હવે અમેરિકાથી ૧ સેકન્ડમાં ભારતમાં મોકલો પૈસા! જાણો Zelle અને UPI કેવી રીતે કરશે કામ
ભારતના ‘યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ’ (UPI) એ દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટના ક્ષેત્રે એક અદભુત અને અભૂતપૂર્વ ક્રાંતિ સર્જી છે. શાકભાજીની લારીથી લઈને મોટા શોપિંગ મોલ સુધી આજે સામાન્ય ભારતીય નાગરિક પણ રોકડ વગર ક્યુઆર કોડ (QR Code) સ્કેન કરીને ક્ષણભરમાં વ્યવહારો કરી રહ્યો છે. ભારતની આ સફળ અને વિશ્વસનીય ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ હવે માત્ર દેશ પૂરતી સીમિત ન રહેતાં વિશ્વના ખૂણે-ખૂણે પહોંચી રહી છે.
સિંગાપોર, યુએઈ (UAE), ફ્રાન્સ અને શ્રીલંકા જેવા દેશો બાદ હવે ભારતનું UPI દુનિયાની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા એટલે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા (USA) માં પણ પગપેસારો કરવા જઈ રહ્યું છે. આ દિશામાં એક મોટી સિદ્ધિરૂપે અમેરિકાની દિગ્ગજ નાણાકીય સંસ્થા બેંક ઓફ અમેરિકા (Bank of America) અમેરિકાના સુપ્રસિદ્ધ ડિજિટલ પેમેન્ટ નેટવર્ક Zelle ને ભારતના UPI સાથે જોડવા માટે એક આકાંક્ષી પાયલોટ પ્રોજેક્ટ પર સઘન કામગીરી કરી રહી છે.
પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: ક્રોસ-બોર્ડર રેમિટેન્સને સરળ બનાવવું
આ ઐતિહાસિક ભાગીદારી અને પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકાથી ભારત પૈસા મોકલવા (Cross-Border Remittance) ની સમગ્ર પ્રક્રિયાને પહેલાં કરતાં વધુ સરળ, ઝડપી અને ઓછી ખર્ચાળ બનાવવાનો છે.
હાલના સમયમાં જ્યારે કોઈ વિદેશી ભારતીય (NRI) કે ત્યાં સ્થાયી થયેલા પ્રોફેશનલ્સ અમેરિકાથી ભારતમાં પોતાના પરિવાર કે સગાં-સંબંધીઓને પૈસા મોકલે છે, ત્યારે તેમણે પરંપરાગત આંતરરાષ્ટ્રીય વાયર ટ્રાન્સફર (Swift Transfer) કે વિવિધ મની ટ્રાન્સફર એજન્સીઓ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. આ પરંપરાગત પદ્ધતિઓમાં સામાન્ય રીતે:
પ્રોસેસિંગમાં 2 થી 5 દિવસનો સમય લાગે છે.
ભારે ટ્રાન્સફર ફી અને સંકુચિત એક્સચેન્જ રેટ (Currency Conversion Fee) ચુકવવો પડે છે.
પ્રક્રિયા ઘણી જટિલ અને કાગળકામથી ભરેલી હોય છે.
જો Zelle અને UPI વચ્ચેનું આ નેટવર્ક સફળતાપૂર્વક જોડાઈ જશે, તો અમેરિકામાં રહેતા લાખો ભારતીયો માત્ર પોતાના મોબાઈલ ફોનમાંથી જ એક જ ક્લિકમાં સીધા ભારતમાં રહેલા સ્વજનોના બેંક ખાતામાં UPI દ્વારા નાણાં મોકલી શકશે.
પાયલોટ પ્રોજેક્ટની વર્તમાન સ્થિતિ અને લોન્ચિંગનું આયોજન
પ્રાપ્ત થયેલા તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, આ મહાનુભાવ પ્રોજેક્ટ હાલમાં પાયલોટ સ્ટેજ (ચકાસણીના તબક્કા) પર છે. બેંક ઓફ અમેરિકા અને તેના ટેકનિકલ ભાગીદારો આ સિસ્ટમની સુરક્ષા, સાયબર સેફ્ટી, ચલણ દરોની ગણતરી અને પ્રોસેસિંગ સ્પીડનું ઝીણવટપૂર્વક પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે.
આ સિસ્ટમની શરૂઆતી ઉપલબ્ધતા ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રાહકો માટે શરૂ કરી દેવામાં આવે તેવી પૂર્ણ શક્યતા છે. જો આ તકનીકી જોડાણ અને પાયલોટ ટેસ્ટિંગ સફળ રહેશે, તો બંને દેશો વચ્ચેના નાણાકીય વ્યવહારો માટે આ એક નવો અધ્યાય સાબિત થશે.
