૩૧ જુલાઈની રાહ જોશો તો ચૂકવવો પડશે ભારે દંડ: જાણી લો આવકવેરા રિટર્નના નવા નિયમો

 ITR ફાઇલ કરવામાં આ ભૂલ ન કરતા! ₹૫,૦૦૦ ની લેટ ફી સાથે થઈ શકે છે મોટું નુકસાન

જો તમે પણ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલિંગને ગંભીરતાથી નથી લઈ રહ્યા અને છેલ્લી ઘડીની રાહ જોઈ રહ્યા છો, તો સાવચેત થઈ જવાની જરૂર છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭) માટે તમારું ITR ફાઇલ કરવાની સમયમર્યાદા ઝડપથી નજીક આવી રહી છે. ૩૧ જુલાઈની અંતિમ તારીખ ફક્ત એક ઔપચારિકતા નથી. આ તારીખ પછી રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી માત્ર દંડ જ નથી ભરવો પડતો, પરંતુ આવનારા વર્ષોમાં મળનારા અનેક કર લાભો પણ તમે કાયમી ધોરણે ગુમાવી શકો છો.

જો કે નિયત તારીખ પછી પણ ‘બિલેટેડ રિટર્ન’ (Belated Return) ફાઇલ કરી શકાય છે, પરંતુ તેની સાથે વધારાની લેટ ફી, વ્યાજ અને કર મુક્તિઓનો નિકાલ જોડાયેલો હોય છે.

કોના માટે કઈ તારીખ છે છેલ્લી મર્યાદા?

આવકવેરા કાયદા મુજબ અલગ-અલગ કરદાતાઓ માટે ITR ફાઇલ કરવાની સમયમર્યાદા જુદી જુદી નક્કી કરવામાં આવી છે:

• ૩૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬: આ તારીખ મુખ્યત્વે પગારદાર કર્મચારીઓ, પેન્શનરો, ઓડિટ ન કરાવતા વ્યક્તિગત કરદાતાઓ અને હિન્દુ અવિભાજિત પરિવારો (HUF) માટે આખરી સમયમર્યાદા છે. (ITR-1 અને ITR-2)

• ૩૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬: જે કરદાતાઓ વ્યવસાય કે પ્રોફેશનમાંથી આવક ધરાવે છે પરંતુ ઓડિટ કરાવવાની જરૂર નથી અથવા અંદાજિત કર વ્યવસ્થા (Presumptive Taxation) હેઠળ આવે છે, તેમના માટે છેલ્લી તારીખ ઓગસ્ટના અંત સુધીની છે. (ITR-3 અને ITR-4 ઓડિટ વિના)

• ૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬: જે વેપારીઓ કે પ્રોફેસનલ્સ માટે ટેક્સ ઓડિટ કરાવવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે, તેઓ ઓક્ટોબરના અંત સુધી રિટર્ન ફાઇલ કરી શકે છે.

• ૩૦ નવેમ્બર, ૨૦૨૬: આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહારો કે ટ્રાન્સફર પ્રાઇસિંગના મુદ્દાઓ ધરાવતા પાત્ર કરદાતાઓ માટે નવેમ્બરની મુદત આપવામાં આવે છે.

• ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬: સમયસર રિટર્ન ન ભરી શકનારા કરદાતાઓ દંડ સાથે બિલેટેડ રિટર્ન ડિસેમ્બરના અંત સુધી ભરી શકે છે.

• ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૭: અગાઉ ફાઇલ કરેલા રિટર્નમાં કોઈ ભૂલ કે સુધારો કરવો હોય તો રિવિઝન કરવાની આ અંતિમ તારીખ છે.

માત્ર લેટ ફી જ નહીં, કેપિટલ લોસનું પણ થશે મોટું નુકસાન

જો તમને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં શેરબજાર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે અન્ય કોઈ મિલકત વેચીને નુકસાન (Capital Loss) થયું હોય, તો સમયસર ITR ફાઇલ કરવું અનિવાર્ય બની જાય છે. સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી આ નુકસાનને આગામી ૮ આકારણી વર્ષ સુધી આગળ ધપાવી (Carry Forward) શકાય છે અને ભવિષ્યના નફા સામે સેટ-ઓફ કરીને ટેક્સ બચાવી શકાય છે. પરંતુ જો નિયત તારીખ પછી રિટર્ન ભરાય, તો આ લાભ મળતો નથી.

દાખલા તરીકે, જો કોઈ રોકાણકારને આ વર્ષે શેર વેચાણ પર ₹૩ લાખનું મૂડી નુકસાન થયું હોય અને આવતા વર્ષે ₹૫ લાખનો નફો થાય, તો સમયસર ITR ભર્યું હશે તો જ ₹૩ લાખ બાદ મળશે અને માત્ર ₹૨ લાખ પર ટેક્સ લાગશે. પરંતુ જો આ વર્ષનું રિટર્ન મોડું ફાઇલ થશે તો ભવિષ્યમાં આખા ₹૫ લાખ પર ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. જોકે, મકાન મિલકતના નુકસાન (House Property Loss) માટે આગળ લઈ જવાના નિયમો થોડા અલગ અને સુલભ છે.

મોડા રિટર્ન પર કેટલો દંડ અને વ્યાજ લાગશે?

નિયત તારીખ ચૂકી જવાના કિસ્સામાં આવકવેરા વિભાગ દ્વારા દંડ અને વ્યાજની વસૂલાત કરવામાં આવે છે:

• કલમ ૨૩૪F હેઠળ લેટ ફી: જો તમારી કુલ વાર્ષિક આવક ₹૫ લાખથી વધુ હોય તો નિયત તારીખ પછી રિટર્ન ભરવા પર ₹૫,૦૦૦ ની લેટ ફી લાગશે. જો આવક ₹૫ લાખ સુધીની હશે તો મહત્તમ લેટ ફી ₹૧,૦૦૦ રહેશે.

• કલમ ૨૩૪A હેઠળ વ્યાજ: જો તમારી ટેક્સની લેણી રકમ બાકી હોય, તો નિયત તારીખ પછી દર મહિને કે મહિનાના ભાગ માટે ૧% ના દરે વ્યાજ ચૂકવવું પડશે.

મોડા રિટર્ન અને સુધારેલા રિટર્ન વચ્ચેનો તફાવત

ઘણા લોકો બિલેટેડ રિટર્ન અને વાસ્તવિક રિટર્ન વચ્ચે ગૂંચવણ અનુભવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ મૂળ સમયમર્યાદા સુધીમાં રિટર્ન ફાઇલ ન કરે અને પાછળથી ભરે, તો તેને ‘બિલેટેડ ITR’ કહેવાય છે, જેમાં લેટ ફી લાગે છે. પરંતુ જો તમે સમયસર ITR ભરી દીધું હોય અને પાછળથી કોઈ આવક કે ગણતરીમાં ભૂલ જણાય, તો તેને સુધારવા માટે ભરાતા રિટર્નને ‘રિવાઇઝ્ડ ITR’ (Revised Return) કહેવાય છે.

તેથી, છેલ્લી ઘડીના ધસારા, સર્વર ડાઉન થવાની સમસ્યાઓ અને ₹૫,૦૦૦ સુધીના દંડથી બચવા માટે સમયસર જ તમારું ITR ફાઇલ કરી દેવું ડહાપણભર્યું છે.