રૂ. ૩૨ લાખ કેશ જમા કરાવાના કેસમાં મોટો ધડાકો: સાસુના સોનાએ બચાવ્યા, પણ ૮ લાખ પર કેમ ફસાયા?
જો વર્ષ ૨૦૧૬ની નોટબંધી (Demonetisation) દરમિયાન તમે અથવા તમારા પરિવારે બેંક ખાતામાં મોટી રકમની રોકડ રકમ (Cash) જમા કરાવી હતી, તો આ સમાચાર તમારા માટે અત્યંત જાણવા જેવા છે. રૂ. ૩૨ લાખની રોકડ જમા કરાવવાના એક જૂના અને ચર્ચિત કેસમાં ઇનકમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) ની અમદાવાદ/દિલ્હી પીઠે કરદાતાને આંશિક રાહત આપી છે.
ITAT એ સાસુના સોનાની વેચાણમાંથી મળેલી રૂ. ૨.૮૪ લાખની રકમના સ્ત્રોત (Source of Income) ને માન્ય રાખીને ટેક્સપેયરને રાહત આપી છે. જોકે, બીજી તરફ રૂ. ૮.૩૭ લાખની રોકડ રકમના સ્ત્રોત અંગે પૂરતા પુરાવા કે ગ્રાહકોની વિગતો રજૂ ન કરી શકવાને કારણે આ રકમ પર આપેલી રાહત ફગાવી દીધી છે. આ ચુકાદો સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે બેંકમાં જમા કરાવાયેલી રોકડ રકમ સામે આવકનો પુરાવો આપવો કેટલો અનિવાર્ય છે.
શું હતો ૩૨ લાખ રૂપિયાની રોકડ જમા કરાવવાનો આખો વિવાદ?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ કેસ એક મહિલા કરદાતાનો છે જે જ્વેલરી બનાવવા અને સોનાના વેચાણના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી હતી. દેશમાં નોટબંધીની જાહેરાત થયાના ગણતરીના દિવસો બાદ એટલે કે ૧૦ નવેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ તેણે પોતાની ‘સિન્ડિકેટ બેંક’ (Syndicate Bank) ના ખાતામાં રૂ. ૩૨ લાખની જૂની નોટો રોકડ સ્વરૂપે જમા કરાવી હતી.
ઇનકમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ની આકારણી દરમિયાન કરદાતાએ ખુલાસો કર્યો હતો કે આ ૩૨ લાખ રૂપિયાની રકમ તેના વ્યવસાયના શરૂઆતી કેશ બેલેન્સ (Opening Cash Balance), સોનાના દાગીનાના વેચાણ અને પિગ્મી ડિપોઝિટ (Pigmy Deposit) ની પાકતી મુદતે મળેલી રકમમાંથી આવી હતી. આકારણી અધિકારી (Assessment Officer) એ પ્રારંભિક તપાસ બાદ રૂ. ૧૨.૮૪ લાખની રકમને યોગ્ય માની હતી, પરંતુ બાકીની રકમ સામે શંકા વ્યક્ત કરી હતી.
૧૯.૧૫ લાખ રૂપિયાને ગણાવાયા હતા ‘અસ્પષ્ટ આવક’ (Unexplained Money)
આવકવેરા અધિકારીએ યોગ્ય આધાર-પુરાવા ન હોવાનું કહીને બાકીની રૂ. ૧૯.૧૫ લાખની રકમને ઇનકમ ટેક્સ એક્ટની કલમ 69A (Section 69A) હેઠળ ‘અસ્પષ્ટ આવક’ (Unexplained Money) ગણાવી દીધી હતી. કરદાતાએ પોતાના રિટર્નમાં વાર્ષિક આવક રૂ. ૪.૯૪ લાખ દર્શાવી હતી, પરંતુ અધિકારીએ આ રોકડ ઉમેરીને કુલ આવક રૂ. ૨૪.૦૯ લાખ નક્કી કરી ટેક્સ અને પેનલ્ટીની નોટિસ ફટકારી હતી.
કરદાતાએ આ નિર્ણય સામે સૌપ્રથમ ‘કમિશનર ઓફ ઇનકમ ટેક્સ – અપીલ’ (CIT Appeal) માં અરજી કરી હતી. ત્યાં લાંબી સુનાવણી બાદ તેને રૂ. ૭.૯૫ લાખની રાહત મળી હતી. પરંતુ હજુ પણ રૂ. ૧૧.૨૧ લાખની રકમ અસ્પષ્ટ ગણાતા વિવાદ બરકરાર રહ્યો હતો. આખરે આ મામલો આઇટીએટી (ITAT) ટ્રિબ્યુનલમાં પહોંચ્યો હતો.
