શું જૂનું ફર્નિચર કે કપડાં વેચવા પર પણ ટેક્સ ભરવો પડે? જાણો સરકારનો ‘Personal Effects’ નો અસલી નિયમ!
આજના ડિજિટલ અને મોર્ડન સમયમાં ઘરમાં પડેલો જૂનો સામાન, જૂનો ફોન, વાહન કે ફર્નિચર ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ અથવા લોકલ માર્કેટમાં વેચી દેવું ખૂબ જ સામાન્ય બની ગયું છે. સામાન્ય રીતે જો આપણે કોઈ સંપત્તિ (Asset) વેચીને નફો કમાઈએ, તો તેને ઇન્કમ ટેક્સની ભાષામાં કેપિટલ ગેઇન્સ (Capital Gains) કહેવામાં આવે છે અને તેના પર ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તમારી રોજિંદી વપરાશની કેટલીક વસ્તુઓ, જેમ કે ફર્નિચર, કાર, સ્કૂટર કે જૂના કપડાં વેચવાથી થતી આવક પર એક પણ રૂપિયો ટેક્સ ચૂકવવો પડતો નથી?
ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટમાં એક ખાસ જોગવાઈ છે જે ‘પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ’ (વ્યક્તિગત વપરાશની વસ્તુઓ) ના વેચાણથી થતા નફાને ટેક્સમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપે છે. તો ચાલો, આજે વિગતવાર સમજીએ કે કઈ વસ્તુઓ વેચવાથી ટેક્સ નથી લાગતો અને કઈ વસ્તુઓ પર સરકારી નિયમ મુજબ ટેક્સ ભરવો પડે છે.
‘પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ’ એટલે શું?
આવકવેરા કાયદા અનુસાર, ‘પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ’ એટલે એવી કોઈ પણ જંગમ મિલકત (Movable Property) જે કરદાતા પોતે અથવા તેના પર નિર્ભર પરિવારના સભ્યો પોતાના વ્યક્તિગત કે રોજિંદા ઉપયોગ માટે રાખતા હોય.
જો આવી કોઈ વસ્તુ તમે વેચો છો અને તેનાથી તમને નફો પણ થાય છે, તો પણ તમારે તેના પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ ચૂકવવાનો રહેતો નથી.
કઈ વસ્તુઓ પર ટેક્સ મુક્તિ મળે છે?
તમે તમારા ઘરમાંથી નીચે મુજબની વસ્તુઓ વેચો છો, તો તેના પર મળતી રકમ ટેક્સ ફ્રી ગણાય છે:
કપડાં અને પહેરવેશ: તમારા કે તમારા પરિવારના જૂના કપડાં.
ફર્નિચર: ઘરમાં વપરાતું સોફા સેટ, બેડ, ડાઇનિંગ ટેબલ વગેરે.
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ: રોજિંદા ઉપયોગમાં લેવાતા સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, ટીવી, કેમેરા કે ટેબલેટ.
ઘરગથ્થુ સામાન: ક્રોકરી, વાસણો અને રસોડાની વસ્તુઓ.
વાહનો: અંગત વપરાશ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી કાર, બાઇક કે સ્કૂટર.
આ 6 વસ્તુઓ પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ નથી: વેચશો તો ટેક્સ ભરવો પડશે!
અહીં એક મોટો કેચ (Catch) છે! ઘણી વસ્તુઓ ઘરમાં અંગત રીતે વાપરવામાં આવતી હોવા છતાં, સરકારે તેને ‘પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ’ ની વ્યાખ્યામાંથી બહાર રાખી છે. જો તમે નીચે જણાવેલી 6 વસ્તુઓ વેચીને રૂપિયો પણ નફો કમાઓ છો, તો તેના પર ઇન્કમ ટેક્સ ભરવો પડશે:
દાગીના (Jewellery): સોના, ચાંદી કે પ્લેટિનમના ઘરેણાં.
પુરાતત્વીય સંગ્રહ (Archaeology Collections): એન્ટિક કે જૂની પૌરાણિક વસ્તઓ.
ડ્રોઇંગ્સ (Drawings): કોઈ ખાસ સ્કેચ કે રેખાંકનો.
