, આ વિસ્તારમાં દરિયાઈ માર્ગો જોખમી બન્યા છે અને સુરક્ષાના કારણોસર અન્ય ટેન્કરોએ પોતાના રૂટ બદલવાની ફરજ પડી છે. ઈરાને એવો પણ દાવો કર્યો છે કે આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ તેમના સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હેઠળ છે અને અમેરિકાની સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે ત્યાં સુધી કોઈ પણ ટેન્કરને તેમની મંજૂરી વિના પસાર થવા દેવામાં આવશે નહીં.
હુથી બળવાખોરોનો નવો મોરચો અને લાલ સમુદ્રમાં નાકાબંધી
પરિસ્થિતિ માત્ર હોર્મુઝ સુધી મર્યાદિત નથી. ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરોએ પણ લાલ સમુદ્ર અને બાબ-અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટમાં નવો આક્રમક મોરચો ખોલી દીધો છે. તેમણે ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયાના તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવાની ધમકી આપી છે. દરિયાઈ સુરક્ષા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, લાલ સમુદ્રમાં સાઉદી ધ્વજ ધરાવતા ‘એન્સેલિયા’ નામના ટેન્કરને નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના અહેવાલ છે. હુથી જૂથનો દાવો છે કે તેમની ચેતવણી અને કાર્યવાહી બાદ ઓછામાં ઓછા ૧૦ વાણિજ્યિક જહાજોએ પોતાના રૂટ બદલીને પરત ફરવું પડ્યું છે.
યુએસ ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરીના આંકડા અને વૈશ્વિક અસર
એક તરફ યુદ્ધ જેવા માહોલથી ભાવ વધી રહ્યા છે, ત્યારે બીજી તરફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાંથી આવેલા આંકડાઓએ પણ બજારનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. યુએસ એનર્જી ઇન્ફર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA)ના ડેટા દર્શાવે છે કે દેશમાં ક્રૂડ ઓઈલનો ભંડાર (ઇન્વેન્ટરી) ૨ મિલિયન બેરલ વધ્યો છે. રિફાઇનિંગ પ્રક્રિયામાં ધીમાશ અને આયાત-નિકાસના ગણિતમાં ફેરફારને કારણે આ વધારો થયો છે. જોકે, બજારના વિશ્લેષકોએ ઇન્વેન્ટરી ઘટે તેવી ધારણા રાખી હતી, પરંતુ પુરવઠાના વાસ્તવિક આંકડા અને મધ્ય પૂર્વની ભૌગોલિક સ્થિતિ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર યુદ્ધના ભયની અસર વધુ હાવી જોવા મળી રહી છે.
આગામી સમયમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર સંભવિત અસરો
જો મધ્ય પૂર્વમાં હોર્મુઝ અને બાબ-અલ-મંડેબ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગો લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત રહેશે, તો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલની અછત ઊભી થઈ શકે છે. વિશ્વના કુલ ક્રૂડ તેલના પરિવહનનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગો પરથી પસાર થાય છે.
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો આ સંઘર્ષ વધુ વણસશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ $100 પ્રતિ બેરલને વટાવી શકે છે. આના પરિણામે ભારત સહિત વિશ્વના અનેક દેશોમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ફ્યુઅલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થઈ શકે છે, જે સીધી રીતે મોંઘવારી (ફુગાવો), લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ અને રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓના ભાવોને પ્રભાવિત કરશે. આગામી દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વની ક્ષણે-ક્ષણની પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક અર્થતંત્રની દિશા નક્કી કરવામાં અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
