ટાટા સન્સને મોટો ઝટકો! RBI એ અરજી ફગાવી: જાણો શાપૂરજી પાલનજી ગ્રુપને કેવી રીતે થશે રૂ. ૬૦,૦૦૦ કરોડનો ફાયદો?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સ (Tata Sons) ની એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અરજીને ફગાવી દીધી છે. ટાટા સન્સે પોતાનું રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ (CoR) સ્વેચ્છાએ સરન્ડર કરીને ‘અન-રજિસ્ટર્ડ કોર ઈન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની’ (CIC) તરીકે વર્ગીકૃત થવાની માંગ કરી હતી. સેન્ટ્રલ બેંકના આ કડક નિર્ણયથી ભારતના સૌથી મોટા અને વૈશ્વિક સ્તરે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ફેલાયેલા આ બિઝનેસ ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની માટે શેરબજારમાં પબ્લિક લિસ્ટિંગ (IPO) લાવવાનો રસ્તો સંપૂર્ણપણે સાફ થઈ ગયો છે.
તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, આરબીઆઈએ ટાટા સન્સ દ્વારા માર્ચ ૨૦૨૪માં કરવામાં આવેલી અરજી અને ત્યારબાદ થયેલી ચર્ચાઓને ધ્યાનમાં લીધા બાદ આ નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ સરન્ડર કરવાની કંપનીની માંગણીને મંજૂરી આપી શકે તેમ નથી.
NBFC-અપર લેયરના કડક નિયમોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય
આરબીઆઈએ ટાટા સન્સને સ્પષ્ટ સલાહ આપી છે કે તેણે ‘નૉન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપની – અપર લેયર’ (NBFC-UL) પર લાગુ પડતી તમામ રેગ્યુલેટરી ગાઇડલાઇન્સ અને માર્ગદર્શિકાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવા માટે જરૂરી પગલાં લેવા પડશે. આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે ટાટા સન્સ પર અપર-લેયર NBFC માટેનો તમામ કાનૂની અને રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક યથાવત લાગુ રહેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, લિસ્ટિંગની કાનૂની પ્રક્રિયા અને જાહેર ઉત્તરાદાયિત્વથી બચવા માટે ટાટા સન્સે માર્ચ ૨૦૨૪માં પોતાની કોર ઈન્વેસ્ટમેન્ટ કંપની તરીકેની નોંધણી રદ કરવા માટે અરજી કરી હતી. જોકે, આરબીઆઈએ ટાટા સન્સને દેશની ૧૬ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અપર-લેયર NBFCs ની યાદીમાં સામેલ કરી રાખતા તેના પર કડક નિયમનકારી દેખરેખ ચાલુ રહેશે, જે અંતર્ગત નિયત સમયમર્યાદામાં શેરબજારમાં લિસ્ટ થવું ફરજિયાત બની જાય છે.
એસેટ લિમિટ અને ઋણમુક્તિ છતાં કેમ ન મળી રાહત?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના સ્કેલ-બેઝ્ડ રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક અંતર્ગત કોઈપણ કંપનીને ‘અપર-લેયર NBFC’ તરીકે વર્ગીકૃત કરવા માટે રૂ. ૧ લાખ કરોડની સંપત્તિ (એસેટ લિમિટ) નક્કી કરવામાં આવી છે. માર્ચ ૨૦૨૬ના અંત સુધીમાં ટાટા સન્સની કુલ સંપત્તિ રૂ. ૨.૦૧ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જે નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતાં બમણા કરતાં પણ વધુ છે.
