સંસદમાં સરકારે આપ્યો આંકડો: નિષ્ક્રિય EPF ખાતાઓમાં પડી રહ્યા છે ₹9,330.56 કરોડ, જાણો કેવી રીતે કરવો દાવો
ભારતમાં કરોડો પગારદાર કર્મચારીઓ માટે કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ (EPF) એ ભવિષ્યની સૌથી મોટી આર્થિક સુરક્ષા માનવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણીવાર નોકરી બદલતી વખતે કે નિવૃત્તિ પછી યોગ્ય ધ્યાન ન આપવાને કારણે જૂના પીએફ ખાતા નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. તાજેતરમાં જ કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં આ અંગે ચોંકાવનારા આંકડા રજૂ કર્યા છે.
દેશભરના લાખો કર્મચારીઓના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરતી કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) ની યોજનાઓ અંગે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી રજૂ કરી છે. રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં શ્રમ અને રોજગાર રાજ્યમંત્રી શોભા કરંદલાજેએ જણાવ્યું હતું કે ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધીમાં દેશના નિષ્ક્રિય EPF ખાતાઓમાં આશરે ₹૯,૩૩૦.૫૬ કરોડની મોટી રકમ દાવા વગરની (Unclaimed) અથવા અટકેલી પડી રહી છે.
આ આંકડો દર્શાવે છે કે મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓએ નોકરી બદલ્યા પછી કે નિવૃત્તિ બાદ પોતાના જૂના પીએફ ખાતામાંથી નાણાંનો દાવો કર્યો નથી અથવા તો તેને નવા ખાતા સાથે લિંક કર્યા નથી.
નિષ્ક્રિય (Inoperative) EPF ખાતું એટલે શું?
EPFO ના નિયમો મુજબ, જ્યારે કોઈ કર્મચારીના EPF ખાતામાં નિવૃત્તિ, વિદેશમાં કાયમી વસાહત કે મૃત્યુ જેવા કારણોસર સતત ત્રણ વર્ષ (૩૬ મહિના) સુધી કોઈ નવું યોગદાન (Contribution) જમા નથી થતું, ત્યારે તેવા ખાતાને ‘નિષ્ક્રિય’ અથવા ‘ઇનઓપરેટિવ’ જાહેર કરવામાં આવે છે.
તમામ ખાતાધારકો માટે રાહતની વાત એ છે કે વર્તમાન નિયમો અનુસાર, જો ખાતું નિષ્ક્રિય થઈ જાય તો પણ સભ્ય ૫૮ વર્ષની વય પૂરી કરે ત્યાં સુધી તેના જમા નાણાં પર પીએફનું નિર્ધારિત વ્યાજ મળતું રહે છે. EPFO એ આવા એકાઉન્ટ્સને બે વર્ગમાં વિભાજિત કર્યા છે – યુનિવર્સલ એકાઉન્ટ નંબર (UAN) વગરના ખાતાઓ અને UAN સાથે પહેલેથી લિંક થયેલા ખાતાઓ.
નિષ્ક્રિય ખાતામાંથી પૈસા પાછા મેળવવાની રીત
જો તમારું પીએફ ખાતું પણ નિષ્ક્રિય થઈ ગયું હોય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. EPFO ની સરળ પ્રક્રિયા દ્વારા આ રકમ પાછી મેળવી શકાય છે:
૧. નવી નોકરી ચાલુ હોય તો: જો તમે હાલ કોઈ નવી કંપનીમાં કામ કરી રહ્યા છો જ્યાં EPF લાગુ પડે છે, તો તમે તમારા પીએફ પોર્ટલ પર લોગિન કરીને જૂના ખાતામાં રહેલી તમામ રકમ તમારા વર્તમાન UAN અને નવા EPF ખાતામાં ઓનલાઈન ટ્રાન્સફર કરી શકો છો.
૨. નિવૃત્તિ કે કામ છોડી દીધું હોય તો: જો તમે નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થઈ ગયા છો અથવા હવે નોકરી કરતા નથી, તો તમે EPFO પોર્ટલ પરથી ઓનલાઈન ફોર્મ ભરીને અથવા નજીકની EPFO કચેરીનો સંપર્ક કરીને પૂરેપૂરી રકમ ઉપાડવાનો દાવો (Claim Settlement) કરી શકો છો.
નાણાકીય નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે તમામ કર્મચારીઓએ પોતાના UAN ને હંમેશા એક્ટિવ રાખવું જોઈએ અને નોકરી બદલતી વખતે જૂના પીએફ આઈડીને નવા આઈડી સાથે મર્જ કરી લેવું જોઈએ.
EPFO નો ‘નિધિ આપકે નિકટ ૨.૦’ પ્રોગ્રામ
શ્રમ મંત્રાલયે સંસદમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કર્મચારીઓના મહેનતના પૈસા અટવાયેલા ન રહે તે માટે EPFO સોશિયલ મીડિયા અને ‘નિધિ આપકે નિકટ (NAN) ૨.૦’ કેમ્પ દ્વારા કર્મચારીઓ અને માલિકોમાં સતત જાગૃતિ ફેલાવી રહ્યું છે. આ ઝુંબેશનો મુખ્ય હેતુ જૂના દાવા વગરના ખાતાઓને તેમના સાચા હકદારો સુધી પહોંચાડવાનો છે.
EPS પેન્શન અંગે મહત્વની સ્પષ્ટતા
સરકારે કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) વિશે પણ મહત્વની વિગતો આપી છે. મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું કે EPS પેન્શન ફંડ એ એક સંકલિત ભંડોળ છે જેમાં માલિકો અને કેન્દ્ર સરકાર બંનેનું યોગદાન હોય છે. જ્યારે પણ કોઈ સભ્ય કે તેમનો પરિવાર પેન્શન માટે હકદાર બને છે, ત્યારે આ ફંડમાંથી ચુકવણી થાય છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે EPS હેઠળ પેન્શન મેળવવા કે રકમ ઉપાડવા માટે કોઈ સમયમર્યાદા (Time Limit) નથી. પાત્ર સભ્ય જ્યારે પણ અરજી કરે છે, ત્યારે તેની મંજૂરી બાદ બાકી લેણી નીકળતી રકમ સહિત સંપૂર્ણ ચૂકવણું કરવામાં આવે છે.
જો તમે પણ ભૂતકાળમાં નોકરી બદલી હોય કે લાંબા સમયથી પીએફ બેલેન્સ ચેક ન કર્યું હોય, તો આજે જ તમારું UAN પોર્ટલ ચેક કરીને નિષ્ક્રિય ખાતાઓની સ્થિતિ જાણી લેવી હિતાવહ છે.
