શું છે MMR રસી? અમેરિકામાં તેના અલગ-અલગ ડોઝ આપવાના નિર્ણય સામે કેમ ઊભો થયો વિરોધ?
અમેરિકાના બાળકોના રસીકરણ કાર્યક્રમ (Childhood Vaccination Program) માં એક એવો આશ્ચર્યજનક અને વિવાદાસ્પદ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેણે સમગ્ર વિશ્વના તબીબી ક્ષેત્રે ભારે ચર્ચા જગાવી છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના આરોગ્ય મંત્રી રોબર્ટ એફ. કેનેડી જુનિયર સાથે મળીને એક ખાસ કારોબારી આદેશ (Executive Order) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
આ આદેશ હેઠળ વર્ષોથી અપાતી સંયુક્ત MMR (Measles, Mumps, and Rubella) રસીને એકસાથે આપવાને બદલે તેને ત્રણ અલગ-અલગ સિંગલ રસીઓમાં વિભાજિત કરીને, અલગ-અલગ સમયે આપવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે બાળકોને એક સાથે બધી રસીઓ આપવાને બદલે અલગ-અલગ મુલાકાતો (Visits) માં તબક્કાવાર રીતે રસી આપવી જોઈએ. આ નિર્ણયને કારણે અમેરિકાના તબીબી જગતમાં મોટો વિરોધ અને ચિંતાનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે.
શું છે આ MMR રસી?
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો MMR એ એક ‘કોમ્બિનેશન વેક્સિન’ (સંયુક્ત રસી) છે. તેનું પૂરું નામ મીઝલ્સ (ઓરી), મમ્પ્સ (ગાલપચોળું) અને રૂબેલા (જર્મન ઓરી) છે. અત્યાર સુધી આ એક જ રસી દ્વારા બાળકોને આ ત્રણ ગંભીર અને જીવલેણ રોગો સામે રક્ષણ આપવામાં આવતું હતું. આ ત્રણેય વાયરલ રોગો છે જે બાળકોમાં ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાય છે અને જો ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરે તો બાળકના જાન માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
દાયકાઓથી સમગ્ર વિશ્વમાં એક જ ઇન્જેક્શન દ્વારા આ ત્રણેય રોગો સામે સુરક્ષા આપવાની પદ્ધતિ ચાલે છે, જેથી નાનાં બાળકોને વારંવાર હોસ્પિટલના ચક્કર ન મારવા પડે અને ઇન્જેક્શનની વેદના ઓછી થાય.
સામાન્ય રીતે અમેરિકામાં બાળકોને MMR રસીનો પહેલો ડોઝ ૧૨ થી ૧૫ મહિનાની ઉંમરે અને બીજો ડોઝ ૪ થી ૬ વર્ષની ઉંમરે આપવામાં આવે છે. ઘણી જગ્યાએ આની સાથે ચિકનપોક્સ (અછબડા) ની રસી ઉમેરીને તેને ‘MMRV’ તરીકે પણ આપવામાં આવે છે, જેથી એક જ મુલાકાતમાં ચાર મોટા રોગો સામે કવચ મળી જાય.
અમેરિકામાં કયા ફેરફારો કરવાનો આદેશ અપાયો?
૧૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે હસ્તાક્ષર કરાયેલા આ કારોબારી આદેશમાં ઘણા મોટા ફેરફારો સૂચવવામાં આવ્યા છે.
આ નવા આદેશ હેઠળ બાળકો માટેની નિયમિત રસીઓની સંખ્યા ૧૭ થી ઘટાડીને ૧૧ કરવાની વાત કહેવામાં આવી છે.
આ નિર્ણય પાછળ રસીઓને ‘ઓટિઝમ’ (Autism) જેવા રોગો સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરાયો છે, જોકે તબીબી વિજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો આ દાવાને અગાઉ જ તથ્યહીન અને ખોટો સાબિત કરી ચૂક્યા છે.
ટ્રમ્પ પ્રશાસનનું કહેવું છે કે આ પગલું સીડીસી (CDC) ની ભલામણોને ઔપચારિક રૂપ આપવા માટે છે. આ સિવાય, આદેશમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે એક વર્ષના બાળકોને એક જ દિવસમાં તમામ રસીઓ આપવાને બદલે પાંચ અલગ-અલગ મુલાકાતોમાં તબક્કાવાર રસી આપવી જોઈએ.
