ભારતના ૩૦ કરોડ ફીચર ફોન યુઝર્સને TRAI ની મોટી રાહત: ડેટા વગરના સસ્તા Voice અને SMS પ્લાન લાવવા ટેલિકોમ કંપનીઓને આદેશ
દેશના ડિજિટલ યુગમાં આજે પણ એક બહુ મોટો વર્ગ એવો છે જે માત્ર વાતચીત કરવા માટે સાદા કે ફીચર ફોનનો ઉપયોગ કરે છે. આવા કરોડો ગ્રાહકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સરાહનીય નિર્ણય લીધો છે. ઓથોરિટીએ સત્તાવાર રીતે ‘ટેલિકોમ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન રેગ્યુલેશન, ૨૦૨૬’ જારી કર્યું છે. આ નવા નિયમથી દેશના અંદાજે ૩૦ કરોડ મોબાઈલ યુઝર્સને સીધો અને મોટો આર્થિક ફાયદો થવા જઈ રહ્યો છે.
ખાસ કરીને એવા નાગરિકો કે જેઓ સાદો ફીચર ફોન વાપરે છે, ઓછી આવક ધરાવતા વર્ગમાંથી આવે છે અથવા તો મોબાઈલ ઇન્ટરનેટ ડેટાનો બિલકુલ ઉપયોગ કરતા નથી, તેમના પરથી હવે મોંઘા ડેટા પેકનો નાણાકીય બોજ હટાવી દેવામાં આવ્યો છે. TRAI ના આ નવા રેગ્યુલેશન હેઠળ રિલાયન્સ જિયો (Reliance Jio), ભારતી એરટેલ (Bharti Airtel) અને વોડાફોન આઈડિયા (Vodafone Idea) જેવી તમામ અગ્રણી ટેલિકોમ પ્રોવાઈડર કંપનીઓએ ફરજિયાતપણે માત્ર વોઈસ (કોલિંગ) અને SMS ની સુવિધા આપતા સસ્તા તથા ટૂંકી વેલિડિટીવાળા રિચાર્જ વાઉચર્સ ઓફર કરવા પડશે. આનાથી ગ્રાહકોએ એવા ડેટા બંડલ માટે નકામા નાણાં ચૂકવવા નહીં પડે જેનો તેઓ ઉપયોગ જ કરતા નથી.
TRAI ના નવા આદેશના મુખ્ય પાસાઓ અને ફેરફારો
TRAI દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા આ સત્તાવાર આદેશમાં ગ્રાહકોના હિત રક્ષણ માટે કેટલાક અત્યંત કડક અને ગ્રાહક-લક્ષી નિયમો સામેલ કરવામાં આવ્યા છે:
૧. કિંમતમાં મોટો અને સીધો ઘટાડો: ટેલિકોમ ઓપરેટરો હાલમાં જે પણ વોઇસ, SMS અને ઇન્ટરનેટ ડેટા ધરાવતા કોમ્બો કે બંડલ પ્લાન વેચી રહ્યા છે, તેની સામે જ તેમણે હવે તે જ પ્રમાણમાં ઓછી કિંમતે માત્ર વોઇસ અને SMS વાળા ‘નો-ડેટા’ પ્લાન બજારમાં ઉપલબ્ધ કરાવવા પડશે. આનાથી રિચાર્જની કિંમતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે.
૨. ટૂંકી વેલિડિટી ધરાવતા વિકલ્પો ફરજિયાત: અગાઉ જો કોઈ ગ્રાહકને માત્ર કોલિંગ પ્લાન જોઈતો હોય તો કંપનીઓ તેમને માત્ર લાંબી વેલિડિટી (જેમ કે ૮૪ દિવસ કે ૩૬૫ દિવસ) ના મોંઘા પ્લાન લેવા મજબૂર કરતી હતી. પરંતુ હવે ઓપરેટરોએ ૩૦ દિવસ કે તેથી ઓછી વેલિડિટી ધરાવતા તમામ પ્લાન માટે આ પ્રકારના સ્પેશિયલ નો-ડેટા વિકલ્પો રજૂ કરવા પડશે.
૩. વાસ્તવિક માસિક રિન્યુઅલ પ્લાન (Monthly Renewal): TRAI એ ૨૮ દિવસના Billing Cycle ના કારણે ગ્રાહકોને પડતી મુશ્કેલીઓ દૂર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. નવા આદેશ મુજબ ઓપરેટરોએ ઓછામાં ઓછો એક એવો વોઇસ અને SMS વાઉચર રજૂ કરવો પડશે જે દર મહિને બરાબર તે જ તારીખે રિન્યુ થાય. દાખલા તરીકે, જો કોઈ ગ્રાહક ૫મી તારીખે રિચાર્જ કરાવે તો આગામી મહિને પણ તેને ૫મી તારીખે જ રિચાર્જ કરાવવાનું રહેશે. જો કોઈ મહિનામાં તે ચોક્કસ તારીખ ન આવતી હોય (જેમ કે ૨૯ ફેબ્રુઆરી), તો તે મહિનાના છેલ્લા દિવસે પ્લાન આપોઆપ રિન્યુઅલ માટે માન્ય ગણાશે.
૪. ટેરિફ લોક-ઇન અને મનમાની પર રોક: આ નિર્ણયથી તાજેતરમાં ટેલિકોમ કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલા ભાવવધારા અને ૨G ફીચર ફોન યુઝર્સને બળજબરીથી મોંઘા ૪G કે પીએસ૫G ડેટા-બંડલ પ્લાન લેવડાવવાની આક્રમક રણનીતિઓ પર સીધો અને કડક અંકુશ આવશે.
કોને અને કેવી રીતે થશે મોટો ફાયદો?
TRAI નો આ નિર્ણય ટેલિકોમ બજારમાં પારદર્શિતા, વાજબીપણું અને સ્પર્ધાત્મકતા લાવશે. દેશના વરિષ્ઠ નાગરિકો જેઓ સ્માર્ટફોનના બદલે માત્ર સાદો ફોન વાપરે છે, ગ્રામીણ વિસ્તારોના ગરીબ નાગરિકો અને એવા લોકો જેઓ માત્ર પોતાનું સેકન્ડરી સિમ કાર્ડ ઓન કે સક્રિય રાખવા માગે છે, તેમના માટે હવે માસિક મોબાઈલ ખર્ચ ખૂબ જ સસ્તો થઈ જશે.
અત્યાર સુધી સેકન્ડરી સિમ ચાલુ રાખવા માટે પણ ગ્રાહકોને બિનજરૂરી ડેટા સાથેના મોંઘા પ્લાન લેવા પડતા હતા, જેનાથી દર મહિને બજેટ ખોરવાઈ જતું હતું. પરંતુ હવે ખૂબ જ નજીવા દરે માત્ર કોલિંગ આધારિત વાઉચર ઉપલબ્ધ થતાં સામાન્ય જનતાને મોટી આર્થિક રાહત મળશે.
TRAI ના આદેશ મુજબ, ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં જ તમામ ટેલિકોમ ઓપરેટરો પોતાની સત્તાવાર વેબસાઇટ, મોબાઈલ એપ્લિકેશન અને રિચાર્જ આઉટલેટ્સ પર આ નવા “ઓન્લી વોઇસ” અને “નો ડેટા” વાઉચર્સ દર્શાવવાનું શરૂ કરશે. ગ્રાહકો પોતાની જરૂરિયાત મુજબ સીધા આ પેકેજ પસંદ કરીને બિનજરૂરી ખર્ચમાંથી બચી શકશે.
