હવે ઘરે બેઠા જ પોતે ભરી શકશો વસ્તી ગણતરીનું ફોર્મ, પરંતુ આ ૫ રાજ્યોના લોકોએ હજુ કરવો પડશે ઈંતજાર!
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દેશના નાગરિકો માટે એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરવામાં આવી છે. લાંબા સમયની આતુરતાનો અંત લાવતાં, 16 વર્ષના વિલંબ પછી આખરે આગામી વસ્તી ગણતરી (Population Census) નું સમગ્ર શિડ્યુલ જાહેર કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ દેશવ્યાપી વસ્તી ગણતરી 25 જાન્યુઆરી, 2027 થી 28 ફેબ્રુઆરી, 2027 દરમિયાન સમગ્ર દેશમાં હાથ ધરવામાં આવશે.
આ વસ્તી ગણતરી માત્ર લોકોની સંખ્યા ગણવા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશના ભવિષ્યના વિકાસ, સરકારી યોજનાઓ, માળખાકીય સુવિધાઓ અને જનકલ્યાણના કાર્યોનું માળખું નક્કી કરવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવશે. બે તબક્કામાં યોજાનારી આ પ્રક્રિયામાં આ વખતે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને નાગરિકોને પોતાની વિગતો જાતે નોંધાવવાની ખાસ સુવિધા પણ આપવામાં આવી રહી છે.
ક્યારે અને કેવી રીતે યોજાશે 2027 ની વસ્તી ગણતરી?
સરકારની અધિકૃત જાહેરાત અનુસાર, દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં 25 જાન્યુઆરી, 2027 થી 28 ફેબ્રુઆરી, 2027 દરમિયાન વસ્તી ગણતરીની મુખ્ય કામગીરી ચાલશે. આ સમયગાળા દરમિયાન ગણતરી કરનારા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ ઘરે-ઘરે જઈને પરિવારના સભ્યો, તેમના શિક્ષણ, રોજગાર અને અન્ય સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિઓ અંગેની માહિતી એકત્રિત કરશે.
આ વખતે સરકારે એક નવો અને આધુનિક વિચાર અપનાવ્યો છે. જો તમે ગણતરી કરનાર કર્મચારી ઘરે આવે તેની રાહ જોવા ન માંગતા હોવ, તો તમે જાતે જ ડિજિટલ માધ્યમથી તમારી વિગતો ભરી શકશો. આ કામગીરી માટે 10 જાન્યુઆરી, 2027 થી 24 જાન્યુઆરી, 2027 સુધી ‘સેલ્ફ-એન્યુમરેશન’ (Self-Enumeration) ની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. આ 15 દિવસ દરમિયાન નાગરિકો પોતપોતાના અનુકૂળ સમયે ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા પોતાના પરિવારની સાચી વિગતો જાતે દર્જ કરી શકશે.
1 માર્ચ, 2027 ને બનાવવામાં આવી ‘રેફરન્સ ડેટ’
વસ્તી ગણતરી જેવી જટિલ પ્રક્રિયામાં એક ચોક્કસ સમયબિંદુ નક્કી કરવું ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. આ માટે સરકારે 1 માર્ચ, 2027 ના રોજ મધ્યરાત્રિએ 00:00 કલાકને ‘રેફરન્સ ડેટ’ (Reference Date) તરીકે નિર્ધારિત કરી છે.
રેફરન્સ ડેટનું મહત્ત્વ શું છે? જ્યારે સમગ્ર દેશમાં અલગ-અલગ તારીખોએ માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવતી હોય, ત્યારે વસ્તીનો આંકડો કોઈ એક ચોક્કસ ક્ષણ પર સ્થિર રહેવો જરૂરી છે. 1 માર્ચ, 2027 ની મધ્યરાત્રિએ દેશમાં જે પરિસ્થિતિ કે સભ્યોની સંખ્યા હશે, તેને જ આખરી ગણતરીમાં ધ્યાને લેવામાં આવશે. આનાથી ડેટામાં કોઈ વિસંગતતા રહેતી નથી અને આંકડાશાસ્ત્રીય રીતે ચોક્કસ પરિણામો મેળવી શકાય છે.
