હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વાણિજ્યિક જહાજો પર હુમલા બંધ કરો: સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતનો આક્રમક અવાજ અને ખલાસીઓની સલામતી પર ભાર
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા તણાવે હવે વૈશ્વિક સ્તરે અત્યંત ગંભીર રૂપ ધારણ કરી લીધું છે. ખાસ કરીને વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતા હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય (Strait of Hormuz) માં વ્યાપારી જહાજોને નિશાન બનાવવાની ઘટનાઓ સતત વધી રહી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા સુરક્ષા પર મોટું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ની બેઠકમાં ભારત તરફથી અત્યંત મજબૂત અને સ્પષ્ટ વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો પર નાગરિકો અને નાવિકો પર થઈ રહેલા હુમલાઓની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરી છે અને તણાવ તુરંત ઘટાડવા માટે તાકીદ કરી છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વકરતો તણાવ અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર જોખમ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ ફરી એકવાર ચરમસીમા પર પહોંચી ગયો છે. એક તરફ જ્યાં અમેરિકા દ્વારા તેહરાન સામે આક્રમક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ઈરાન પણ ખાડી દેશોમાં આવેલા સ્થળો અને હિતોને નિશાન બનાવી રહ્યું છે. આ સત્તા સંઘર્ષની સૌથી મોટી કિંમત સામાન્ય વ્યાપારી જહાજો, નિર્દોષ નાવિકો અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાએ ચૂકવવી પડી રહી છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતના કાયમી પ્રતિનિધિ રાજદૂત પર્વતનેની હરીશે સુરક્ષા પરિષદની ખુલ્લી ચર્ચા દરમિયાન સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રમાં સંઘર્ષ થોડા સમય માટે અટક્યા બાદ ફરીથી હુમલાઓ શરૂ થવા અને તણાવ વધવો એ સમગ્ર વિશ્વ માટે અત્યંત ચિંતાજનક વિષય છે. ભારતે માંગ કરી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું સન્માન કરીને તમામ પ્રકારના દુશ્મનાવટભર્યા પગલાં તાત્કાલિક ધોરણે રોકવામાં આવે.
હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યમાં જહાજો પર હુમલા અને ભારતીય નાગરિકોનું નુકસાન
સુરક્ષા પરિષદની બેઠકમાં, ભારતે આ મહિનાની શરૂઆતમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા મહત્વપૂર્ણ કાર્ગો જહાજો પર થયેલા ઘાતક હુમલાઓનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો – જેમાં GFS ગેલેક્સી, MT અલ બાહિયા અને MT મોમ્બાસા જેવા જહાજોનો સમાવેશ થાય છે.
રાજદૂત હરીશે દુઃખ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે આ હુમલાઓની સીધી અસર ભારતીય નાગરિકો અને નાવિકો પર પડી છે:
આ હુમલાઓમાં અનેક ભારતીય નાગરિકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે.
એક ભારતીય નાવિકે પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે, જ્યારે એક અન્ય નાગરિક હજુ પણ લાપતા છે.
ભારતે હંમેશાં દરિયાઈ મુસાફરો, નાવિકો અને આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપી છે. કોઈપણ નિર્દોષ નાગરિકને હિંસાનો શિકાર બનાવવો એ અસ્વીકાર્ય છે. ભારતે આડકતરી કે પ્રત્યક્ષ રીતે વેપારી જહાજોની મુક્ત અવરજવરમાં અવરોધ ઊભી કરતી તમામ હિંસક ગતિવિધિઓની આકરી નિંદા કરી છે.
વેપારી જહાજો અને નાગરિક માળખાને નિશાન બનાવવું બંધ થવું જોઈએ
ભારતનું માનવું છે કે હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય જેવા સંવેદનશીલ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગો પર વ્યાપારી શિપિંગ (Commercial Shipping) અને સામાન્ય નાગરિકોના જીવ સાથે ચેડાં કરવાનું તાત્કાલિક ધોરણે બંધ થવું જોઈએ. આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદાઓ (UNCLOS) મુજબ, કોઈપણ રાષ્ટ્રને વૈશ્વિક વેપાર અને મુક્ત આવાગમનને રોકવાનો અધિકાર નથી.
દરમિયાન, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના અહેવાલો અનુસાર, ૬ જુલાઈએ વ્યાપારી જહાજો પર થયેલા હુમલા પછી ઈરાન દ્વારા ૧૧ જુલાઈએ હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યને બંધ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. યુએનની આર્થિક અને સામાજિક સમિતિના આંકડા દર્શાવે છે કે સંઘર્ષ પહેલાં આ માર્ગથી રોજ ૧૦૦થી વધુ જહાજો પસાર થતા હતા, જે ઘટીને જુલાઈના મધ્ય સુધીમાં માત્ર ૮ થી ૧૫ ની સંખ્યા સુધી પહોંચી ગયા છે. આ અસ્થિરતાને કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ છે અને ક્રૂડ ઓઈલ તેમજ અન્ય જરૂરી વસ્તુઓના ભાવ પર દબાણ વધ્યું છે.
