‘મારી વાતને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી…’ કોકરોચ વિવાદ પર CJI સૂર્યકાંતે વ્યક્ત કરી નારાજગી
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતે સોશિયલ મીડિયા પર કોર્ટની કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલા વીડિયો અને ટૂંકા ક્લિપ્સને સંદર્ભ વગર રજૂ કરવામાં આવી રહ્યા હોવા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે તેમની કોર્ટમાં કરવામાં આવેલી મૌખિક ટિપ્પણીને તેના મૂળ સંદર્ભથી અલગ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર રજૂ કરવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને ‘કોકરોચ’ વાળી ટિપ્પણીને લઈને થયેલા વિવાદ અંગે તેમણે સ્પષ્ટતા કરી અને કહ્યું કે તેમણે જે વાત કહી હતી તેનો અર્થ અલગ રીતે બતાવવામાં આવ્યો.
CJI સૂર્યકાંતે DD News સાથેની વાતચીત દરમિયાન આ મુદ્દે પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે કોર્ટની કાર્યવાહીનો કોઈ ભાગ માત્ર થોડા સેકન્ડની ક્લિપના સ્વરૂપમાં શેર કરવામાં આવે ત્યારે આખી વાતનો અર્થ બદલાઈ શકે છે. તેમના મતે, કોર્ટમાં થયેલી ચર્ચાને સંપૂર્ણ સંદર્ભ સાથે સમજવી જરૂરી છે.
‘મારી ટિપ્પણીને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવી’
CJI સૂર્યકાંતના જણાવ્યા અનુસાર, તેમની મૌખિક ટિપ્પણીને એવી રીતે રજૂ કરવામાં આવી કે જાણે તેમણે કોઈ ચોક્કસ વાત કહી હોય, જ્યારે હકીકતમાં કોર્ટમાં ચર્ચાનો સંદર્ભ અલગ હતો. તેમણે આ પ્રકારના પ્રચારને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ગણાવ્યો.
તેમણે કહ્યું કે કોર્ટની કાર્યવાહીમાંથી લેવામાં આવેલી ક્લિપ્સને સંદર્ભ વગર સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવામાં આવે છે. પરિણામે જે વાત કોર્ટમાં કહેવામાં આવી નથી, તેને પણ લોકો સુધી એવી રીતે પહોંચાડવામાં આવે છે કે જાણે તે ન્યાયાધીશે ખરેખર કહી હોય.
CJIએ ખાસ કરીને યુવાનો પર તેની અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી. તેમના મતે, સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી ફેલાતી આવી ટૂંકી ક્લિપ્સ લોકોને અધૂરી માહિતીના આધારે મત બનાવવાની દિશામાં લઈ જઈ શકે છે. તેથી કોઈપણ કોર્ટની કાર્યવાહી અંગે માહિતી શેર કરતી વખતે સંપૂર્ણ સંદર્ભ જાળવવો જરૂરી છે.
15 મેની સુનાવણી બાદ શરૂ થયો હતો વિવાદ
આ સમગ્ર મામલો 15 મેની સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી સાથે જોડાયેલો છે. અહેવાલો અનુસાર, સુનાવણી દરમિયાન ફેક ડિગ્રી સાથે જોડાયેલા કેટલાક લોકો અંગે ચર્ચા કરતી વખતે CJI સૂર્યકાંતની ‘કોકરોચ’ શબ્દ સાથે જોડાયેલી ટિપ્પણી સામે સોશિયલ મીડિયા પર ભારે પ્રતિક્રિયા જોવા મળી હતી.
ટિપ્પણીનો એક ભાગ સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થયો. ત્યારબાદ ઘણા યુવાનો અને સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સે આ અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી. આ દરમિયાન ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ એટલે કે CJP નામનું એક ઓનલાઈન અભિયાન પણ ચર્ચામાં આવ્યું.
જોકે, CJI સૂર્યકાંતે હવે આ ઘટનાને અલગ સંદર્ભમાં સમજાવી છે. તેમણે કહ્યું કે પોતાની વાતનો આવો અર્થ કાઢવામાં આવશે તેની તેમણે કલ્પના પણ કરી નહોતી. તેમના મતે, કોર્ટની કાર્યવાહીમાંથી માત્ર એક ટુકડો અલગ કરીને રજૂ કરવાથી મૂળ ચર્ચાનો હેતુ અને અર્થ બંને બદલાઈ શકે છે.
‘મેં આવી અસરની કલ્પના પણ કરી નહોતી’
CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું કે તેમણે પોતાની ટિપ્પણીના આ પ્રકારના અર્થઘટનની ક્યારેય કલ્પના કરી નહોતી. આ નિવેદન દ્વારા તેમણે સંકેત આપ્યો કે કોર્ટમાં થયેલી વાતચીત અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલી ક્લિપ વચ્ચે મોટો તફાવત ઊભો થયો છે.
તેમણે જવાબદાર રિપોર્ટિંગની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો. ન્યાયિક કાર્યવાહી જેવી ગંભીર બાબતોને લોકો સુધી પહોંચાડતી વખતે મીડિયા સંસ્થાઓએ સમગ્ર ઘટનાનો સંદર્ભ સમજાવવો જોઈએ. માત્ર ચોંકાવનારી એક લાઇન અથવા ટૂંકી ક્લિપને હાઇલાઇટ કરવાથી લોકો સુધી અધૂરી માહિતી પહોંચે છે.
CJIએ કહ્યું કે આ જવાબદારી માત્ર મીડિયા સંસ્થાઓની નથી. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ પણ માહિતી શેર કરનાર સામાન્ય નાગરિકે પણ પોતાના અધિકારો સાથે પોતાની જવાબદારીઓને સમજવી જોઈએ.