અમેરિકાથી ભારતમાં આવે છે અબજો ડોલરનું રેમિટેન્સ
અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે આ ડિજિટલ બ્રિજ બનાવવો આટલો મહત્વનો કેમ છે, તે સમજવા માટે બંને દેશો વચ્ચે થતાં નાણાકીય વ્યવહારોના આંકડા જાણવા જરૂરી છે. હાલમાં અમેરિકા એ ભારતમાં વિદેશથી આવતા નાણાં (Foreign Remittance) માટેનો સૌથી મોટો અને પ્રાથમિક સ્ત્રોત બની ચૂક્યો છે.
તાજેતરના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ ના અધિકૃત આંકડાઓ અનુસાર:
ભારતને સમગ્ર વિશ્વમાંથી કુલ આશરે ૧૩૫.૪૬ અબજ ડોલર ( $135.46 Billion ) નું રેમિટેન્સ પ્રાપ્ત થયું હતું.
આ મજબૂત રકમમાંથી એકલા અમેરિકામાંથી જ આશરે ૩૭ અબજ ડોલર ( $37 Billion ) ભારતમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.
અમેરિકાથી આવતી આટલી મોટી રકમને ધ્યાનમાં લેતાં, જો Zelle અને UPI નેટવર્ક એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય, તો બંને દેશો વચ્ચે ટ્રાન્સફર ફી તરીકે વેડફાતા કરોડો ડોલરની બચત થશે. આનાથી ભારતીય અર્થતંત્ર અને ખાસ કરીને સામાન્ય ભારતીય પરિવારોને સીધો મોટો આર્થિક ફાયદો થશે.
Zelle – UPI બ્રિજ (Bridge) કેવી રીતે કામ કરશે?
આ ટેકનોલોજીકલ બ્રિજને સફળ બનાવવા માટે Zelle નેટવર્કની સંચાલક કંપની ‘અર્લી વોર્નિંગ સર્વિસીસ’ (Early Warning Services) અને ભારતની NPCI (National Payments Corporation of India) સાથે મળીને કામ કરી રહી છે.
તેમના કાર્યપ્રણાલીનું માળખું સમજીએ:
૧. Zelle: આ અમેરિકાની મોટાભાગની અગ્રણી બેંકો દ્વારા વાપરવામાં આવતું અત્યંત લોકપ્રિય અને સુરક્ષિત રિયલ-ટાઇમ ડિજિટલ પેમેન્ટ નેટવર્ક છે.
૨. UPI: આ ભારતમાં ૨૪x૭ કામ કરતી અગ્રણી અને ઝડપી રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટ સિસ્ટમ છે.
જ્યારે આ બંને દિગ્ગજ સિસ્ટમ્સ એક બ્રિજ દ્વારા જોડાશે, ત્યારે અમેરિકામાં રહેલો બેંક ઓફ અમેરિકાનો ગ્રાહક પોતાની Zelle એપ અથવા બેંકિંગ એપ ઓપન કરીને સામે વાળા ભારતીય યુઝરનો UPI ID અથવા ક્યુઆર કોડ નાખીને ટ્રાન્ઝેક્શન કન્ફર્મ કરશે. આ સુવિધાથી પૈસા પળવારમાં અમેરિકાના ડોલરમાંથી રૂપાંતરિત થઈને ભારતીય રૂપિયા (INR) માં જમા થઈ જશે.
શું ભારતીય UPI એપ હવે અમેરિકાના સ્ટોર્સમાં પણ ચાલશે?
આ પ્રોજેક્ટ અંગે કેટલીક સ્પષ્ટતાઓ સમજી લેવી અત્યંત જરૂરી છે. ઘણીવાર લોકોને એવો ભ્રમ થઈ જાય છે કે આ જોડાણથી હવે ભારતીય પ્રવાસીઓ અમેરિકાની દુકાનોમાં જઈને પોતાના સ્થાનિક UPI એપ (જેવાં કે GPay, PhonePe કે Paytm) થી સ્કેન કરીને પેમેન્ટ કરી શકશે.
પરંતુ વાસ્તવમાં આ પ્રોજેક્ટનો પ્રાથમિક હેતુ ક્રોસ-બોર્ડર પર્સન-ટુ-પર્સન (P2P) મની ટ્રાન્સફર નો છે. એટલે કે, હાલ પૂરતું આ નેટવર્ક અમેરિકાથી ભારતમાં સીધા પૈસા મોકલવા (Remittance) માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેથી અમેરિકામાં વસતા NRI પોતાના ઘરે સરળતાથી નાણાં મોકલી શકે. અમેરિકન સ્ટોર્સ અને મર્ચન્ટ્સ પર સામાન્ય ખરીદી માટે ભારતીય UPI એપ સ્કેન કરીને ચાલશે કે નહીં, તે અંગે પંચ કે બેંકો દ્વારા આગળ જતાં નિર્ણય લેવામાં આવશે.
