ચંદ્રયાન-3 ની સફળતા બાદ અમદાવાદમાં મોટો મહોત્સવ: સાયન્સ સિટીમાં શરૂ થશે ત્રિ-દિવસીય ‘સ્પેસ ફેસ્ટિવલ 2026’!
અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન અને ખગોળશાસ્ત્ર તરફ ભારત આજે વિશ્વભરમાં પોતાની એક અનોખી ઓળખ બનાવી ચૂક્યું છે. ભારતની આ ઐતિહાસિક સફળતાઓની ઉજવણી અને યુવા પેઢીમાં વિજ્ઞાન પ્રત્યે ઉત્સાહ વધારવાના હેતુથી ગુજરાત સાયન્સ સિટી ખાતે ૨૧ થી ૨૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ દરમિયાન ત્રિ-દિવસીય ‘સ્પેસ ફેસ્ટિવલ-૨૦૨૬’ નું અતિ ભવ્ય આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
ગુજરાત સરકારના વિજ્ઞાન અને પ્રૌદ્યોગિકી વિભાગ હેઠળ કાર્યરત ગુજરાત સાયન્સ સિટી દ્વારા ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ISRO) ના સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ સેન્ટર (SAC) અને ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મિશન (GSEM) ના વિશેષ સહયોગથી આ મહોત્સવનું આયોજન થઈ રહ્યું છે. આ ત્રિ-દિવસીય ઉત્સવમાં રાજ્યભરમાંથી ૨૦,૦૦૦ થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો, સંશોધકો અને વિજ્ઞાનપ્રેમીઓ જોડાશે અને અંતરિક્ષ વિજ્ઞાનનો જીવંત અને અદ્ભુત અનુભવ મેળવશે.
૨૩ ઓગસ્ટ: ‘રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ દિવસ’નો ગૌરવશાળી ઇતિહાસ
આ સ્પેસ ફેસ્ટિવલનું આયોજન માત્ર એક મેળાવડો નથી, પરંતુ ભારત માટે અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ ક્ષણની સ્મૃતિ છે. ૨૩ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૩ ના રોજ ભારતના ‘ચંદ્રયાન-૩’ મિશનના વિક્રમ લેન્ડરે ચંદ્રની સપાટી પર સફળતાપૂર્વક સોફ્ટ લેન્ડિંગ કર્યું હતું. ત્યારપછી પ્રજ્ઞાન રોવરે સફળ કામગીરી પાર પાડીને ચંદ્રના અપ્રાપ્ય ગણાતા દક્ષિણ ધ્રુવીય (South Pole) વિસ્તારમાં પહોંચનાર ભારતને વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બનાવ્યો હતો. આ સાથે જ ભારત ચંદ્ર પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરનાર વિશ્વનો ચોથો દેશ બન્યો હતો.
ભારત સરકારે આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિને અમર બનાવવા અને દેશના વિજ્ઞાનીઓના પરિશ્રમને બિરદાવવા માટે ૨૩ ઓગસ્ટને દર વર્ષે ‘રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ દિવસ’ (National Space Day) તરીકે ઉજવવાની જાહેરાત કરી હતી. સાયન્સ સિટી ખાતે આયોજિત આ સ્પેસ ફેસ્ટિવલ એ જ ગૌરવશાળી દિવસની રાજ્યવ્યાપી ઉજવણીનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
સ્પેસ ફેસ્ટિવલ-૨૦૨૬ ની મુખ્ય થીમ
ચાલુ વર્ષે રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ દિવસની મુખ્ય થીમ “Towards Viksit Bharat: Innovating, Collaborating and Aspiring to Global Space Leadership” રાખવામાં આવી છે.
ગુજરાતીમાં આ થીમનો ભાવાર્થ “વિકસિત ભારત તરફ: નવીનતા, સહયોગ અને વૈશ્વિક અંતરિક્ષ નેતૃત્વની દિશામાં આગેકૂચ” થાય છે. આ થીમનો મુખ્ય હેતુ ભારતને આગામી સમયમાં વિશ્વભરના અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે અગ્રેસર નેતા બનાવવાનો અને દેશના યુવાનોને નવીન સંશોધનો (Innovation) તરફ વાળવાનો છે.
ફેસ્ટિવલના મુખ્ય આકર્ષણો અને વૈવિધ્યસભર પ્રવૃત્તિઓ
ગુજરાત સાયન્સ સિટીના વિજ્ઞાન ભવન ખાતે યોજાનાર આ ત્રિ-દિવસીય મહોત્સવમાં તમામ વયજૂથના મુલાકાતીઓ માટે અનેકવિધ રોમાંચક પ્રવૃત્તિઓ રાખવામાં આવી છે:
-
સ્પેસ સાયન્સ એક્ઝિબિશન: ઇસરો (ISRO) અને દેશની અન્ય અગ્રણી અંતરિક્ષ સંસ્થાઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા વિવિધ રોકેટ, સેટેલાઇટ અને સ્પેસ મિશન આધારિત સક્ષમ મોડેલ્સનું વિશાળ પ્રદર્શન યોજાશે.