પેઇન્ટિંગ્સ (Paintings): કિંમતી કે કલાત્મક ચિત્રો.
શિલ્પો (Sculptures): મૂર્તિઓ અથવા કલાત્મક પ્રતિકૃતિઓ.
કોઈપણ કળાકૃતિ (Work of Art): અન્ય કોઈ ખાસ આર્ટવર્ક.
હવે વાત કરીએ દાગીનાની, તો ટેક્સની ભાષામાં ‘દાગીના’માં માત્ર શુદ્ધ સોનું કે ચાંદી જ નહીં, પરંતુ સોના, ચાંદી, પ્લેટિનમ કે અન્ય કિંમતી ધાતુઓની બનેલી મિશ્ર ધાતુઓ (Alloys) તથા કિંમતી અને અર્ધ-કિંમતી રત્નો (Precious & Semi-precious Stones) નો પણ સમાવેશ થાય છે.
કપડાં કે ફર્નિચરમાં હીરા-માણેક જડેલા હોય તો?
જો તમારી પાસે કોઈ ફર્નિચર, વાસણ કે સામાન હોય જેમાં સોનું, ચાંદી અથવા કિંમતી રત્નો જડેલા હોય, તો તેને વેચતા મળતી રકમ ‘પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ’ ગણાશે નહીં. તેના પર કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ લાગશે.
તે જ રીતે, જો કોઈ કિંમતી સાડી, શેરવાની કે ડ્રેસમાં સોના-ચાંદીના તાર (ઝરી) નો ઉપયોગ થયો હોય અથવા કિંમતી હીરા-માણેક જડવામાં આવ્યા હોય, તો તેવા કપડાંને પણ ટેક્સના હેતુથી ‘દાગીના’ સમાન ગણવામાં આવશે અને તેના વેચાણ પર ટેક્સ લાગશે.
દાગીના વેચતી વખતે આ બાબતો ખાસ યાદ રાખો
જો તમે ઘરમાં પડેલા જૂના સોના-ચાંદીના દાગીના વેચવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ નિયમો જાણવા ખૂબ જરૂરી છે:
ટેક્સ માત્ર નફા પર લાગશે: તમારે દાગીનાની આખી વેચાણ કિંમત (Total Selling Price) પર ટેક્સ નથી આપવાનો. ટેક્સ માત્ર તમારી ખરીદ કિંમત અને વેચાણ કિંમત વચ્ચેના નફા (Profit) પર જ ગણવામાં આવે છે.
વારસામાં કે ગિફ્ટમાં મળેલા ઘરેણાં: જો દાગીના તમને માતા-પિતા કે વારસામાં મળ્યા હોય, તો ખરીદ કિંમત અને સમયગાળો મૂળ માલિકે જ્યારે ખરીદ્યા હતા તે સમયથી ગણવામાં આવશે.
નુકસાન (Loss) થાય તો શું?
એક મહત્વનો નિયમ એ પણ છે કે પર્સનલ ઇફેક્ટ્સ (જેમ કે જૂની કાર કે ફોન) વેચતી વખતે જો તમને નુકસાન થાય (જે મોટાભાગે થતું જ હોય છે), તો આ નુકસાનને તમે તમારી અન્ય આવક કે અન્ય કેપિટલ ગેઇન્સ સામે એડજસ્ટ (Set-off) કરી શકતા નથી. આ નુકસાનને ભવિષ્યના વર્ષો માટે કેરી ફોરવર્ડ (Carry Forward) પણ કરી શકાતું નથી.
સલાહ અને સાવચેતી
જ્યારે પણ તમે ઘરમાંથી કોઈ મોટી રકમનો સામાન અથવા દાગીના વેચો છો, ત્યારે ટેક્સના નિયમો ચકાસી લેવા હિતાવહ છે.
મોટા નાણાકીય વ્યવહારો માટે હંમેશાં ખરીદી અને વેચાણના ઓરિજિનલ બિલ, રસીદ અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ સાચવીને રાખો. ભવિષ્યમાં ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ તરફથી કોઈ પૂછપરછ કે નોટિસ આવે ત્યારે આ પુરાવા તમને મુશ્કેલીમાંથી બચાવી શકે છે.
