સીએનજીના ભાવથી પરેશાન છો? બનાસ ડેરી લાવી રહી છે રાહતદરે બાયો-સીએનજીનો નવો પ્લાન!
ગુજરાતમાં પશુપાલન અને સહકારી પ્રવૃત્તિ ક્ષેત્રે એક નવો અધ્યાય લખાવવા જઈ રહ્યો છે. બનાસકાંઠાના પશુપાલકો માટે આર્થિક સમૃદ્ધિ અને સ્વચ્છ ઊર્જાનો નવો સૂર્યોદય થવા જઈ રહ્યો છે. આગામી ૩૦ ઑક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી બનાસકાંઠા જિલ્લાના ભીલડી ખાતેથી થરાદ અને રાધનપુર સ્થિત બનાસ ડેરીના બે નવા બાયો-સીએનજી (Bio-CNG) પ્લાન્ટ્સનું ભવ્ય ખાતમુહૂર્ત કરશે.
આ કાર્યક્રમ માત્ર એક સરકારી કે સહકારી પ્લાન્ટનું ખાતમુહૂર્ત નથી, પરંતુ ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મજબૂત કરવાની અને પર્યાવરણનું જતન કરવાની દિશામાં એક મોટું ઐતિહાસિક કદમ છે. આ પ્રસંગે ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ, ગુજરાત વિધાનસભાના અધ્યક્ષ અને બનાસ ડેરીના ચેરમેન શંકરભાઈ ચૌધરી તેમજ નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી ખાસ ઉપસ્થિત રહીને પશુપાલકોનો ઉત્સાહ વધારશે.
બનાસકાંઠામાં છાણમાંથી સમૃદ્ધિ: દૈનિક ૧૭૫ મેટ્રિક ટન પ્રોસેસિંગની નવી ક્ષમતા
થરાદ અને રાધનપુર ખાતે આકાર પામનારા આ બે નવા પ્લાન્ટ્સ આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ હશે. થરાદ સ્થિત પ્લાન્ટમાં પ્રતિદિન ૭૫ મેટ્રિક ટન અને રાધનપુર ખાતેના પ્લાન્ટમાં પ્રતિદિન ૧૦૦ મેટ્રિક ટન છાણનું પ્રોસેસિંગ કરવાની ક્ષમતા હશે.
એટલે કે, બંને પ્લાન્ટ્સ મળીને રોજનું ૧૭૫ મેટ્રિક ટન છાણ પ્રોસેસ કરશે. અત્યાર સુધી જે છાણનો ઉપયોગ માત્ર પરંપરાગત ખાતર કે બળતણ તરીકે જ થતો હતો, તેનો ઉપયોગ હવે વાહનો માટેનું સ્વચ્છ ઇંધણ (બાયો-સીએનજી) અને જમીનની ફળદ્રુપતા વધારતા સેન્દ્રિય ખાતર બનાવવા માટે થશે. આ મોડેલથી પશુપાલકોને તેમના પશુઓના દૂધ ઉપરાંત છાણમાંથી પણ વધારાની આવક પ્રાપ્ત થશે.
પશુપાલકો માટે આશીર્વાદરૂપ ‘બનાસ મૉડલ’ અને ‘ભૂમિ અમૃત’
બનાસકાંઠા જિલ્લો હંમેશાં તેની ડેરી સહકારી પ્રવૃત્તિઓ માટે સમગ્ર દેશમાં જાણીતો રહ્યો છે. પરંતુ બનાસ ડેરીએ હવે દૂધ ઉત્પાદનથી આગળ વધીને પશુઓના છાણમાંથી ઊર્જા બનાવવાનું ‘બનાસ મૉડલ’ વિકસાવ્યું છે. આ મોડેલ હેઠળ ડેરી દ્વારા પશુપાલકો પાસેથી વાજબી ભાવે છાણની ખરીદી કરવામાં આવે છે, જેનાથી સામાન્ય પશુપાલક પરિવારને પણ આર્થિક રાહત મળે છે.
પ્લાન્ટમાં છાણના પ્રોસેસિંગ બાદ બે મહત્વની વસ્તુઓ બને છે:
૧. બાયો-સીએનજી: જેનો ઉપયોગ વાહનો અને ઉદ્યોગોમાં ઇંધણ તરીકે થાય છે.
૨. સેન્દ્રિય ખાતર: પ્રોસેસિંગ પછી બાકી રહેતી સ્લરીમાંથી ઘન અને પ્રવાહી સ્વરૂપે જૈવિક ખાતર બનાવવામાં આવે છે.
