રામ-શિવના નિવેદન પર રાજકીય ઘમાસાણ, પ્રદીપ ભંડારીએ રાહુલ ગાંધી અને રેવંત રેડ્ડીને ઘેર્યા
તેલંગાણાના મુખ્યમંત્રી એ. રેવંત રેડ્ડીના ભગવાન શ્રીરામ અને ભગવાન શિવને લઈને કરેલા નિવેદન બાદ દેશના રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. દિલ્હીમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમ દરમિયાન રેવંત રેડ્ડીએ ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતની રાજકીય તથા ધાર્મિક પરંપરાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં BJP પર ભગવાન શ્રીરામના નામના રાજકીય ઉપયોગનો આરોપ લગાવ્યો હતો. આ દરમિયાન તેમણે ભગવાન શિવ અને ભગવાન શ્રીરામની આસ્થાને લઈને પણ ટિપ્પણી કરી હતી.
રેવંત રેડ્ડીના આ નિવેદન બાદ ભારતીય જનતા પાર્ટી તરફથી તીવ્ર પ્રતિક્રિયા આવી છે. BJPના રાષ્ટ્રીય મીડિયા સહ-પ્રભારી અને રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રદીપ ભંડારીએ કોંગ્રેસ, રાહુલ ગાંધી અને રેવંત રેડ્ડી પર નિશાન સાધ્યું છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કોંગ્રેસ રાજકીય લાભ માટે હિંદુ સમાજની આસ્થાને અલગ-અલગ ભાગમાં વહેંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જોકે, ભંડારી દ્વારા કરવામાં આવેલા આ આરોપો રાજકીય દાવા છે અને તેને સ્વતંત્ર રીતે સ્થાપિત તથ્ય તરીકે જોવામાં આવતા નથી.
શું કહ્યું હતું રેવંત રેડ્ડીએ?
28 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ દિલ્હીમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં રેવંત રેડ્ડીએ ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતની રાજકીય સ્થિતિ અંગે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે કોંગ્રેસને દક્ષિણ ભારતમાં જે પ્રકારનું રાજકીય સમર્થન મળ્યું છે, તે ઉત્તર ભારતમાં મળ્યું નથી.
આ વાત સમજાવતી વખતે તેમણે ધાર્મિક આસ્થાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર ઉત્તર ભારતમાં ભગવાન શ્રીરામની આસ્થા સાથે BJPએ પોતાની રાજકીય ઓળખને જોડી છે, જ્યારે દક્ષિણ ભારતમાં ભગવાન શિવ પ્રત્યેની ભક્તિનું મહત્વ વધારે જોવા મળે છે.
રેવંત રેડ્ડીએ પોતાને દ્રવિડ પરંપરા સાથે જોડતા ભગવાન શિવના ભક્ત હોવાનું પણ જણાવ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમણે BJPના નેતાઓ દ્વારા વારંવાર બોલાતા ‘જય શ્રીરામ’ના નારા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો અને પૂછ્યું કે BJPના નેતાઓ ‘હર હર મહાદેવ’નો નારો કેમ નથી લગાવતા. અહેવાલો અનુસાર તેમણે ભગવાન શિવને ગરીબોના અને ભગવાન રામને અમીરોના ભગવાન તરીકે રજૂ કરતી ટિપ્પણી પણ કરી હતી.
નિવેદન સામે BJPનો વળતો પ્રહાર
રેવંત રેડ્ડીના નિવેદન બાદ BJPએ કોંગ્રેસ પર રાજકીય હુમલો તેજ કર્યો. BJP નેતા પ્રદીપ ભંડારીએ આ સમગ્ર મુદ્દાને હિંદુ આસ્થાના સંદર્ભમાં ઉઠાવ્યો અને કોંગ્રેસ પર સમાજમાં ધાર્મિક આધારિત વિભાજન ઊભું કરવાનો આરોપ લગાવ્યો.
ભંડારીએ દાવો કર્યો કે કોંગ્રેસ મતબેંકની રાજનીતિ માટે હિંદુઓની આસ્થાને પણ અલગ-અલગ ખાંચામાં જોવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમણે રેવંત રેડ્ડીના નિવેદનને રાહુલ ગાંધી સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો અને કહ્યું કે કોંગ્રેસના નેતાઓ એક જ પ્રકારની રાજકીય લાઇન પર આગળ વધી રહ્યા છે.
