નેપાળમાં પૂરનો વિનાશ: ચીને હિમનદીઓનો ડેટા ન આપતાં વધ્યો તણાવ, ૩૦૦૦થી વધુ ગુમ
હિમાલયના ખોળામાં વસેલા દેશ નેપાળમાં અચાનક આવેલી ભયાનક પૂરની હોનારતે ભારે વિધ્વંસ સર્જ્યો છે. પૂરના કારણે મૃત્યુઆંક સતત વધી રહ્યો છે અને અત્યાર સુધીમાં ૩,૦૦૦થી વધુ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. આ ગંભીર કુદરતી આફત વચ્ચે હવે નેપાળ અને ચીન વચ્ચે ડેટા શેરિંગ (માહિતીની આપ-લે) ને લઈને મોટો કૂટનીતિક વિવાદ ઊભો થયો છે. નેપાળે ચીન પર ગ્લેશિયર અને નદીઓના જળસ્તર અંગે સમયસર અને સચોટ માહિતી ન આપવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે.
મે મહિનાની બેઠક અને ૨૬ ઓગસ્ટની ભયાનક દુર્ઘટના
આપત્તિ સંચાલનને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરતા મે મહિનામાં નેપાળની રાજધાની કાઠમંડુ ખાતે નેપાળી અને ચીની અધિકારીઓ વચ્ચે એક ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકનો મુખ્ય હેતુ હિમાલયન પ્રદેશમાં આવતી કુદરતી આફતોના જોખમોને પહોંચી વળવા માટે સંયુક્ત વ્યૂહરચના ઘડવાનો હતો.
જોકે, આ બેઠકના ત્રણ મહિના પછી જ એટલે કે ૨૬ ઓગસ્ટના રોજ નેપાળ-તિબેટ સરહદ પર અચાનક હિમનદી (Glacier) ફાટવાથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભયાનક પૂર આવ્યું હતું. આ દુર્ઘટના બાદ બંને દેશો વચ્ચે આપત્તિ સંબંધિત સીમાપાર માહિતી શેર કરવાની સિસ્ટમ પર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્નો ઊભા થયા છે.
નેપાળની મુખ્ય ફરિયાદ: ૧૦ મિનિટનો રિયલ-ટાઇમ ડેટા ગાયબ
નેપાળ સરકાર અને દેશના જળવિજ્ઞાન વિભાગે ખુલ્લેઆમ વિરોધ નોંધાવતા કહ્યું છે કે તેમણે ચીન પાસેથી ગ્લેશિયરની હિલચાલ, સરહદી નદીઓના જળસ્તર અને અતિભારે વરસાદ અંગેનો રિયલ-ટાઇમ ડેટા માંગ્યો હતો, જેથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને સમયસર સલામત સ્થળે ખસેડી શકાય. પરંતુ ચીન તરફથી અપેક્ષા મુજબની મદદ કે ડેટા મળ્યો નહોતો.
નેપાળી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ચીની હવામાન વિભાગ માત્ર સામાન્ય વરસાદની આગાહીના રિપોર્ટ મોકલે છે. પરંતુ માનવજિંદગી બચાવવા માટે ગ્લેશિયર તૂટવા, અચાનક ભૂસ્ખલન થવા કે નદીઓમાં પાણીની સપાટી વધવા અંગેની દર ૧૦ મિનિટની સચોટ અને વિગતવાર માહિતી (Real-time tracking) અનિવાર્ય છે. નેપાળ હવે ચીન સાથે પણ ભારત જેવો જ એક મજબૂત અને કાયમી કરાર કરવા ઈચ્છે છે, જેના હેઠળ બંને દેશો સતત અને સમયાંતરે હવામાન તેમજ નદીઓનો ડેટા શેર કરી શકે.
ચીને આરોપો ફગાવ્યા: “૧૨ દિવસ પહેલાં ઇમેઇલ મોકલ્યો હતો”
બીજી તરફ, ચીને નેપાળના આ તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. કાઠમંડુ સ્થિત ચીની દૂતાવાસના જણાવ્યા અનુસાર, તેમણે સમયસર તમામ જરૂરી માહિતી નેપાળ સાથે શેર કરી હતી. ચીનનું કહેવું છે કે હિમાલયનો સરહદી પ્રદેશ અત્યંત દુર્ગમ અને વિષમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ ધરાવે છે, જેના કારણે સતત મોનિટરિંગ કરવું એ ટેકનિકલ રીતે મોટો પડકાર છે.
ચીને દાવો કર્યો છે કે તેમના હવામાન કેન્દ્રે આ અકસ્માત સર્જાયાના ૧૨ દિવસ પહેલાં જ નેપાળી સત્તાવાળાઓને એક ઇમેઇલ મોકલ્યો હતો, જેમાં અતિભારે વરસાદ અને સંભવિત ભૂસ્ખલન અંગે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. આમ છતાં, નેપાળી સત્તાવાળા આ દાવો સ્વીકારવા તૈયાર નથી અને સચોટ સેટેલાઇટ તેમજ ગ્રાઉન્ડ ડેટા ન મળવા બદલ ચીનની ઉદાસીનતાને જવાબદાર ઠેરવી રહ્યા છે.
આ રાજકીય અને ટેકનિકલ ખેંચતાણ વચ્ચે હાલમાં હજારો નેપાળી નાગરિકો ઘરવિહોણા બન્યા છે અને રેસ્ક્યૂ કામગીરી યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહી છે.