સાસુના સોનાના વેચાણથી કોર્ટમાંથી મળી રાહત
ITAT સમક્ષ સુનાવણી દરમિયાન કરદાતાએ એક નવી અને મહત્વની વિગત રજૂ કરી હતી. તેણે જણાવ્યું કે તેની સાસુએ પણ નોટબંધી પહેલા આશરે રૂ. ૯.૫૧ લાખનું સોનું વેચ્યું હતું અને તે વેચાણમાંથી મળેલી રોકડ રકમ પણ બેંકમાં જમા કરાવાયેલા કલેક્શનનો જ એક ભાગ હતી.
કરદાતાએ આ ટ્રાન્ઝેક્શનના સમર્થનમાં સાસુનું કન્ફર્મેશન લેટર અને સોનું ખરીદનાર જ્વેલરનું બિલ પુરાવા તરીકે રજૂ કર્યું હતું. ટ્રિબ્યુનલે તમામ દસ્તાવેજો ચકાસ્યા બાદ માન્યું કે સોનાના વેચાણની હકીકત સાચી હતી અને સંબંધિત પુષ્ટિ પણ ઉપલબ્ધ હતી. પરિણામે, ITAT એ રૂ. ૨.૮૪ લાખની રકમને કાયદેસરની ગણાવીને તેના પર લાદવામાં આવેલો ટેક્સ રદ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
૮.૩૭ લાખ રૂપિયાની રકમ પર કેમ ના મળી રાહત?
બીજી તરફ, કરદાતાએ બાકીની રૂ. ૮.૩૭ લાખની રોકડ રકમને બિઝનેસનું વેચાણ સાબિત કરવા માટે સોનાના વેચાણના કેશ મેમો (Cash Memos) રજૂ કર્યા હતા. પરંતુ ટ્રિબ્યુનલે આ કેશ મેમોને ગ્રાહ્ય રાખવાનો ઇનકાર કરી દીધો.
ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે કરદાતા દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા કેશ મેમોમાં ખરીદી કરનાર ગ્રાહકોના નામો, સરનામા કે તેમની ઓળખ (Identity) અંગેની કોઈ વિગત નહોતી. એટલું જ નહીં, આ કથિત ખરીદદારો તરફથી કોઈ પુષ્ટિ કે સોગંદનામું પણ રજૂ કરવામાં આવ્યું નહોતું – ન તો એસેસિંગ ઓફિસર સમક્ષ, ન તો CIT અપીલ કે ITAT સમક્ષ.
આથી ITAT એ સ્પષ્ટ કર્યું કે ગ્રાહકોની ઓળખ વિનાના કેશ મેમો માત્ર કાગળનો ટુકડો છે. ટ્રિબ્યુનલે રૂ. ૮.૩૭ લાખની રકમને કલમ 69A હેઠળ અસ્પષ્ટ આવક જ માની અને આવકવેરા વિભાગ દ્વારા લેવાયેલા દંડનીય પગલાંને યથાવત રાખ્યા.
કરદાતાઓ માટે આ ચુકાદાનો મોટો સબક
ITAT નો આ નિર્ણય એવા બધા લોકો માટે આંખ ઉઘાડનારો છે જેઓ રોકડમાં મોટો વ્યવહાર કરે છે.
૧. ગ્રાહકોની ઓળખ જરૂરી: જો તમે રોકડમાં માલ કે સોનું વેચો છો, તો બિલ પર ખરીદનારનું નામ અને ઓળખ રાખવી અનિવાર્ય છે.
૨. દસ્તાવેજી પુરાવા: કોઈપણ રોકડ જમા પાછળ યોગ્ય બેંક સ્ટેટમેન્ટ, બિલ, કન્ફર્મેશન લેટર કે સોર્સ ઓફ ઇનકમનો લેખિત પુરાવો હોવો જોઈએ.
૩. અસ્પષ્ટ રોકડ પર ભારે દંડ: જો તમે જમા કરાવેલી રોકડનો હિસાબ નહીં આપી શકો, તો તેના પર કલમ 69A અને 115BBE હેઠળ ભારે ટેક્સ અને વ્યાજ ચૂકવવું પડી શકે છે.
