સોનું ‘મોટું કમબેક’ કરવા માટે તૈયાર? ૪૫ વર્ષના ડેટાએ ખોલ્યા રહસ્યો, જાણો શું ફરી આવશે ઐતિહાસિક તેજી
ભારતીય સંસ્કૃતિ અને અર્થતંત્રમાં સોના (Gold) નું સ્થાન હંમેશાં વિશેષ રહ્યું છે. તેને માત્ર આભૂષણો સુધી સીમિત ન રાખતાં મુશ્કેલ સમયનું સૌથી ભરોસાપાત્ર અને સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે. શેરબજારમાં કડાકો હોય કે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાનો માહોલ, રોકાણકારો અવારનવાર સોના તરફ વળે છે. પરંતુ સોનાના ભાવમાં ચાલી રહેલી સુસ્તી વચ્ચે શું ફરીથી મોટી ઐતિહાસિક તેજી આવશે?
તાજેતરમાં ‘FundsIndia’ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા એક ખાસ રિપોર્ટમાં ગોલ્ડના છેલ્લા ૪૫ વર્ષના (૧૯૮૦ થી ૨૦૨૫) આંકડાઓ સાથે કેટલાક ચોંકાવનારા ખુલાસા કરવામાં આવ્યા છે. આ રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે સોનું દર વખતે માત્ર તેજી જ નથી આપતું. ઇતિહાસમાં એવા કેટલાય તબક્કા આવ્યા છે જ્યાં રોકાણકારોને સતત સાત થી દસ વર્ષ સુધી કોઈ ખાસ રિટર્ન મળ્યું નથી.
૪૫ વર્ષના ઇતિહાસમાં સોનાના ૩ મોટા સુસ્ત તબક્કા
રિપોર્ટ અનુસાર, સોનાની કિંમત હંમેશા એકસરખી ઝડપે વધતી નથી. વર્ષ ૧૯૮૦ માં સોનું તે સમયના ઓલ-ટાઇમ હાઇ લેવલ પર પહોંચ્યા બાદ આગામી લગભગ ૧૦ વર્ષ સુધી બજાર શાંત રહ્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૬ માં તેજી આવ્યા પછી ફરી સાત વર્ષ સુધી સોનાના ભાવ સીમિત દાયરામાં રહ્યા.
એ જ રીતે, ૨૦૦૮ ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી બાદ ૨૦૧૨ સુધી આવેલી મજબૂત તેજી પછી, ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૯ સુધીના સાત વર્ષમાં રોકાણકારોને અપેક્ષા મુજબ રિટર્ન ન મળ્યું. ૨૦૧૯ પછી ગ્લોબલ અનિશ્ચિતતાઓ અને સેન્ટ્રલ બેંકોની ખરીદીના કારણે ફરી નવી તેજી જોવા મળી હતી.
સંપત્તિનું સર્જન કે રક્ષણ? શું છે અસલી ઉદ્દેશ્ય?
FundsIndia ના રિપોર્ટ મુજબ, સોનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શેરબજારની જેમ ઝડપી ‘વેલ્થ ક્રિએશન’ (સંપત્તિનું સર્જન) કરવાનો નથી, પરંતુ ‘વેલ્થ પ્રિઝર્વેશન’ (સંપત્તિનું રક્ષણ) કરવાનો છે. ૧૯૯૫ થી ૨૦૨૫ સુધીના આંકડા દર્શાવે છે કે લાંબા ગાળામાં સોનાએ મોંઘવારી (Inflation) કરતાં સરેરાશ ૨ થી ૪ ટકા વધારાનું સારું રિટર્ન આપ્યું છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ૧૯૮૦ પછીના ૪૫ વર્ષોમાં ૧૦ કે ૧૫ વર્ષના કોઈ પણ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પિરિયડમાં ગોલ્ડે ક્યારેય નેગેટિવ રિટર્ન આપ્યું નથી. ૧૫ વર્ષના સમયગાળામાં સોનાનું સરેરાશ વાર્ષિક રિટર્ન આશરે ૧૦ ટકા રહ્યું છે.
ઘટાડો અને રિકવરીનો સમયગાળો
સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે પણ તેમાં કડાકા નથી આવતા તે ભ્રમ છે. દર વર્ષે સોનાના ભાવમાં ૧૦ થી ૧૫ ટકાનો ઘટાડો થવો સામાન્ય બાબત છે. છેલ્લા ચાર દાયકામાં સોનાએ ત્રણ વાર ૩૦ ટકા કે તેથી વધુનો મોટો કડાકો જોયો છે. આવા મોટા કડાકા પછી સોનાને તેના જૂના રેકોર્ડ સ્તર સુધી પહોંચવામાં સરેરાશ ૭ થી ૮ વર્ષનો સમય લાગ્યો છે.
જો રોકાણનો સમયગાળો ૧૫ થી ૨૦ વર્ષનો હોય, તો Nifty 50 TRI (શેરબજાર) એ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સોના કરતાં ઘણું સારું રિટર્ન આપ્યું છે. આ જ કારણ છે કે ફાઇનાન્શિયલ એક્સપર્ટ આખી રકમ સોનામાં રોકવાની સલાહ આપતા નથી.
સોનાના ભાવ નક્કી કરતા વૈશ્વિક પરિબળો
સોનાની કિંમત માત્ર માંગ અને પુરવઠા પર આધારિત નથી. તેના પર વિશ્વની સેન્ટ્રલ બેંકો (જેમ કે આરબીઆઈ, યુએસ ફેડ) દ્વારા થતી ખરીદી, યુએસ વ્યાજદરો, બોન્ડ યીલ્ડ, મોંઘવારીનું સ્તર, ડોલર સામે રૂપિયાનું મૂલ્ય અને જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ જેવા મોટા ગ્લોબલ પરિબળોની સીધી અસર પડે છે.
અંતમાં, આ રિપોર્ટનો મુખ્ય સંદેશ એ જ છે કે સોનામાં ટૂંકા ગાળાના રિટર્ન જોઈને ઉતાવળમાં રોકાણ ન કરવું જોઈએ. ૧૦ થી ૧૫ વર્ષના લાંબા દ્રષ્ટિકોણ સાથે રોકાણ કરનાર માટે સોનું મોંઘવારી સામે રક્ષણ આપતું અને પોર્ટફોલિયોને સંતુલિત રાખતું શ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે.
