શું ગૂગલ ટ્રેક કરી રહ્યું હતું તમારું લોકેશન? જાણો કેમ લાગ્યો કરોડો ડોલરનો આ મોટો દંડ
યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના કડક પ્રાઇવસી અને ડેટા પ્રોટેક્શન નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ દિગ્ગજ ટેક કંપની ગૂગલ (Google) પર ૪૦૩ મિલિયન યુરો (અંદાજે ૪૬૩ મિલિયન યુએસ ડોલર) નો જંગી દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે. યુઝર્સના લોકેશન ડેટા (સ્થાન સંબંધિત માહિતી) ના સંચાલનમાં ગંભીર બેદરકારી દાખવવા બદલ યુરોપિયન યુનિયનની ડેટા પ્રાઇવસી વોચડોગ દ્વારા આ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
આયર્લેન્ડના ડેટા પ્રોટેક્શન કમિશન (DPC) દ્વારા સોમવારે આ નિર્ણયની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. કમિશનની વ્યાપક તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે ગૂગલે તેના યુઝર્સના લોકેશન ડેટાની પ્રોસેસિંગમાં કાયદાકીય પારદર્શિતા અને ન્યાયી ધોરણો જાળવ્યા નહોતા. યુઝર્સની અંગત માહિતીની સુરક્ષા પ્રત્યે દર્શાવેલી આ બેદરકારીને ઇયુના નિયમોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન માનવામાં આવ્યું છે.
તપાસના મુખ્ય તારણો: ક્યાં થઈ ગૂગલની ભૂલ?
આયર્લેન્ડના ડેટા પ્રોટેક્શન કમિશને પોતાની તપાસ દરમિયાન ગૂગલના ત્રણ મુખ્ય સેટિંગ્સ અને સેવાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું:
વેબ એન્ડ એપ એક્ટિવિટી (Web & App Activity): આ ગૂગલનું એક મહત્વપૂર્ણ સેટિંગ છે જે યુઝર્સના બ્રાઉઝિંગ અને સર્ચ હિસ્ટ્રીને ટ્રેક કરે છે. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ સેટિંગ દ્વારા લોકેશન ડેટા એકત્રિત કરતી વખતે યુઝર્સને સ્પષ્ટ અને સચોટ માહિતી આપવામાં આવી નહોતી.
લોકેશન હિસ્ટ્રી (Location History): આ સેવા મોબાઈલ ફોન દ્વારા યુઝર્સ જે જે સ્થળોની મુલાકાત લે છે તેનો નકશો અને હિસ્ટ્રી તૈયાર કરે છે. ગૂગલ આ ડેટાનો કાયદેસર અને ન્યાયી રીતે ઉપયોગ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે.
એન્ડ્રોઇડ લોકેશન એક્યુરેસી (Android Location Accuracy): એન્ડ્રોઇડ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં રહેલા આ ફીચર દ્વારા પર્સનલ ડેટા પ્રોસેસ કરતી વખતે પણ કંપનીએ કાયદાકીય જોગવાઈઓ અને પારદર્શિતાના નિયમોનું યોગ્ય પાલન કર્યું ન હતું.
તપાસ સમિતિના જણાવ્યા મુજબ, યુઝર્સને તેમના લોકેશન ડેટાનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ રહ્યો છે તે અંગે યોગ્ય કે સ્પષ્ટ વિકલ્પો આપવામાં આવ્યા નહોતા.
આયર્લેન્ડ જ કેમ લીડ રેગ્યુલેટર છે?
યુરોપિયન યુનિયનના ૨૭ સભ્ય દેશોમાં ગૂગલ માટે આયર્લેન્ડનું ડેટા પ્રોટેક્શન કમિશન પ્રાઇમરી અથવા ‘લીડ રેગ્યુલેટર’ તરીકે કામ કરે છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે યુએસ ટેક જાયન્ટ ગૂગલનું યુરોપિયન હેડક્વાર્ટર (મુખ્ય મથક) આયર્લેન્ડની રાજધાની ડબલિન ખાતે આવેલું છે.
