અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે શાંતિની કવાયત: પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખ અસીમ મુનીર તેહરાનની મુલાકાતે, ટ્રમ્પની નવી પાબંદીઓ વચ્ચે મહત્વની બેઠક
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સતત વધી રહેલા આક્રમક વલણ અને લશ્કરી તણાવ વચ્ચે એક મોટા રાજદ્વારી સમાચાર સામે આવ્યા છે. પાકિસ્તાનના સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર સોમવારે એક ઉચ્ચસ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ સાથે તેહરાનની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બગાઈએ આ પ્રવાસની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી છે.
પાકિસ્તાન આ બંને કટ્ટર વિરોધી દેશો વચ્ચે અટકી ગયેલી શાંતિ વાટાઘાટોને ફરી પાટા પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અસીમ મુનીરની આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર અત્યાર સુધીના સૌથી આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની ચેતવણી આપી છે.
મધ્યસ્થ તરીકે પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અને જૂન મહિનાનો કરાર
નોંધનીય છે કે પાકિસ્તાન અગાઉથી જ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પડદા પાછળ મધ્યસ્થ (Mediator)ની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ચાલુ વર્ષના જૂન મહિનામાં બંને દેશો વચ્ચે એક સીમાચિહ્નરૂપ કરાર થયો હતો, જેમાં પાકિસ્તાન પોતે ગેરંટર (Guarantor) તરીકે જોડાયું હતું.
આ કરાર હેઠળ બંને દેશો વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરની વાટાઘાટો માટે ૬૦ દિવસનો સમયગાળો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ જુલાઈના મધ્યમાં કેટલાક વિવાદિત મુદ્દાઓને કારણે વાટાઘાટો અચાનક અટકી ગઈ હતી અને બંને દેશો વચ્ચે ફરીથી સૈન્ય અને રાજદ્વારી અસ્થિરતા સર્જાઈ હતી. પાકિસ્તાન હવે આ જૂન કરારને ફરી જીવંત કરવા અને બંને પક્ષોને ટેબલ પર લાવવાના પ્રયાસો કરી રહ્યું છે.
તેહરાન બેઠકના મુખ્ય અજન્ડા અને ચર્ચાના મુદ્દાઓ
ઈરાની વિદેશ મંત્રાલય અને પાકિસ્તાની દૌતિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર અને ઈરાની નેતાગીરી વચ્ચેની આ બેઠકમાં નીચે મુજબના મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે:
- અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાટાઘાટો: અટકેલી વાટાઘાટોને કઈ રીતે પુનઃજીવિત કરવી અને બંને દેશો વચ્ચે સીધો સંવાદ શરૂ કરાવવો.
- ટ્રમ્પની નવી પાબંદીઓ સામે વ્યૂહરચના: અમેરિકી પ્રશાસન દ્વારા ઈરાન પર લાદવામાં આવનાર આકરા પ્રતિબંધોની ક્ષેત્રીય અર્થતંત્ર પર પડનારી અસરો.
- પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને ત્રિપક્ષીય કરારો: પાકિસ્તાન, તુર્કી અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચેના ક્ષેત્રીય સુરક્ષા સમીકરણો તેમજ યમનના હૂથી વિદ્રોહીઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ.
- દ્વિપક્ષીય સુરક્ષા કરાર: ઈરાન-પાકિસ્તાન સરહદ પર સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી અને આતંકવાદ વિરોધી સહયોગ વધારવો.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની “સૌથી આકરી” આર્થિક પાબંદીઓની ચેતવણી
પાકિસ્તાન સેના પ્રમુખનો આ પ્રવાસ એવા નાજુક વળાંક પર થઈ રહ્યો છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે આકરા આર્થિક પગલાં લેવાની જાહેરાત કરી છે. અમેરિકી અધિકારીઓએ આ નવી પાબંદીઓને “ઈતિહાસની સૌથી કઠોર પાબંદીઓ” ગણાવી છે.
ટ્રમ્પે ખુલ્લેઆમ ચેતવણી આપી છે કે જો ઈરાન અમેરિકાની શરતો સાથે કરાર કરવા માટે તૈયાર નહીં થાય, તો તેની સામે અભૂતપૂર્વ આર્થિક અભિયાન ચલાવવામાં આવશે. આ સિવાય, ટ્રમ્પે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ ત્રીજો દેશ ઈરાનને આર્થિક કે સૈન્ય મદદ કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેની સામે પણ દંડાત્મક આર્થિક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ઈરાની અર્થતંત્ર પર વધતું દબાણ અને હોર્મુઝ સંકટ
અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે ઈરાનની આંતરિક અર્થવ્યવસ્થા પહેલાથી જ ભારે દબાણ હેઠળ છે. પર્સિયન ગલ્ફમાં આવેલા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) માં તેલના ટેંકરોની અવરજવર લગભગ સ્થગિત થઈ ગઈ છે. ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે તેની પરવાનગી વિના આ દરિયાઈ માર્ગમાંથી પસાર થતાં કોઈપણ તેલ ટેંકર પર હુમલો કરવામાં આવી શકે છે.
દરમિયાન, ઈરાની રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયાને નિવેદન આપ્યું હતું કે જૂન મહિનાનો કરાર એ હાલની “ન યુદ્ધ, ન શાંતિ” (No War, No Peace) ની પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને વ્યવહારુ રસ્તો છે.
જોકે, ઈરાનની સુપ્રિમ નેશનલ સિક્યોરિટી કાઉન્સિલના નવા વડા મોહસિન રેઝાઈએ પાડોશી દેશોને આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે તેઓ ઈરાનને આર્થિક રીતે નુકસાન પહોંચાડવાની અમેરિકી યોજનામાં ભાગીદાર ન બને.
આ અગાઉ ચાલુ ઓગસ્ટ મહિનાની શરૂઆતમાં પાકિસ્તાનના ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીએ પણ તેહરાનની મુલાકાત લઈને રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશકિયાન અને વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી સાથે ચર્ચા કરી હતી. અસીમ મુનીરનો આ પ્રવાસ પાકિસ્તાનની એ જ ક્વાયતનો આગળનો ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