-
પ્લેનેટેરિયમ શો અને નાઇટ સ્કાય ઓબ્ઝર્વેશન: ખગોળ વિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે અદ્યતન પ્લેનેટેરિયમમાં તારામંડળના શો દર્શાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, રાત્રિના સમયે ટેલિસ્કોપ દ્વારા આકાશ દર્શન (Night Sky Observation) નો રોમાંચક અનુભવ પૂરો પાડવામાં આવશે.
-
ઈસરોના વૈજ્ઞાનિકો સાથે સીધો સંવાદ: ISRO ના પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો સાથે વિદ્યાર્થીઓ માટે પેનલ ડિસ્કશન અને વિજ્ઞાન વ્યાખ્યાનો આયોજિત કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં તેઓ વૈજ્ઞાનિકોને સીધા પ્રશ્નો પૂછી શકશે.
-
હેન્ડ્સ ઓન વર્કશોપ: પ્રેક્ટિકલ વિજ્ઞાન શીખવા માટે રોકેટ મોડેલિંગ વર્કશોપ અને પ્રેક્ટિકલ સાયન્સ કિટ્સ પર કામ કરવાની તક મળશે.
-
રચનાત્મક સ્પર્ધાઓ: વિદ્યાર્થીઓમાં સર્જનાત્મકતા ખીલે તે માટે સ્પેસ થીમ પર આધારિત રંગોળી સ્પર્ધા, ડિજિટલ પોસ્ટર પ્રેઝન્ટેશન, ઓરિગામી અને રોમાંચક ‘સ્પેસ ક્વિઝ’ યોજાશે.
૫૦ થી વધુ સંસ્થાઓ અને સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સનો સહયોગ
આ ફેસ્ટિવલની વિશેષતા એ છે કે તેમાં માત્ર સરકારી સંસ્થાઓ જ નહીં, પરંતુ દેશભરમાંથી અંતરિક્ષ ક્ષેત્રે કાર્યરત આશરે ૫૦ જેટલી સંસ્થાઓ, રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ, સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ્સ (Space Startups), ખાનગી ઉદ્યોગો અને ઈનોવેટર્સ ભાગ લઈ રહ્યા છે.
આનાથી વિદ્યાર્થીઓને ભારતની ખાનગી સ્પેસ ઈકોસિસ્ટમ (Private Space Ecosystem) કેટલી ઝડપથી આગળ વધી રહી છે તે જાણવાનો અને સ્પેસ ક્ષેત્રે ભવિષ્યમાં ઉપલબ્ધ કારકિર્દીના વિકલ્પોને નજીકથી સમજવાનો સીધો મોકો મળશે.
STEM શિક્ષણ અને ભવિષ્યની કારકિર્દી માટે પ્રેરણા
આ ભવ્ય આયોજનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતની અંતરિક્ષ ક્ષેત્રની અભૂતપૂર્વ સફળતાઓને જનસામાન્ય સુધી પહોંચાડવાનો છે. આ ફેસ્ટિવલ થકી યુવા પેઢીમાં STEM (Science, Technology, Engineering, and Mathematics) પ્રત્યે જિજ્ઞાસા, તાર્કિક વિચારસરણી અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
૨૩ ઓગસ્ટના રોજ ‘રાષ્ટ્રીય અંતરિક્ષ દિવસ’ના સમાપન પ્રસંગે વિવિધ સ્પર્ધાઓમાં વિજેતા બનેલા વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષક પુરસ્કારો, ટ્રોફી અને એવોર્ડ્સ આપીને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.
વિજ્ઞાનપ્રેમીઓ અને નાગરિકો માટે ખુલ્લું આમંત્રણ
ગુજરાત સાયન્સ સિટીના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર દ્વારા અમદાવાદ શહેર તેમજ સમગ્ર ગુજરાત રાજ્યના નાગરિકો, માતા-પિતાઓ, શિક્ષકો અને વિદ્યાર્થીઓને આ ત્રિ-દિવસીય સ્પેસ ફેસ્ટિવલની મુલાકાત લેવા માટે ભાવભીનું આહવાન કરવામાં આવ્યું છે.
અંતરિક્ષની અજાયબીઓને સમજવા, વિજ્ઞાનના ચમત્કારોને નજીકથી જોવા અને ભારતની વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિઓ પર ગૌરવ અનુભવવા માટે ગુજરાત સાયન્સ સિટીનો આ ‘સ્પેસ ફેસ્ટિવલ-૨૦૨૬’ એક ઉત્કૃષ્ટ અને અવિસ્મરણીય પ્લેટફોર્મ બનશે.