તેમણે કોંગ્રેસ માટે અત્યંત કડક રાજકીય શબ્દપ્રયોગ પણ કર્યો અને પાર્ટીની નીતિઓ પર સવાલ ઉઠાવ્યા. અહીં નોંધવું જરૂરી છે કે કોંગ્રેસને લઈને ભંડારીએ કરેલા આ તમામ આરોપો BJPના એક નેતાના રાજકીય આક્ષેપો છે. કોંગ્રેસ તરફથી આ મુદ્દે અલગ દલીલો અથવા પ્રતિક્રિયા આવી શકે છે અને બંને પક્ષોની રાજકીય વ્યાખ્યાઓને તથ્યથી અલગ રાખવી જરૂરી છે.
‘રામ અને શિવને અલગ કેવી રીતે કરી શકાય?’
પ્રદીપ ભંડારીએ પોતાના નિવેદનમાં ભગવાન શ્રીરામ અને ભગવાન શિવ વચ્ચે કોઈ પ્રકારનું વિભાજન કરવું યોગ્ય નથી એવી દલીલ કરી. તેમણે હિંદુ ધાર્મિક પરંપરાના ઉદાહરણો આપીને કહ્યું કે બંને દેવતાઓની આસ્થા એકબીજાથી અલગ નથી.
ભંડારીએ ખાસ કરીને રામાયણનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે દાવો કર્યો કે લંકા તરફ આગળ વધતા પહેલાં ભગવાન શ્રીરામે ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી. તેમના કહેવા પ્રમાણે આ ધાર્મિક પરંપરામાં રામ અને શિવ બંનેની આસ્થા સાથે જોવા મળે છે.
આ દલીલના આધારે તેમણે રેવંત રેડ્ડીના નિવેદન પર સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો હિંદુ ધાર્મિક પરંપરામાં ભગવાન રામ અને ભગવાન શિવ બંને પ્રત્યે શ્રદ્ધા જોવા મળે છે, તો બંનેને ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારત અથવા અલગ-અલગ સામાજિક વર્ગોની આસ્થા તરીકે રજૂ કરવાનો અર્થ શું છે?
સોમનાથ મંદિરનો પણ ઉલ્લેખ
આ રાજકીય વિવાદમાં પ્રદીપ ભંડારીએ ગુજરાતના સોમનાથ મંદિરનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કોંગ્રેસના જૂના રાજકીય રેકોર્ડને યાદ કરતાં દાવો કર્યો કે સોમનાથ મંદિરના પુનર્નિર્માણના મુદ્દે કોંગ્રેસની અંદરથી વિરોધ થયો હતો.
સોમનાથ મંદિર માત્ર ગુજરાત જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશમાં મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક સ્થળ તરીકે ઓળખાય છે. તેથી આ મંદિરનો ઉલ્લેખ કરીને BJP નેતાએ કોંગ્રેસની ધાર્મિક નીતિઓ અંગે સવાલો ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
જોકે, સોમનાથ મંદિરના પુનર્નિર્માણ સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક પ્રસંગોમાં વિવિધ નેતાઓ અને સંગઠનોની ભૂમિકા અંગે લાંબો ઐતિહાસિક સંદર્ભ છે. તેથી આ મુદ્દાને માત્ર આજના રાજકીય નિવેદનના આધારે સમજવાને બદલે સમગ્ર ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવો જરૂરી છે.
કાશી વિશ્વનાથ ધામને લઈને પણ આરોપ
પ્રદીપ ભંડારીએ વારાણસીના કાશી વિશ્વનાથ ધામનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કોંગ્રેસે કાશી વિશ્વનાથ ધામના વિકાસ અને કોરિડોર સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓનો વિરોધ કર્યો હતો.
કાશી વિશ્વનાથ ધામ ભગવાન શિવને સમર્પિત દેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક સ્થળોમાંનું એક છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં કાશી વિશ્વનાથ ધામના વિકાસ અને કોરિડોરને લઈને રાજકીય ચર્ચા પણ જોવા મળી છે.