ચૂંટણી અને બરફાચ્છાદિત વિસ્તારો માટે અલગથી આયોજન
જોકે, 25 જાન્યુઆરીથી શરૂ થનારું આ શિડ્યુલ દેશના તમામ રાજ્યો કે વિસ્તારોમાં એકસાથે લાગુ થશે નહીં. વહીવટી મુશ્કેલીઓ અને ભૌગોલિક કટોકટીને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે કેટલાક રાજ્યો અને પ્રદેશોને આ નિર્ધારિત સમયગાળામાંથી મુક્તિ આપી છે.
ચૂંટણી ધરાવતા ૫ રાજ્યો: જે રાજ્યોમાં તે સમયે વિધાનસભા કે સ્થાનિક ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, ત્યાં સરકારી મશીનરી અને કર્મચારીઓ ચૂંટણી કામગીરીમાં વ્યસ્ત હોય છે. આથી નીચેના 5 રાજ્યોમાં આ શિડ્યુલ મુજબ વસ્તી ગણતરી નહીં થાય:
ઉત્તર પ્રદેશ
પંજાબ
ઉત્તરાખંડ
ગોવા
મણિપુર
અતિશય ઠંડી અને બરફાચ્છાદિત વિસ્તારો: જાન્યુઆરી અને ફેબ્રુઆરી મહિનામાં દેશના ઉત્તરીય પહાડી વિસ્તારોમાં ભારે બરફવર્ષા અને વિષમ હવામાન હોય છે. આવા કઠિન વાતાવરણમાં ઘરે-ઘરે જઈને માહિતી એકત્ર કરવી અશક્ય બની જાય છે. તેથી નીચેના વિસ્તારોને પણ આ શિડ્યુલમાંથી બહાર રખાયા છે:
જમ્મુ અને કાશ્મીરના બરફાચ્છાદિત વિસ્તારો
હિમાચલ પ્રદેશના દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારો
લડાખનો સમગ્ર વિસ્તાર
આ મુક્ત કરાયેલા રાજ્યો અને પ્રદેશો માટે સરકાર દ્વારા પાછળથી અનુકૂળ હવામાન અને સમયગાળા અનુસાર નવું અલગ શિડ્યુલ જાહેર કરવામાં આવશે.
વસ્તી ગણતરી દેશ માટે શા માટે આટલી મહત્ત્વની છે?
લાંબા 16 વર્ષ બાદ થઈ રહેલી આ વસ્તી ગણતરી માત્ર આંકડાનો ખેલ નથી, પણ દેશના સર્વાંગી વિકાસનો પાયો છે:
સરકારી યોજનાઓનું યોગ્ય અમલીકરણ: વસ્તીના સાચા આંકડાથી ખબર પડે છે કે દેશમાં કયા ક્ષેત્રમાં ગરીબી, શિક્ષણ કે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓની વધુ જરૂરિયાત છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આયોજન: ભવિષ્યમાં રોડ, રેલવે, હોસ્પિટલ અને શાળાઓ ક્યાં અને કેટલી બનાવવી તેનો નિર્ણય આ ડેટા આધારિત હોય છે.
સંસાધનોની સમાન ફાળવણી: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે બજેટ અને નાણાકીય સંસાધનોની ફાળવણીમાં વસ્તીના આંકડા ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે.
નાગરિક તરીકે આપણી જવાબદારી
વસ્તી ગણતરી એ માત્ર સરકારની જવાબદારી નથી, પરંતુ દેશના દરેક નાગરિકની ફરજ છે. 10 થી 24 જાન્યુઆરી, 2027 દરમિયાન મળનારી ‘સેલ્ફ-એન્યુમરેશન’ સુવિધાનો ઉપયોગ કરીને અથવા તમારા ઘરે આવતા અધિકારીઓને સાચી અને સચોટ માહિતી આપીને આ રાષ્ટ્રીય કાર્યમાં સહયોગ આપવો જરૂરી છે.