અધિકાર સાથે જવાબદારી પણ જરૂરી
CJI સૂર્યકાંતે બંધારણીય અધિકારો અને ફરજો વચ્ચે સંતુલન રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિને પોતાની વાત વ્યક્ત કરવાનો અધિકાર છે, પરંતુ તે અધિકારનો ઉપયોગ જવાબદારીપૂર્વક થવો જોઈએ.
સોશિયલ મીડિયા, પ્રિન્ટ મીડિયા અથવા અન્ય કોઈ માધ્યમ પર કામ કરતા લોકો માટે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ આ સ્વતંત્રતા સાથે સમાજમાં શાંતિ અને સંવાદ જળવાઈ રહે તેની જવાબદારી પણ આવે છે.
તેમના મતે, કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થાના નિવેદનને સંદર્ભ વગર રજૂ કરીને ગેરસમજ ઊભી થાય તે સમાજ માટે યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને ન્યાયપાલિકા જેવી સંસ્થાની કાર્યવાહી અંગે ખોટી અથવા અધૂરી માહિતી લોકો સુધી પહોંચે તો તેની અસર વ્યાપક થઈ શકે છે.
પારદર્શિતા જરૂરી, પરંતુ તેનો દુરુપયોગ નહીં
CJI સૂર્યકાંતે સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહી વધુ પારદર્શક બને તે માટે કરવામાં આવેલા પ્રયાસોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે ન્યાયપાલિકામાં પારદર્શિતા લાવવી જરૂરી છે અને આ દિશામાં સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે.
આ જ કારણસર સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહીનું લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. લોકો કોર્ટની કાર્યવાહી સીધી જોઈ શકે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વધુ નજીકથી સમજી શકે તે તેનો મુખ્ય હેતુ છે.
પરંતુ CJIએ સ્પષ્ટ કર્યું કે પારદર્શિતાનો અર્થ એ નથી કે કોર્ટની કાર્યવાહીમાંથી પસંદગીની ક્લિપ્સ બનાવીને તેનો કોઈપણ રીતે ઉપયોગ કરી શકાય. પારદર્શિતાનો ઉપયોગ વ્યાપારી લાભ મેળવવા માટે થવો જોઈએ નહીં.
લાઇવ સ્ટ્રીમિંગની ક્લિપ્સનો દુરુપયોગ ન થાય
CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું કે લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ ન્યાયપાલિકામાં પારદર્શિતા વધારવા માટે કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેના ક્લિપ્સનો વ્યક્તિગત અથવા વ્યાપારી હિત માટે દુરુપયોગ થવો યોગ્ય નથી.
આજના સમયમાં કોર્ટની કાર્યવાહીનો કોઈ નાનો ભાગ સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી વાયરલ થઈ શકે છે. ઘણી વખત લોકો આખી સુનાવણી જોયા વગર માત્ર વાયરલ ક્લિપના આધારે પોતાની ધારણા બનાવી લે છે. આવી સ્થિતિમાં કોર્ટમાં થયેલી ચર્ચાનો મૂળ સંદર્ભ ખોવાઈ જાય છે.
તેમણે એ બાબત પર ભાર મૂક્યો કે ન્યાયિક કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરતી વખતે જવાબદારી અને સાવચેતી જરૂરી છે. ખાસ કરીને કમર્શિયલ ફાયદા માટે કોર્ટની લાઇવ સ્ટ્રીમિંગમાંથી ટૂંકી ક્લિપ્સનો ઉપયોગ કરવો યોગ્ય નથી.
યુવાનોને ગેરમાર્ગે દોરવાથી બચવાની જરૂર
CJIની સૌથી મોટી ચિંતા યુવાનો અંગે જોવા મળી. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈપણ વીડિયો કે નિવેદન ખૂબ ઝડપથી લાખો લોકો સુધી પહોંચી શકે છે. જો તેમાં પૂરતો સંદર્ભ ન હોય તો ખાસ કરીને યુવાનો ખોટી માહિતીના આધારે કોઈ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા અંગે અભિપ્રાય બનાવી શકે છે.
તેથી તેમણે જવાબદાર રિપોર્ટિંગ અને માહિતીના યોગ્ય ઉપયોગની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમના મતે, સમાજમાં સંવાદ અને સૌહાર્દ જળવાઈ રહે તે માટે દરેક વ્યક્તિએ માહિતી શેર કરતા પહેલાં તેની સત્યતા અને સંદર્ભ તપાસવો જોઈએ.
કોર્ટની વાત સમજવા માટે સંપૂર્ણ સંદર્ભ જરૂરી
કોકરોચ ટિપ્પણીના વિવાદ બાદ CJI સૂર્યકાંતનું નિવેદન ફરી એકવાર એ મુદ્દો સામે લાવે છે કે કોર્ટની કાર્યવાહીમાંથી માત્ર એક વાક્ય અથવા ક્લિપને અલગ કરીને જોવાથી સમગ્ર વાતનો અર્થ બદલાઈ શકે છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયા ઘણી વખત લાંબી ચર્ચા, દલીલો અને અનેક સંદર્ભો પર આધારિત હોય છે. તેથી કોર્ટમાં કરવામાં આવેલી મૌખિક ટિપ્પણીને તેના સમગ્ર સંદર્ભ સાથે જોવી જરૂરી છે.
CJI સૂર્યકાંતના નિવેદનનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે પારદર્શિતા અને માહિતીની ઉપલબ્ધતા જરૂરી છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ જવાબદારીપૂર્વક થવો જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા યુગમાં એક નાની ક્લિપ મોટો વિવાદ ઊભો કરી શકે છે, તેથી કોર્ટની કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલી કોઈપણ માહિતી શેર કરતી વખતે સંદર્ભ, સત્યતા અને જવાબદારીનું ધ્યાન રાખવું એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.