BJP આ વિકાસને પોતાની સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક નીતિઓ સાથે જોડે છે, જ્યારે વિરોધ પક્ષો વિવિધ પ્રસંગોએ તેના અમલીકરણ, રાજકીય રજૂઆત અથવા અન્ય મુદ્દાઓ અંગે સવાલો ઉઠાવતા રહ્યા છે. તેથી આ મુદ્દો પણ ભારતીય રાજકારણમાં ધાર્મિક સ્થળો અને રાજકીય ભાષણ વચ્ચેના સંબંધની ચર્ચાનો ભાગ બની ગયો છે.
‘જય શ્રીરામ’ અને ‘હર હર મહાદેવ’ પર રાજકારણ
આ સમગ્ર વિવાદમાં ‘જય શ્રીરામ’ અને ‘હર હર મહાદેવ’ જેવા ધાર્મિક નારા પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે.
રેવંત રેડ્ડીએ સવાલ કર્યો હતો કે BJPના નેતાઓ ‘જય શ્રીરામ’નો નારો વધુ કેમ લગાવે છે અને ‘હર હર મહાદેવ’નો નારો કેમ ઓછો સાંભળવા મળે છે. તેમણે ઉત્તર ભારત અને દક્ષિણ ભારતની ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજાવવા આ ઉદાહરણ આપ્યું હતું.
બીજી તરફ, પ્રદીપ ભંડારીએ કહ્યું કે ભગવાન રામ અને ભગવાન શિવને રાજકીય રીતે અલગ-અલગ ઓળખ સાથે જોવાની જરૂર નથી. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ભાષણોમાં આવતા ‘જય શ્રીરામ’ અને ‘હર હર મહાદેવ’ બંને નારા તથા ધાર્મિક સંદર્ભોનો ઉલ્લેખ કર્યો.
આ રીતે એક ધાર્મિક નારો હવે બે મુખ્ય રાજકીય પક્ષો વચ્ચેની રાજકીય દલીલનો ભાગ બની ગયો છે.
ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતની રાજનીતિનો મુદ્દો
રેવંત રેડ્ડીના નિવેદનમાં માત્ર ધર્મ જ નહીં પરંતુ ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતની રાજકીય ઓળખનો મુદ્દો પણ હતો. તેમણે દક્ષિણ ભારતની દ્રવિડ પરંપરા અને ઉત્તર ભારતની રાજકીય પરંપરા વચ્ચે તફાવત રજૂ કર્યો.
ભારતમાં અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ભાષા, સંસ્કૃતિ, ધાર્મિક પરંપરા અને રાજકીય મુદ્દાઓ અલગ હોઈ શકે છે. દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોમાં પ્રાદેશિક પક્ષો અને પ્રાદેશિક ઓળખનો રાજકારણમાં મહત્વનો પ્રભાવ રહ્યો છે. બીજી તરફ ઉત્તર ભારતના ઘણા રાજ્યોમાં રાષ્ટ્રીય પક્ષોની રાજકીય સ્પર્ધા અલગ પ્રકારના મુદ્દાઓની આસપાસ કેન્દ્રિત રહી છે.
આ તફાવતને કારણે જ રેવંત રેડ્ડીના નિવેદનને માત્ર ધાર્મિક મુદ્દા તરીકે નહીં પરંતુ ઉત્તર-દક્ષિણ રાજકીય ચર્ચાના સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે.
રાજકારણમાં ધાર્મિક આસ્થાની ચર્ચા ફરી કેન્દ્રમાં
ભારતીય રાજકારણમાં ધર્મ અને આસ્થા લાંબા સમયથી ચર્ચાના મહત્વપૂર્ણ વિષયો રહ્યા છે. ખાસ કરીને ભગવાન રામ, ભગવાન શિવ, મંદિર નિર્માણ, ધાર્મિક સ્થળો અને ધાર્મિક નારા જેવા મુદ્દાઓ ચૂંટણી અને રાજકીય ભાષણોમાં વારંવાર જોવા મળે છે.
