ગુજરાત સહિત ૮ રાજ્યોના કલેક્ટરોને મળ્યો ભારતીય નાગરિકતા આપવાનો સીધો અધિકાર: કેન્દ્ર સરકારે નિયમો કર્યા વધુ કડક
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ભારતીય નાગરિકત્વ મેળવવાની કાનૂની પ્રક્રિયામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને પ્રગતિશીલ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નાગરિકત્વ (ત્રીજો સુધારો) નિયમો, ૨૦૨૬ અંતર્ગત દેશના ગૃહ મંત્રાલયે ગુજરાત સહિત દેશના ૮ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM / કલેક્ટર)ને વિદેશમાં જન્મેલા અને ભારત આવવા માંગતા કે રહેતા પાત્ર અરજદારોને સીધી ભારતીય નાગરિકતા આપવાની વિશેષ સત્તાઓ સોંપી છે. આ નવા સંશોધિત નિયમોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નાગરિકત્વ આપવાની જટિલ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી, પારદર્શક અને સુવ્યવસ્થિત બનાવવાનો છે, સાથે સાથે સુરક્ષાના દ્રષ્ટિકોણથી નિયમોને વધુ ચુસ્ત પણ કરવામાં આવ્યા છે.
કયા રાજ્યો અને પ્રદેશોમાં લાગુ થશે આ નવો નિયમ?
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા નવા નોટિફિકેશન મુજબ, આ નવું વહીવટી માળખું ખાસ કરીને સરહદી અને સંવેદનશીલ વિસ્તારો ધરાવતા રાજ્યો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. જેમાં નીચે મુજબના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનો સમાવેશ થાય છે:
રાજ્યો: ગુજરાત, રાજસ્થાન, પંજાબ, પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ અને ત્રિપુરા (નોંધનીય છે કે બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિ હેઠળ આવતા આદિવાસી પ્રદેશોને આમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે).
કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો: જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ.
આ વિસ્તારોમાં સામાન્ય રીતે વસવાટ કરતા, તમામ કાનૂની લાયકાતો ધરાવતા અને યોગ્યતાના ધોરણો પૂરા કરતા અરજદારોને હવે ‘નોંધણી’ (Registration) અથવા ‘નેચરલાઈઝેશન’ (Naturalization) ની પ્રક્રિયા દ્વારા ભારતીય નાગરિકત્વ એનાયત કરવામાં આવશે.
જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની સત્તાઓ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા
અત્યાર સુધી નાગરિકત્વની અરજીઓની ચકાસણી અને નિર્ણય માટે વિવિધ સ્તરે સશક્ત સમિતિઓ (Empowered Committees) અને જિલ્લા-સ્તરની સમિતિઓ (District-Level Committees) ની લાંબી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડતું હતું. પરંતુ નવા નિયમો હેઠળ, હવે આ તમામ નિર્ણય લેવાની સત્તા સંબંધિત જિલ્લાના મેજિસ્ટ્રેટ (કલેક્ટર)ને સોંપવામાં આવી છે.
જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અરજદારના દસ્તાવેજો, ચારિત્ર્ય, ભારતમાં વસવાટનો સમયગાળો અને અન્ય પાત્રતા અંગે સંપૂર્ણ સંતોષ મેળવ્યા બાદ સીધો નાગરિકતા આપવાનો આખરી નિર્ણય લઈ શકશે. આનાથી અરજદારોને કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ મંત્રાલયોની લાંબી વહીવટી વિલંબતામાંથી મુક્તિ મળશે.
પડતર (Pending) અરજીઓ અંગે સરકારની સ્પષ્ટતા
નવા નિયમો લાગુ થવાની સાથે જ કેન્દ્ર સરકારે ભૂતકાળમાં કરાયેલી અને હાલમાં અટકાયેલી અરજીઓ અંગે પણ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. અગાઉની સશક્ત સમિતિઓ કે જિલ્લા-સ્તરીય કમિટીઓ પાસે જેટલી પણ અરજીઓ પડતર હતી, તે તમામ તાત્કાલિક અસરથી સંબંધિત જિલ્લાના મેજિસ્ટ્રેટને ટ્રાન્સફર કરવાનો નિર્દેશ આપી દેવામાં આવ્યો છે.
આનો અર્થ એ થયો કે જે અરજદારોની ફાઇલો મહિનાઓ કે વર્ષોથી અટવાયેલી હતી, તેમની અરજીઓ પર પણ હવે આ નવી અને ઝડપી વ્યવસ્થા હેઠળ જ આગળની કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે, જેથી જૂના અરજદારોને પણ તેનો સીધો લાભ મળશે.
રૂબરૂ હાજરી અને વફાદારીના શપથ: કલેક્ટર અરજી નકારી પણ શકશે
જોકે, સત્તાઓ આપવાની સાથે સરકારે સુરક્ષા અને કાયદાકીય પાલન બાબતે કડક વલણ પણ અપનાવ્યું છે. નવા નિયમોમાં અરજદારની વ્યક્તિગત રૂબરૂ હાજરી (In-person Appearance) ને ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે.
શપથ વિધિ: અરજદારે નાગરિકતા મેળવતા પહેલા અરજી પર સહી કરવા અને ભારત દર્શાવતા બંધારણ પ્રત્યે વફાદારીના શપથ (Oath of Allegiance) લેવા માટે કલેક્ટર કચેરીમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવું પડશે.
અરજી રદ કરવાનો અધિકાર: જો કોઈ અરજદારને યોગ્ય સમય અને તક આપવામાં આવ્યા છતાં તે રૂબરૂ હાજર રહેવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તો જિલ્લા કલેક્ટરને તેની નાગરિકત્વ અરજીને સીધી રદ (Reject) કરી દેવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.
અગાઉના આદેશો રદ, પરંતુ પૂર્વ કાર્યવાહી સુરક્ષિત
કેન્દ્ર સરકારે નવા નિયમો અમલમાં લાવવાની સાથે આ વિષય સંબંધિત અગાઉના કેટલાક સમયાંતરે જારી કરાયેલા આદેશો અને પરિપત્રોને રદ કર્યા છે. પરંતુ સાથે જ સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રદ કરાયેલા જૂના આદેશો હેઠળ જે કાર્યવાહી અગાઉથી પૂરી થઈ ગઈ છે અથવા જે નિર્ણયો લેવાઈ ચૂક્યા છે, તેના પર આ નવા નિર્ણયોની કોઈ વિપરીત અસર પડશે નહીં. તે તમામ ભૂતકાળના નિર્ણયો કાયદેસર રીતે માન્ય જ રહેશે.