કંપનીએ ડી-રજીસ્ટ્રેશન મેળવવા અને લિસ્ટિંગની પ્રક્રિયાથી બચવાના એક ભાગરૂપે પોતાનું તમામ દેવું ચૂકવીને કંપનીને સંપૂર્ણપણે ‘ડેબ્ટ-ફ્રી’ (ઋણ મુક્ત) બનાવી દીધી હતી. પરંતુ આરબીઆઈના કડક નિયમો અનુસાર, ડી-રજીસ્ટ્રેશન માટે માત્ર એ જ કંપનીઓ પાત્ર ઠરે છે કે જેમની પાસે પબ્લિક ફંડ ન હોય, ગ્રાહકો સાથે કોઈ સીધો સંપર્ક ન હોય અને જેની કુલ સંપત્તિ રૂ. ૧,૦૦૦ કરોડથી ઓછી હોય. ટાટા સન્સની સંપત્તિ આ મર્યાદા કરતાં ક્યાંય વધારે હોવાથી તેને આ સવલત મળી શકી નથી.
૫ વર્ષનો લોક-ઈન પિરિયડ અને આરબીઆઈનું સ્ટેન્ડ
ટાટા ગ્રુપ, જેનો કારોબાર સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, સોફ્ટવેરથી લઈને ફાઈનાન્શિયલ સર્વિસિસ અને સેમિકન્ડક્ટર સુધી ફેલાયેલો છે, તે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨થી જ ‘અપર-લેયર NBFC’ ની શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત થયેલું છે. સેન્ટ્રલ બેંકના નિયમો અનુસાર, એકવાર જો કોઈ કંપની અપર લેયરમાં આવી જાય, તો તેના પર ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ સુધી આ કડક નિયમો લાગુ રહે છે – ભલે પછીથી તે કંપની વર્ગીકરણની કોઈ ચોક્કસ શરતો પૂરી ન કરતી હોય.
આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ આ મુદ્દા પર અગાઉ સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, અપર-લેયર NBFC વર્ગીકરણ માટેના સુધારેલા નિયમો ચોક્કસ સિદ્ધાંતો પર આધારિત છે. તેમણે સંકેત આપ્યો હતો કે જે કંપનીઓ આ વ્યાખ્યામાં આવે છે તેમણે નિયમોનું પાલન કરવું જ પડશે.
શાપૂરજી પાલનજી (SP) ગ્રુપ માટે રાહતના સમાચાર
આરબીઆઈના આ નિર્ણયની સૌથી મોટી અસર ટાટા સન્સના શેરહોલ્ડિંગ પેટર્ન અને તેના માઈનોરિટી શેરહોલ્ડર્સ પર પડશે. સર રતન ટાટા ટ્રસ્ટ અને સર દોરાબજી ટાટા ટ્રસ્ટ જેવા ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ્સ ટાટા સન્સમાં ૬૬% હિસ્સો ધરાવે છે. જુલાઈ ૨૦૨૫માં ટાટા ટ્રસ્ટ્સે એક પ્રસ્તાવ પસાર કરીને હોલ્ડિંગ કંપનીને ખાનગી માલિકી (પ્રાઈવેટ ઓનરશિપ) હેઠળ જ રાખવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
બીજી તરફ, શાપૂરજી પાલનજી (SP) ગ્રુપ, જે ૧૮.૩૭% હિસ્સા સાથે ટાટા સન્સનો સૌથી મોટો માઈનોરિટી શેરહોલ્ડર છે, તે લાંબા સમયથી કંપનીના લિસ્ટિંગની તરફેણમાં રહ્યું છે. એસપી ગ્રુપ લિસ્ટિંગને પોતાની સંપત્તિનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન (Value Unlocking) મેળવવાનો સૌથી વ્યાવહારિક રસ્તો ગણે છે. હાલમાં એસપી ગ્રુપ પર અંદાજે રૂ. ૬૦,૦૦૦ કરોડનું ભારે દેવું છે, જેને ચૂકવવા માટે તે ટાટા સન્સમાં રહેલા પોતાના હિસ્સાનો કિંમતી ભાગ વેચવા અથવા ગીરવી મૂકીને ફંડ એકત્ર કરવા માંગે છે. ટાટા સન્સનું લિસ્ટિંગ થવાથી એસપી ગ્રુપ માટે પોતાના શેરનું યોગ્ય મૂલ્ય મેળવવું અને દેવામાંથી બહાર આવવું ખૂબ આસાન બની જશે.