એક તરફ BJP પોતાના રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક મુદ્દાઓમાં હિંદુ ધાર્મિક પરંપરાઓને મહત્વ આપે છે. બીજી તરફ કોંગ્રેસ અને અન્ય વિરોધ પક્ષો BJP પર ધર્મને રાજકારણમાં વધુ પડતું લાવવાનો આરોપ લગાવતા રહ્યા છે.
રેવંત રેડ્ડીનું તાજેતરનું નિવેદન પણ આ જ મોટી રાજકીય ચર્ચાનો એક ભાગ બની ગયું છે. તેમના નિવેદનને BJPએ હિંદુ સમાજમાં વિભાજનના પ્રયાસ તરીકે રજૂ કર્યું છે, જ્યારે રેવંત રેડ્ડીની વાતનો મૂળ સંદર્ભ BJPની ધાર્મિક રાજકીય રજૂઆત અને ઉત્તર-દક્ષિણના રાજકીય તફાવત સાથે જોડાયેલો હતો.
For vote bank politicis Congress Chief Minister Revent Reddy on instructions of Rahul Gandhi finds a new way to divide Hindus!
Modern Muzlim League Congress, for whom Congress=Muzlims will not succeed in its sinister design to split Hindus between followers of Bhagwan Ram& Bhagwan Shiv!
Nation has not forgotten how Congress
– Opposed Construction of Somnath Temple
– Opposed Kashi Vishwanath Dham Corridor
-Suspended 3 Party workers for chanting Har Har Mahadev in 2018
PM Modi is the only Prime Minister who chants-” Jai Shree Ram”, & ” Har Har Mahadev”
Vote bank appeasers do not even know in Ramayana in “Lankakand” before proceeding to Lanka, Bhagwan Ram had offered Prayers to Mahadev
— Pradeep Bhandari(प्रदीप भंडारी)🇮🇳 (@pradip103) September 29, 2026
રામ અને શિવને લઈને શરૂ થયેલો આ વિવાદ માત્ર એક નિવેદન પૂરતો મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા નથી. આગામી દિવસોમાં BJP અને કોંગ્રેસના નેતાઓ એકબીજા સામે આ મુદ્દે વધુ રાજકીય નિવેદનો કરી શકે છે.
ખાસ કરીને તેલંગાણામાં કોંગ્રેસ સરકાર અને BJP વચ્ચે રાજકીય સ્પર્ધા છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ બંને પક્ષો વચ્ચે અનેક મુદ્દાઓ પર સતત ટક્કર જોવા મળે છે. આવી સ્થિતિમાં ધાર્મિક આસ્થા સાથે જોડાયેલું કોઈપણ નિવેદન ઝડપથી રાજકીય ચર્ચાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
હાલના વિવાદમાં એક તરફ રેવંત રેડ્ડીના ભગવાન રામ અને ભગવાન શિવ અંગેના નિવેદન છે, તો બીજી તરફ પ્રદીપ ભંડારીનો કોંગ્રેસ પર કરાયેલો વળતો પ્રહાર છે. બંને પક્ષો પોતાના રાજકીય દૃષ્ટિકોણથી આ મુદ્દાને રજૂ કરી રહ્યા છે. તેથી સમગ્ર મામલાને સમજતી વખતે નેતાઓના નિવેદન, તેમનો સંદર્ભ અને તેના પર આવતી રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓને અલગ-અલગ જોવી મહત્વપૂર્ણ છે.
આ વિવાદે ફરી એકવાર બતાવ્યું છે કે ભારતમાં ધાર્મિક આસ્થા, પ્રાદેશિક ઓળખ અને રાજકારણના મુદ્દા એકબીજા સાથે કેટલા નજીકથી જોડાયેલા છે. ભગવાન રામ અને ભગવાન શિવ જેવા આસ્થાના પ્રતીકો જ્યારે રાજકીય ચર્ચામાં આવે છે ત્યારે તેના પર સ્વાભાવિક રીતે જ મોટી જાહેર ચર્ચા ઊભી થાય છે. હવે આ મુદ્દે બંને પક્ષોની આગામી પ્રતિક્રિયા શું રહે છે તેના પર રાજકીય વર્તુળોની નજર રહેશે.