આ ખાતરને ‘ભૂમિ અમૃત’ બ્રાન્ડ હેઠળ ખેડૂતોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. આ ખાતરના ઉપયોગથી જમીનમાં રહેલા ઉપયોગી બેક્ટેરિયા અને પોષક તત્વો સચવાઈ રહે છે, જેથી રાસાયણિક ખાતરો પરની નિર્ભરતા ઘટે છે.
સસ્તું અને પર્યાવરણપ્રેમી ઇંધણ: વાહનો માટે રાહતદરે બાયો-સીએનજી
હાલના સમયમાં જ્યારે સામાન્ય સીએનજી અને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે, ત્યારે ગોબરમાંથી તૈયાર થતો બનાસ ડેરીનો બાયો-સીએનજી સામાન્ય સીએનજીની તુલનામાં રાહતદરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
હાલમાં બનાસ ડેરી દ્વારા દરરોજ આશરે ૬,૧૦૦ કિલોગ્રામ બાયો-સીએનજીનું વેચાણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ ઇંધણ વાહનો માટે ખૂબ જ સુરક્ષિત છે અને તેનાથી એન્જિનનું આયુષ્ય પણ વધે છે. સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાિદત ઇંધણના ઉપયોગથી ઇંધણ આયાત પરનો ખર્ચ ઘટે છે અને વાહનચાલકોને આર્થિક ફાયદો થાય છે.
૪ થી વધીને ૬ પ્લાન્ટ્સ: પ્રોસેસિંગ ક્ષમતા પહોંચશે ૫૧૫ મેટ્રિક ટન પર
બનાસકાંઠા જિલ્લામાં અંદાજે ૨૮ લાખ પશુધન રહેલું છે, જેમાંથી આશરે ૨૪ લાખ પશુઓ બનાસ ડેરી સાથે જોડાયેલા પશુપાલકો પાસે છે. એક અંદાજ મુજબ આ પશુધન દ્વારા દરરોજ ૨૪,૦૦૦ મેટ્રિક ટન જેટલું છાણ ઉત્પન્ન થાય છે. આ વિપુલ સંપત્તિનો સદુપયોગ કરવા માટે બનાસ ડેરીએ ૨૦૨૦થી પગલાં લેવાનું શરૂ કર્યું હતું.
વર્ષ ૨૦૨૦: ડીસા તાલુકાના દામા ખાતે દૈનિક ૪૦ મેટ્રિક ટન ક્ષમતાનો પહેલો કમ્પ્રેસ્ડ બાયો-ગેસ (CBG) પ્લાન્ટ શરૂ કરાયો.
ત્યારબાદના પ્લાન્ટ્સ: સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન અને નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB) સાથેની ભાગીદારીમાં આગથળા, ભૂખલા અને વીંછીવાડી ખાતે પ્રતિદિન ૧૦૦ મેટ્રિક ટન ક્ષમતા ધરાવતા બીજા ૩ પ્લાન્ટ્સ શરૂ કરાયા.
હાલમાં આ ૪ પ્લાન્ટ્સ દ્વારા રોજનું ૩૪૦ મેટ્રિક ટન છાણ પ્રોસેસ કરીને દરરોજ ૬,૧૫૦ કિલો બાયો-સીએનજી, ૮૩ મેટ્રિક ટન ઘન ખાતર અને ૨૬૦ મેટ્રિક ટન પ્રવાહી સેન્દ્રિય ખાતર બનાવવામાં આવે છે. થરાદ અને રાધનપુરના નવા ૨ પ્લાન્ટ્સ કાર્યરત થતાં કુલ પ્લાન્ટ્સની સંખ્યા છ (૬) થશે અને રોજની છાણ પ્રોસેસિંગ ક્ષમતા ૫૧૫ મેટ્રિક ટન પહોંચી જશે.
પર્યાવરણનું જતન: વાર્ષિક ૩૪,૬૦૦ ટન કાર્બન ઉત્સર્જન અટકશે
બનાસ ડેરીનું આ પગલું માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ પર્યાવરણીય દ્રષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વનું છે. ઓપન સ્પેસમાં છાણ પડ્યું રહેવાથી મિથેન ગેસ વાતાવરણમાં ભળે છે, જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ માટે જવાબદાર છે. પરંતુ છાણમાંથી ગેસ બનાવી લેવાથી આ પ્રદૂષણ અટકે છે.
આ તમામ ૬ બાયો-સીએનજી પ્લાન્ટ્સ પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે ચાલશે ત્યારે વાર્ષિક અંદાજે ૩૩,૪૦૦થી ૩૪,૬૦૦ ટન કાર્બન ઉત્સર્જન (Carbon Emissions) અટકાવી શકાશે. આ એક એવું કદમ છે જે આવનારી પેઢી માટે સ્વચ્છ હવા, શુદ્ધ જમીન અને હરિયાળું વાતાવરણ પૂરું પાડવામાં નિ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
