શું માતા કે પુત્ર પોતાના HUF ને આપી શકે છે ગમે તેટલી રોકડ ભેટ? જાણો ટેક્સ-ફ્રી લિમિટની અસલી કાયદાકીય સત્યતા!
ભારતમાં ટેક્સ પ્લાનિંગ (કર આયોજન) અને રોકાણ માટે ‘હિન્દુ અવિભાજ્ય પરિવાર’ (HUF) એક ખૂબ જ લોકપ્રિય અને કાયદેસરનું માધ્યમ છે. HUF ને ઇન્કમ ટેક્સ કાયદા હેઠળ એક અલગ કરપાત્ર એકમ (Separate Taxable Entity) તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ થાય કે HUF નો પોતાનો અલગ પાન કાર્ડ (PAN Card) હોઈ શકે છે, તે પોતાના નામે મિલકત ખરીદી શકે છે અને તેના સભ્યોથી અલગ પોતાની સ્વતંત્ર આવક પણ ઉભી કરી શકે છે.
પરંતુ, સામાન્ય લોકોમાં HUF ની સ્થાપના કેવી રીતે થાય છે અને તેમાં નાણાંની લેવડદેવડ કેવી રીતે કરી શકાય, તેને લઈને ઘણી ગેરસમજો પ્રવર્તે છે. ઘણા લોકો એવું માને છે કે માત્ર એક ડીડ (દસ્તાવેજ) સાઇન કરવાથી કે બેંક ખાતું ખોલાવવાથી HUF અસ્તિત્વમાં આવી જાય છે, પરંતુ વાસ્તવિક કાયદાકીય પ્રક્રિયા તદ્દન અલગ છે.
HUF અસ્તિત્વમાં કેવી રીતે આવે છે?
સૌથી પહેલી અને મહત્વની બાબત એ છે કે, HUF કોઈ વ્યક્તિઓ વચ્ચેના કરાર કે દસ્તાવેજ દ્વારા “બનાવી” શકાતું નથી. હિન્દુ કાયદા (Hindu Law) અનુસાર, તે કાયદાની પ્રક્રિયા દ્વારા આપોઆપ (By operation of law) અસ્તિત્વમાં આવે છે.
HUF માત્ર એવા વ્યક્તિઓ જ શરૂ કરી શકે છે જેઓ હિન્દુ ધર્મ પાળે છે. જોકે, ઇન્કમ ટેક્સના હેતુ માટે જૈન, બૌદ્ધ અને શિખ ધર્મના લોકોને પણ હિન્દુ કાયદા હેઠળ જ આવરી લેવામાં આવ્યા છે, એટલે કે તેઓ પણ પોતાનું HUF બનાવી શકે છે.
HUF ની રચના માટે પરિવારમાં ઓછામાં ઓછા બે ‘સહદાયાદ’ (Coparceners) હોવા જરૂરી છે. વર્ષ ૨૦૦૫ ના કાયદાકીય સુધારા પહેલાં માત્ર પુરૂષ સભ્યોને જ કોપાર્સનર ગણવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે પુત્રીઓને પણ સમાન અધિકાર આપીને કોપાર્સનર તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે. પરિવારમાં જન્મેલા અથવા દત્તક લીધેલા તમામ બાળકો આપોઆપ કોપાર્સનર બને છે, જ્યારે લગ્ન કરીને પરિવારમાં આવતી મહિલાઓ (જેમ કે પત્ની) ને ‘સભ્ય’ (Member) ગણવામાં આવે છે, કોપાર્સનર નહીં.
જો તમે હિન્દુ છો અને પરણિત છો, તો જે દિવસે તમારા પરિવારમાં પ્રથમ બાળક (પુત્ર કે પુત્રી) નો જન્મ થાય છે, તે જ દિવસથી તમારું HUF આપોઆપ અસ્તિત્વમાં આવી જાય છે. આ માટે કોઈ અલગથી HUF ડીડ બનાવવાની જરૂર નથી. પાન કાર્ડની અરજી કરતી વખતે તમારે માત્ર એક સોગંદનામું (Affidavit) અથવા ડિક્લેરેશન આપવાનું રહેશે, જેમાં પરિવારના સભ્યોની વિગત અને પ્રથમ બાળકની જન્મતારીખ (જેને HUF ની સ્થાપના તારીખ ગણવામાં આવશે) દર્શાવવાની રહેશે.
