પીએફ ખાતા પર વ્યાજ બંધ થવાનો સાચો સમય કયો? જાણો ઉંમર મુજબ બદલાતા તફાવતો
આજના સમયમાં કારકિર્દીના મધ્યમાં નોકરી બદલવી, સ્વેચ્છિક નિવૃત્તિ લેવી અથવા ૪૦ થી ૫૦ વર્ષની વયે જ પોતાનો નવો વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે નોકરી છોડી દેવી એ એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. નોકરીયાત વર્ગ માટે એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) એ ભવિષ્યની આર્થિક સુરક્ષા અને નિવૃત્તિ (Retirement) માટેનું સૌથી મોટું અને સુરક્ષિત માધ્યમ માનવામાં આવે છે. પરંતુ, જ્યારે કોઈ કર્મચારી ૪૦ કે ૫૦ વર્ષની નાની વયે નોકરી છોડી દે છે અને ત્યારબાદ તેના પીએફ ખાતામાં માસિક યોગદાન જમા થવાનું બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: શું નોકરી છોડતાં જ પીએફ પર મળતું વ્યાજ બંધ થઈ જાય છે?
મોટાભાગના લોકો એવું જ માને છે કે નવી નોકરી ન મળે અથવા પીએફમાં કન્ટ્રિબ્યુશન બંધ થાય એટલે વ્યાજ મળવાનું પણ તુરંત અટકી જાય છે. પરંતુ એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (EPFO) ના નિયમો કંઈક અલગ જ વાસ્તવિકતા દર્શાવે છે. નિયમો અનુસાર, યોગ્ય શરતોનું પાલન થતું હોય તો નોકરી છોડ્યા બાદ પણ એક ચોક્કસ વય મર્યાદા સુધી ખાતામાં વ્યાજ જમા થતું રહે છે.
૪૦ ની ઉંમરે નોકરી છોડનારને ક્યાં સુધી મળશે વ્યાજ?
એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (EPFO) ના વર્તમાન માર્ગદર્શિકા મુજબ, જો કોઈ કર્મચારી ૫૫ વર્ષની ઉંમર પહેલાં પોતાની નોકરી છોડી દે છે અને પોતાના પીએફ ખાતામાંથી રકમ ઉપાડતો નથી, તો તેના ખાતામાં રહેલી પૂરી રકમ પર સભ્યની ૫૮ વર્ષની ઉંમર થાય ત્યાં સુધી નિયમિતપણે નક્કી થયેલા દરે વ્યાજ મળતું રહે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ ૪૦ વર્ષની ઉંમરે નોકરીમાંથી રાજીનામું આપે છે અને પીએફ બેલેન્સ ઉપાડ્યા વગર ખાતામાં જ રહેવા દે છે, તો તેને આગામી ૧૮ વર્ષ સુધી એટલે કે ૫૮ વર્ષની વય સુધી વ્યાજનો લાભ મળતો રહેશે. આ જ નિયમ ૫૦ વર્ષની ઉંમરે સ્વેચ્છાએ નિવૃત્તિ (Voluntary Retirement) લેનાર કર્મચારીઓ માટે પણ લાગુ પડે છે, જ્યાં તેમને પણ ૫૮ વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી પીએફ બેલેન્સ પર વ્યાજ મળવાનું ચાલુ રહે છે.
ખાતું ‘ઈનઓપરેટિવ’ એટલે કે નિષ્ક્રિય ક્યારે બને છે?
પીએફ ધારકોમાં બીજો મોટો ભ્રમ એવો હોય છે કે થોડા મહિના કે વર્ષો સુધી રકમ જમા ન થાય તો ખાતું સીધું ‘ઈનઓપરેટિવ’ (Inoperative Account) બની જાય છે અને વ્યાજ બંધ થાય છે. પરંતુ EPFO ના નિયમો મુજબ, ખાતું નિષ્ક્રિય થવા પાછળ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓ જવાબદાર છે.
સામાન્ય સંજોગોમાં પીએફ ખાતાને નિષ્ક્રિય ત્યારે જ માનવામાં આવે છે, જ્યારે કર્મચારીની સત્તાવાર નિવૃત્તિ થઈ હોય, તે કાયમી ધોરણે દેશ છોડીને વિદેશ વસી ગયો હોય અથવા કર્મચારીનું દુઃખદ અવસાન થયું હોય અને આવી સ્થિતિ નિર્માણ પામ્યા પછી સળંગ ત્રણ વર્ષ (૩૬ મહિના) સુધી ખાતામાં કોઈ નવું યોગદાન પ્રાપ્ત ન થાય. જો સભ્ય ૫૫ વર્ષથી નાની વયનો હોય અને તે નોકરી છોડી દે તોપણ તેનું ખાતું સક્રિય (Operative) ગણાય છે અને ૫૮ વર્ષ સુધી વ્યાજ મેળવવા માટે હકદાર રહે છે.
૫૫ અને ૬૦ વર્ષની વયે નિવૃત્ત થતા કર્મચારીઓ માટે અલગ નિયમ
જ્યારે સભ્ય ૫૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરે નિવૃત્ત થાય છે, ત્યારે વ્યાજ બંધ થવા અને ખાતું નિષ્ક્રિય થવાના નિયમોમાં તફાવત આવે છે. EPFO મુજબ, ૫૫ વર્ષ કે તેથી વધુ વયે નિવૃત્ત થતાં કર્મચારીઓ માટે તેમની નિવૃત્તિની તારીખથી સળંગ ૩૬ મહિના (૩ વર્ષ) સુધી કોઈ દાવો કે યોગદાન ન થાય, તો ૩૬ મહિના પૂરા થતાં જ ખાતું ઈનઓપરેટિવ થઈ જાય છે અને ત્યારબાદ તેના પર આગળ વ્યાજ મળતું બંધ થાય છે.
બીજી તરફ, જો કોઈ કર્મચારી ૬૦ વર્ષની ઉંમરે સત્તાવાર રીતે નિવૃત્ત થાય છે, તો નિયમો અનુસાર તેને ૬૩ વર્ષની ઉંમર સુધી ખાતા પર વ્યાજ મળી શકે છે. ટૂંકમાં, વ્યાજ ક્યાં સુધી મળતું રહેશે તેનો સંપૂર્ણ આધાર કર્મચારીએ કઈ ઉંમરે નોકરી છોડી છે અથવા નિવૃત્તિ લીધી છે તેના પર રહેલો છે.
રોકાણકારો માટે મહત્વની સલાહ
જો તમે પણ નાની ઉંમરે નોકરી છોડી રહ્યા છો, તો પીએફની રકમ ઉપાડી લેવાને બદલે તેને ખાતામાં રાખી મૂકવી એ એક સારા વ્યાજદર સાથે ચક્રવૃદ્ધિ લાભ મેળવવાનો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની શકે છે. પરંતુ, ૫૮ વર્ષની વય પૂર્ણ થયા બાદ વ્યાજ મળવાનું બંધ થઈ જતું હોવાથી, સમયસર રકમ ઉપાડી લેવી કે યોગ્ય જગ્યાએ ફરી રોકાણ કરી દેવું હિતાવહ રહે છે.
