ભારે હોબાળા વચ્ચે સંસદનું ચોમાસું સત્ર પૂર્ણ: લોકસભામાં માત્ર ૧૯% જ કામ થઈ શક્યું
સંસદનું ચોમાસું સત્ર ૨૦૨૬ ભારે હંગામા, સતત અડચણો અને સરકાર-વિપક્ષ વચ્ચેના તીખા ઘર્ષણ સાથે પૂર્ણ થયું છે. ગુરુવાર, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ના રોજ બંને ગૃહોની કાર્યવાહી અનિશ્ચિત મુદત માટે સ્થગિત કરી દેવામાં આવી હતી. સત્રના અંતિમ દિવસે પણ સ્થિતિમાં કોઈ સુધારો જોવા મળ્યો નહોતો; લોકસભા માત્ર એક મિનિટ અને રાજ્યસભા આશરે એક કલાક જ ચાલી શકી હતી. આ સમગ્ર સત્ર દરમિયાન અનેક મહત્વપૂર્ણ વિધેયકો પર ચર્ચા થવાની ધારણા હતી, પરંતુ રાજકીય મડાગાંઠને કારણે લોકસભાની ઉત્પાદકતા ઘટીને માત્ર ૧૯ ટકા અને રાજ્યસભાની ઉત્પાદકતા ૩૯.૧૭ ટકા રહી ગઈ હતી.
સમયનો મોટો બગાડ અને કલાકો વેડફાયા
આંકડાકીય વિગતો પર નજર કરીએ તો સંસદના આ સત્રમાં જનતાના નાણાં અને સમયનો ભારે બગાડ થયો છે. લોકસભામાં કુલ ૧૯ બેઠકો યોજાઈ હતી, જેમાં નિયમ મુજબ આશરે ૧૧૪ કલાક કામકાજ થવું જોઈતું હતું. પરંતુ વિપક્ષી દળોના વિરોધ પ્રદર્શનો અને હોબાળાને કારણે લોકસભા માત્ર ૧૭ કલાક અને ૩૦ મિનિટ જ ચાલી શકી હતી. આનો અર્થ એ થયો કે આશરે ૯૬ કલાક અને ૩૦ મિનિટનો સમય કોઈ પણ સકારાત્મક કામકાજ વિના વેડફાઈ ગયો હતો.
આવી જ સ્થિતિ રાજ્યસભામાં પણ જોવા મળી હતી. ઊંચા ગૃહમાં પણ ૧૧૪ કલાકનું કામ નિર્ધારિત હતું, જેની સામે માત્ર ૩૭ કલાક અને ૨૦ મિનિટ જ કાર્યવાહી શક્ય બની હતી. અહીં આશરે ૭૬ કલાક અને ૪૦ મિનિટનો સમય વિરોધ પ્રદર્શનોની ભેટ ચડી ગયો હતો.
અડચણો વચ્ચે ૧૨ મહત્વપૂર્ણ બિલો પસાર
કાનૂની અને ગૃહના કામકાજની દ્રષ્ટિએ, ભારે હંગામા વચ્ચે પણ સરકારે ૧૨ મહત્વપૂર્ણ વિધેયકોને બંને ગૃહોમાંથી પસાર કરાવી લીધા હતા. પસાર કરાયેલા મુખ્ય બિલોમાં ‘જાહેર પરીક્ષાઓ (અન્યાયી માધ્યમોનું નિવારણ) સુધારા બિલ’, ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ બિલ’, ‘જન્મ અને મૃત્યુ નોંધણી સુધારા બિલ’, ‘સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની સંખ્યા સંબંધિત બિલ’, ‘MSME વિકાસ બિલ’, ‘કરવેરા કાયદા સુધારા બિલ’, ‘બેંકર્સ બુક્સ ઓફ એવિડન્સ બિલ’, ‘ટ્રિબ્યુનલ સુધારા બિલ’, ‘કેરળ નામ પરિવર્તન બિલ’, ‘NCDC બિલ’ અને ‘ખનિજ વિકાસ (MMDR) સુધારા બિલ’ નો સમાવેશ થાય છે. જોકે, મોટાભાગના બિલો પર ઊંડાણપૂર્વક ચર્ચા થઈ શકી નહોતી. લોકસભામાં માત્ર સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં થતી ધાંધલી અટકાવવાના બિલ પર જ થોડી ચર્ચા જોવા મળી હતી.
જંતર-મંતર વિરોધ પ્રદર્શન મુદ્દે સરકાર અને વિપક્ષ સામસામે
સમગ્ર સત્ર દરમિયાન સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે સૌથી તીવ્ર સંઘર્ષ દિલ્હીના જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન અને પોલીસ કાર્યવાહી મુદ્દે થયો હતો. ગૃહમંત્રી અમિત શાહે આ વિષય પર ગૃહમાં ચર્ચા કરવાની તૈયારી દર્શાવી હતી, પરંતુ વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધી અને અન્ય દળોએ ચર્ચા પહેલાં જ સરકાર પાસે સ્પષ્ટતા માંગી હતી કે વિદ્યાર્થીઓ પર બળપ્રયોગ કરવાનો આદેશ કોણે આપ્યો હતો. આ મુદ્દે બંને પક્ષો પોતપોતાના વલણ પર અડગ રહ્યા હતા, જેને કારણે ગૃહમાં વારંવાર સ્થગિતતા આવી હતી.
પ્રશ્નકાળ અને શૂન્યકાળ પણ પ્રભાવિત થયા
રાજ્યસભાના આંકડા દર્શાવે છે કે સંસદીય લોકશાહીના અગત્યના અંગ ગણાતા પ્રશ્નકાળ અને શૂન્યકાળને પણ મોટો ફટકો પડ્યો હતો. સભ્યો દ્વારા ગૃહ સમક્ષ ૨૮૫ તારાંકિત પ્રશ્નો, ૩૮૦ શૂન્યકાળ પ્રસ્તાવો અને ૩૮૦ વિશેષ ઉલ્લેખો સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ વારંવારના હોબાળાને કારણે માત્ર ૧૬ પ્રશ્નો, ૫૨ શૂન્યકાળ વિષયો અને ૯૩ વિશેષ ઉલ્લેખો પર જ રજૂઆત થઈ શકી હતી.
આમ, સંસદનું આ ચોમાસું સત્ર નીતિવિષયક ચર્ચાઓ અને જનહિતના પ્રશ્નોના ઉકેલ લાવવાને બદલે રાજકીય મડાગાંઠ અને અડચણો માટે વધુ યાદ રાખવામાં આવશે.
