૧૯ દિવસમાં ૧૯ કલાક પણ ના ચાલી લોકસભા: નેતાઓના હંગામામાં કરદાતાઓના ૧૭૫ કરોડ રૂપિયા સ્વાહા
સંસદ એ દેશની લોકશાહીનું મંદિર ગણાય છે, જ્યાં દેશના જ્વલંત પ્રશ્નો, નીતિઓ અને કાયદાઓ પર ગંભીર ચર્ચા-વિચારણા થવી જોઈએ. પરંતુ તાજેતરમાં પૂરા થયેલા સંસદના ચોમાસું સત્ર ૨૦૨૬ એ દેશના કરદાતા નાગરિકોને ભારે નિરાશ કર્યા છે. ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ ચોમાસું સત્ર અનિશ્ચિતકાળ માટે સ્થગિત કરી દેવાયું. આ આખુંય સત્ર રાજકીય પક્ષોના હંગામા, સૂત્રોચ્ચાર અને વારંવારના મુલતવી સત્રોની ભેટ ચડી ગયું. પીઆરએસ લેજિસ્લેટિવ રિસર્ચના આંકડા દર્શાવે છે કે આ વખતે લોકસભાની કાર્યક્ષમતા (Productivity) માત્ર ૧૯% અને રાજ્યસભાની ૩૯.૧૭% જ રહી. નેતાઓની આ રાજકીય ખેંચતાણમાં દેશના સામાન્ય નાગરિકોના અંદાજે ૧૭૫ કરોડ રૂપિયા પાણીમાં ગયા છે.
૧૭૩ કલાકથી વધુનો સમય બરબાદ: આંકડાની નજરે સત્રની નિષ્ફળતા
પીઆરએસના આંકડા મુજબ, આ ચોમાસું સત્રમાં લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને માટે કુલ ૧૯-૧૯ બેઠકો પ્રસ્તાવિત હતી. તે મુજબ બંને ગૃહોમાં અંદાજે ૧૧૪-૧૧૪ કલાક એટલે કે કુલ ૨૨૮ કલાક કામકાજ થવું જોઈતું હતું. પરંતુ સતત હંગામા અને નારેબાજીના કારણે બંને ગૃહો મળીને માંડ કેટલાક કલાકો જ ચાલી શક્યા.
ગૃહમાં વિરોધપક્ષ તરફથી ચંદા ચોરી, જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલો લાઠીચાર્જ અને એફસીઆરએ (FCRA) બિલ જેવા અનેક મુદ્દાઓને લઈને ઉગ્ર વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો. પરિણામે, કુલ ૧૭૩ કલાક અને ૧૦ મિનિટનો કિંમતી સમય એક પણ સકારાત્મક કામ વગર બરબાદ થઈ ગયો. આટલા મોટા પ્રમાણમાં સમયનો બગાડ એ લોકશાહી પ્રક્રિયા માટે એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
લોકસભાની કથળતી સ્થિતિ: પ્રોડક્ટિવિટી ઘટીને માત્ર ૧૯% રહી
જો રાજ્યસભાનું ચિત્ર ખરાબ હતું, તો લોકસભાની પરિસ્થિતિ તેનાથી પણ વધુ આઘાતજનક હતી. ચોમાસું સત્ર ૨૦૨૬માં લોકસભાની પ્રોડક્ટિવિટી ઘટીને માત્ર ૧૯% એ પહોંચી ગઈ હતી. ૧૧૪ કલાકના નિર્ધારિત સમય સામે લોકસભા માત્ર ૧૭ કલાક અને ૩૦ મિનિટ જ ચાલી શકી! એટલે કે આશરે ૯૬ કલાક અને ૩૦ મિનિટનો સમય કોઈ પણ કામકાજ વિના વેડફાઈ ગયો.
દરરોજ ગૃહની કાર્યવાહી શરૂ થતાંની સાથે જ હંગામો શરૂ થઈ જતો. જેના કારણે ગૃહને બપોરે ૧૨ વાગ્યે, ૨ વાગ્યે અને કેટલીકવાર સાંજે ૫ વાગ્યા સુધી મુલતવી રાખવું પડતું હતું. આખરી દિવસે પણ સત્તાપક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચેનો ગતિરોધ ઉકેલાયો નહીં અને વંદે માતરમના ગાન બાદ લોકસભાને અનિશ્ચિતકાળ માટે સ્થગિત કરી દેવામાં આવી.