ભારત માટે આ ક્ષેત્રનું વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક મહત્વ
પશ્ચિમ એશિયા સાથે ભારતના સંબંધો માત્ર રાજદ્વારી નથી, પરંતુ તે દેશની આર્થિક કરોડરજ્જુ સમાન છે. રાજદૂત હરીશે આ બેઠકમાં ભારત અને પશ્ચિમ એશિયા વચ્ચેના ગાઢ સંબંધોના આંકડા રજૂ કરતા જણાવ્યું હતું કે:
દ્વિપક્ષીય વેપાર: ભારતનો આ ક્ષેત્ર સાથે વાર્ષિક દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે ૧૮૦ અબજ ડૉલર જેટલો મોટો છે.
વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ(FDI): આ ક્ષેત્રમાંથી ભારતમાં ૩૧ અબજ ડૉલરથી વધુનું FDI આવ્યું છે.
રેમિટન્સ (Remittance): ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) ના દેશોમાં કામ કરતા ભારતીયો દ્વારા દર વર્ષે ૫૨ અબજ ડૉલરથી વધુની રકમ ભારતમાં મોકલવામાં આવે છે, જે લાખો પરિવારોના ભરણપોષણનો આધાર છે.
પ્રવાસી ભારતીયો: આ સમગ્ર ખાડી ક્ષેત્રમાં અંદાજે ૧ કરોડ (૧૦ મિલિયન) ભારતીયો વસે છે અને કામ કરે છે.
આ લાખો નાગરિકોની સુરક્ષા, સુખાકારી અને આજીવિકા ભારત માટે સર્વોપરી છે. આ જ કારણ છે કે ભારતે આ ક્ષેત્રમાં કાયમી શાંતિ, સ્થિરતા અને સંતુલન જાળવવા માટે પક્ષો વચ્ચે સંવાદ અને રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવવાની સતત હિમાયત કરી છે.
ગાઝા, યમન અને લેબનોન પર ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ
હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યની ગંભીર પરિસ્થિતિની સાથે-સાથે ભારતે પશ્ચિમ એશિયાના અન્ય સળગતા પ્રશ્નો પર પણ પોતાનો સ્પષ્ટ પક્ષ રાખ્યો છે:
૧. ગાઝામાં માનવીય કટોકટી: ભારતે યાદ અપાવ્યું કે હોર્મુઝ પર દુનિયાનું ધ્યાન હોવા છતાં, ગાઝા પટ્ટીમાં ચાલી રહેલા ભયાનક માનવીય સંકટ અને નિર્દોષ નાગરિકોના મોતના પ્રશ્નને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે તાત્કાલિક ધોરણે માનવીય સહાય પહોંચાડવી જોઈએ. ભારત હંમેશાં શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વમાં માને છે અને સલામત તથા માન્યતા પ્રાપ્ત સરહદોની અંદર ઇઝરાયેલ સાથે શાંતિથી રહી શકે તેવા સ્વતંત્ર, સાર્વભૌમ અને વ્યવહારુ પેલેસ્ટાઈન રાષ્ટ્રના સમર્થનની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી છે.
૨. યમનમાં હૂતી વિદ્રોહીઓના હુમલા: યમનની એકતા અને સાર્વભૌમત્વનું સમર્થન કરતા ભારતે લાલ સમુદ્ર અને બાબ અલ-મંદેબ જળડમરૂમધ્યમાં દરિયાઈ ધોરીમાર્ગો પર હૂતી વિદ્રોહીઓ દ્વારા કરવામાં આવતા હુમલાઓની સખત શબ્દોમાં ટીકા કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોની સુરક્ષા એ વૈશ્વિક જવાબદારી છે.
૩. લેબનાનમાં શાંતિ રક્ષકો પર હુમલા: લેબનાનમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના વચગાળાના બળ (UNIFIL) ના શાંતિ સૈનિકો પર થઈ રહેલા હુમલાઓની પણ ભારતે આકરી ટીકા કરી છે. અત્યંત પડકારજનક પરિસ્થિતિઓમાં ફરજ બજાવતા આ સૈનિકોને ક્યારેય નિશાન ન બનાવવા જોઈએ અને તેમની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી તમામ પક્ષોની ફરજ છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતનું આ સૂર માત્ર એક દેશની ચિંતા નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક શાંતિ અને અર્થવ્યવસ્થાને બચાવવા માટેનો સમયસરનો પોકાર છે. હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યમાં વ્યાપારી જહાજો અને નિર્દોષ નાવિકો પરના હુમલાઓ તાત્કાલિક થંભી જવા જોઈએ. ભારતની સ્પષ્ટ ભૂમિકા એ છે કે હિંસા છોડીને કૂટનીતિના ટેબલ પર ચર્ચા કરવી જોઈએ, જેથી લાખો લોકોના જીવનની રક્ષા થઈ શકે અને વૈશ્વિક વેપાર રાબેતા મુજબ ધમધમતો થઈ શકે.