પરંતુ સૌથી વધુ વિવાદ MMR રસીને લઈને થઈ રહ્યો છે. હાલમાં જે બે ડોઝ દ્વારા ત્રણેય રોગો સામે રક્ષણ મળે છે, તેને બદલે હવે ઓરી, ગાલપચોળું અને રૂબેલા માટે અલગ-અલગ સિંગલ ડોઝ અને વધુ ઇન્જેક્શન આપવાની ભલામણ કરાઈ છે.
વાસ્તવિક મુશ્કેલી ક્યાં છે?
સૌથી રસપ્રદ અને આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે જે અલગ-અલગ સિંગલ રસીઓ આપવાની વાત વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે, તે રસીઓ હાલમાં અમેરિકાના બજારમાં કે હોસ્પિટલોમાં ઉપલબ્ધ જ નથી!
વ્હાઇટ હાઉસના ફેક્ટ શીટ મુજબ ભલે અલગ-અલગ રસી આપવાની ભલામણ કરાઈ હોય, પરંતુ બાળરોગ નિષ્ણાતો (Pediatricians) નું કહેવું છે કે હાલમાં ક્લિનિક્સમાં માત્ર ઓરી કે માત્ર રૂબેલાની અલગ રસી ઓર્ડર કરવી વ્યવહારિક રીતે અશક્ય છે.
‘અમેરિકન એકેડેમી ઓફ પીડિયાટ્રિક્સ’ ના જણાવ્યા અનુસાર, જો MMR ના દરેક ભાગ માટે અલગ-અલગ રસી બનાવવાનું શરૂ કરવામાં આવે, તો તેનું નવું સંશોધન અને ઉત્પાદન કરવામાં ઓછામાં ઓછો એક દાયકા (૧૦ વર્ષ) નો સમય લાગી શકે છે. તેથી, હાલના તબક્કે આ આદેશને અમલમાં મૂકવો તબીબી રીતે શક્ય જ નથી.
ડૉક્ટરો અને નિષ્ણાતો કેમ કરી રહ્યા છે વિરોધ?
અમેરિકાના પ્રખ્યાત તબીબો, વૈજ્ઞાનિકો અને રિપબ્લિકન સીનેટર (જે પોતે વ્યવસાયે ડૉક્ટર છે) બિલ કાસિડીએ આ નિર્ણયોનો સખત વિરોધ કર્યો છે. કાસિડીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે, “રાષ્ટ્રપતિ પાસે રસીકરણની વૈજ્ઞાનિક નીતિઓમાં આવા તબીબી ફેરફારો કરવાની કોઈ વિશેષજ્ઞતા નથી. વર્તમાન રસીઓ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અને અસરકારક છે.”
તબીબી નિષ્ણાતોની સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે રસીઓને આ રીતે અલગ-અલગ કરીને આપવાથી ફાયદાને બદલે નુકસાન વધુ થશે:
૧. ચેપનું જોખમ: બાળકોને વારંવાર હોસ્પિટલ લાવવાથી અન્ય બેક્ટેરિયલ કે વાયરલ સંક્રમણ લાગવાનો ભય વધી જાય છે.
૨. રસી છૂટી જવાનો ભય: વારંવાર ડોઝ આપવા માટે હોસ્પિટલ આવવું માતાપિતા માટે મુશ્કેલ બનશે, જેના કારણે બાળકોના જરૂરી ડોઝ છૂટી જવાની (Missed Doses) શક્યતા વધી જશે.
૩. આર્થિક બોજ: અલગ-અલગ વિઝિટ અને ઇન્જેક્શનના કારણે સામાન્ય નાગરિકો માટે રસીકરણનો ખર્ચ અને સમય બંને વધી જશે.
૪. કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી: સંયુક્ત રસીને બદલે અલગ રસી આપવાથી બાળકને કોઈ વિશેષ ફાયદો થાય છે તેવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો કે રિસર્ચ પેપર ઉપલબ્ધ નથી.