શું તમે તમારા HUF ને ટેક્સ-ફ્રી પૈસા આપી શકો? તેની મર્યાદા શું છે?
જો તમે પોતે તમારા HUF ના સભ્ય અથવા ‘કર્તા’ (Karta) છો, તો તમે તમારા HUF ને ગમે તેટલી રકમ ભેટ (Gift) તરીકે અથવા પ્રારંભિક મૂડી (Initial Capital) તરીકે આપી શકો છો. તેની કોઈ મહત્તમ મર્યાદા (No Limit) નથી.
કાયદા અનુસાર, HUF ને તેના પોતાના સભ્યો તરફથી મળતી કોઈપણ ભેટ કે રોકડ રકમને HUF ની ‘આવક’ ગણવામાં આવતી નથી. તેથી, તમારા દ્વારા આપવામાં આવેલા નાણાં પર HUF એ કોઈ ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી. પરંતુ અહીં ઇન્કમ ટેક્સનો એક મોટો નિયમ સમજવો જરૂરી છે, જેને ‘ક્લબિંગ પ્રોવિઝન’ (Clubbing Provisions) કહેવાય છે.
તમે જે નાણાં HUF ને ભેટ આપ્યા છે તેના પર ભલે ટેક્સ ન લાગે, પરંતુ એ નાણાંનું રોકાણ કરીને (જેમ કે ફિક્સ ડિપોઝિટ કે શેરબજારમાં) HUF જે વ્યાજ કે નફો કમાશે, તે આવક HUF ની આવક નહીં ગણાય. તે આવક તમારી વ્યક્તિગત આવકમાં ઉમેરી દેવામાં આવશે અને તમારે તમારા ટેક્સ સ્લેબ મુજબ તેના પર ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. જ્યાં સુધી HUF નું સંપૂર્ણ વિભાજન (Full Partition) ન થાય ત્યાં સુધી દર વર્ષે આ ક્લબિંગનો નિયમ લાગુ રહેશે.
માતા તરફથી મળતી ભેટ પર ટેક્સના નિયમો
જ્યારે વાત તમારા માતા તરફથી HU掉 ને મળતી ભેટની આવે, ત્યારે નિયમો બદલાઈ જાય છે. હિન્દુ કાયદા મુજબ, લગ્ન પછી પુત્રનું જે HUF બને છે, તેમાં તેની પત્ની અને બાળકો સભ્યો હોય છે, પરંતુ તેની માતાને તે ચોક્કસ HUF ના ‘સભ્ય’ ગણવામાં આવતા નથી. માતા એ પિતાના HUF ના સભ્ય છે.
કાયદા મુજબ, HUF ને કોઈપણ બહારની વ્યક્તિ કે બિન-સભ્ય (Non-member) તરફથી મળતી ભેટ જો એક નાણાકીય વર્ષમાં ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુ થાય, તો તે આખી રકમને HUF ની અન્ય સ્ત્રોતમાંથી થતી આવક (Income from other sources) ગણી લેવામાં આવે છે અને તેના પર HUF એ ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.
-
તેથી, જો તમારા માતા તમારા HUF ને વર્ષમાં ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની ભેટ આપે, તો તે ટેક્સ-ફ્રી રહેશે.
-
પરંતુ જો તેઓ ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધુની રકમ આપશે, તો તે સમગ્ર રકમ પર HUF ના ટેક્સ સ્લેબ મુજબ કરવેરો લાગશે.
સારાંશ અને રોકાણકારો માટે સલાહ
HUF ની મદદથી ટેક્સ બચાવવા ઈચ્છતા લોકો માટે આ નિયમો ખૂબ મહત્વના છે. પ્રારંભિક મૂડી તરીકે તમે પોતે ગમે તેટલી રકમ આપી શકો છો અને તેને પાન કાર્ડ અરજીના ડિક્લેરેશનમાં દર્શાવી શકો છો. પરંતુ ક્લબિંગના નિયમોથી બચવા માટે, ઘણા ટેક્સ નિષ્ણાતો એવી સલાહ આપે છે કે સભ્યોએ સીધી ભેટ આપવાને બદલે HUF ને વ્યાજમુક્ત લોન (Interest-free loan) આપવી જોઈએ અથવા એવી જગ્યાએ રોકાણ કરવું જોઈએ જ્યાં આવક ટેક્સ-ફ્રી હોય (જેમ કે PPF).