યુરોપિયન યુનિયનના કાયદા મુજબ, જે દેશમાં કંપનીનું મુખ્ય મથક હોય ત્યાંની સંસ્થા સમગ્ર ઇયુ ક્ષેત્ર માટે લીડ તપાસકર્તા તરીકે કામ કરે છે. આ ચોક્કસ તપાસ છ વર્ષ પહેલાં એટલે કે ૨૦૧૮ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તે સમયે યુરોપિયન યુનિયનનો નવો અને કડક ડેટા પ્રાઇવસી કાયદો, જેને General Data Protection Regulation (GDPR) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે અમલમાં આવ્યો હતો. કમિશને મે ૨૦૧૮ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦ સુધીના સમયગાળા દરમિયાન ગૂગલની નીતિઓ અને ડેટા પ્રોસેસિંગ પદ્ધતિઓની ઝીણવટભરી તપાસ કરી હતી.
ગૂગલનો પક્ષ અને સ્પષ્ટતા
દંડની જાહેરાત બાદ ગૂગલે એક સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. ગૂગલના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે, “આ કેસ જૂની અને ઐતિહાસિક નીતિઓ સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં અમે ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં ઘણા મોટા સુધારા કરી લીધા છે. ૨૦૧૯ પછી, અમે અમારી કાર્યપદ્ધતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો કર્યા છે અને એવા મજબૂત ટૂલ્સ લોન્ચ કર્યા છે જે યુઝર્સ માટે તેમના લોકેશન ડેટાનું સંચાલન કરવાનું અત્યંત સરળ અને પારદર્શક બનાવે છે.”
ગૂગલનું કહેવું છે કે વર્તમાન સમયમાં યુઝર્સ પાસે પોતાના લોકેશન ડેટાને કન્ટ્રોલ કરવા, ઓટો- ડિલીટ કરવા અથવા સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા માટે સરળ અને સીધા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
લોકેશન ડેટા કેમ આટલો સંવેદનશીલ છે?
ડેપ્યુટી કમિશનર ગ્રેહામ ડોયલે લોકેશન ડેટાની ગંભીરતા સમજાવતા કહ્યું હતું કે, “લોકેશન ડેટા એ એક ચોક્કસ પ્રકારનો પર્સનલ ડેટા છે, જે ઓનલાઈન સર્વિસિસ દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ વ્યક્તિ ક્યાં છે તે જાણવા માટે થઈ શકે છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, “લોકેશન ડેટાથી નાગરિકોને સુવિધા અને નુકસાન — બંને થઈ શકે છે. એક તરફ તે ઓનલાઈન મેપિંગ, નેવિગેશન અને લોકલ સર્વિસિસની ઉપયોગિતામાં ઘણો વધારો કરે છે, તો બીજી તરફ તે વ્યક્તિ વિશેની ઘણી ખાનગી અને અત્યંત સંવેદનશીલ માહિતી પણ જાહેર કરી શકે છે. કોઈ વ્યક્તિ ક્યાં જાય છે, કોને મળે છે અને તેનો દૈનિક રસ્તો કયો છે તે જેવી માહિતી તેના અંગત જીવન સાથે સીધી જોડાયેલી હોય છે.”
યુરોપિયન યુનિયનમાં અગાઉના મોટા દંડ
આયર્લેન્ડના ડેટા વોચડોગ દ્વારા ફટકારવામાં આવેલો આ ચોથો સૌથી મોટો ડેટા પ્રાઇવસી દંડ છે. આ અગાઉ પણ યુરોપિયન યુનિયને બિગ ટેક કંપનીઓ સામે કડક કાનૂની પગલાં લીધાં છે:
૧. મેટા (Meta – Facebook/Instagram): અગાઉ મેટા પર યુઝર્સનો ડેટા યુએસ ટ્રાન્સફર કરવા બદલ ૧.૨ બિલિયન યુરો (લગભગ ૧.૩ બિલિયન ડોલર) નો રેકોર્ડબ્રેક દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો.
૨. ટિકટોક (TikTok): બાળકોના ડેટાની સુરક્ષામાં ખામી બદલ ટિકટોક પર પણ કરોડો યુરોનો દંડ થયો હતો.
૩. ગૂગલ અને એમેઝોન: અન્ય કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ અગાઉ પણ વિવિધ કમિશનો દ્વારા આ કંપનીઓ પર દંડ લાદવામાં આવ્યો છે.