રાજ્યસભાનો હાલ: ૩૯.૧૭% કામકાજ અને પ્રશ્નકાળનો બગાડ
રાજ્યસભાની સ્થિતિ પણ બહુ અલગ નહોતી. અહીં કુલ ૧૧૪ કલાકના કામકાજ સામે માત્ર ૩૭ કલાક અને ૨૦ મિનિટ જ કાર્યવાહી ચાલી શકી. આશરે ૭૬ કલાક અને ૪૦ મિનિટનો સમય હંગામામાં જતો રહ્યો. કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી પક્ષોએ આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર મહત્વના પ્રશ્નોના જવાબ આપવાથી ભાગી રહી છે, જ્યારે સત્તાપક્ષનું કહેવું હતું કે તેઓ તમામ મુદ્દા પર ચર્ચા કરવા તૈયાર હતા પરંતુ વિપક્ષ ગૃહ ચાલવા દેવા માંગતો નહોતો.
આ હંગામાની સૌથી મોટી અસર સંસદીય પ્રશ્નો પર પડી. રાજ્યસભાના સાંસદો પાસે ૨૮૫ તારાંકિત પ્રશ્નો, ૩૮૦ શૂન્યકાળ પ્રસ્તાવ અને ૩૮૦ વિશેષ ઉલ્લેખ દ્વારા જનતાના પ્રશ્નો ઉઠાવવાની તક હતી. પરંતુ આખા સત્ર દરમિયાન માત્ર ૧૬ પ્રશ્નો, ૫૨ શૂન્યકાળ પ્રસ્તાવ અને ૯૩ વિશેષ ઉલ્લેખ પર જ કામ થઈ શક્યું. આ આંકડા દર્શાવે છે કે પ્રજાના પ્રતિનિધિઓ પ્રજાના મુદ્દા ઉઠાવવામાં કેટલા નિષ્ફળ રહ્યા.
૧૨ બિલ પાસ થયા, પણ ચર્ચા વિના કાયદા બન્યા!
સંસદનું મુખ્ય કામ કાયદા બનાવવાનું છે. આ સત્રમાં સરકારે બંને ગૃહોમાંથી ૧૨ મહત્વના વિધેયકો (બિલ્સ) પાસ કરાવી લીધા. તેમાં જાહેર પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ અટકાવવાનું બિલ (Anti-Cheating Bill), જન્મ-મરણ નોંધણી, સુપ્રીમ કોર્ટના જજોની સંખ્યા વધારવાનું બિલ, ટેક્સેશન બિલ, એમએસએમઈ (MSME) બિલ, અને કેરળ રાજ્યનું નામ બદલવા સંબંધિત બિલ સામેલ હતા.
પરંતુ ચિંતાની વાત એ છે કે આમાંના મોટાભાગના બિલો પર કોઈ ગંભીર ચર્ચા થઈ જ નહીં. માત્ર ‘પબ્લિક એક્ઝામિનેશન બિલ’ પર જ લોકસભા અને રાજ્યસભા મળીને કુલ ૧૭ કલાક અને ૩૪ મિનિટ જેટલી વિગતવાર ચર્ચા થઈ શકી. તે સિવાયના મોટાભાગના બિલ માત્ર ગણતરીની મિનિટોમાં જ પસાર કરી દેવામાં આવ્યા:
સુપ્રીમ કોર્ટ જજ સંખ્યા બિલ: લોકસભામાં માત્ર ૪ મિનિટ અને રાજ્યસભામાં ૨ કલાક ૨૧ મિનિટ ચર્ચા થઈ.
કેરળ નામ પરિવર્તન બિલ: લોકસભામાં માંડ ૪ મિનિટ જ ચર્ચા થઈ.
ટેક્સેશન બિલ: લોકસભામાં ૩ મિનિટમાં પાસ કરી દેવાયું.
MSME બિલ: લોકસભામાં માત્ર ૩ મિનિટ જ ચર્ચા થઈ.
આ રીતે કોઈ પણ ઊંડા અભ્યાસ કે ચર્ચા વગર કાયદાઓ પસાર થઈ જવા એ લોકશાહીની તંદુરસ્ત પરંપરા માટે યોગ્ય નથી.
