SIR પ્રક્રિયા અંતર્ગત રદ થયેલા નામ ચકાસવા માટે BLOs ઘરે-ઘરે જઈ કરશે વેરિફિકેશન
દેશમાં લોકશાહીની પાયાની કડી સમાન મતદાર યાદીઓને વધુ સચોટ, પારદર્શક અને દોષમુક્ત બનાવવા માટે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) દ્વારા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. તાજેતરમાં ચૂંટણી પંચે દિલ્હી અને મહારાષ્ટ્ર સહિત દેશના ૭ મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોમાં એસઆઈઆર (SIR) પ્રક્રિયા અંતર્ગત ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવેલા અથવા કમી કરાયેલા મતદારોને શોધી કાઢવા માટે એક વિશેષ ઝુંબેશ શરૂ કરવાનો સત્તાવાર આદેશ જારી કર્યો છે. પંચના આ કદમથી લાખો એવા નાગરિકોને મોટી રાહત મળવાની આશા છે, જેઓ યોગ્ય હોવા છતાં ટેકનિકલ કે અન્ય કારણોસર યાદીમાંથી બાકાત રહી ગયા હતા.
ચૂંટણી પંચ દ્વારા જે રાજ્યો માટે આ વિશેષ નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે તેમાં રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર દિલ્હી, હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, નાગાલેન્ડ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા અને ઝારખંડનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ પ્રદેશોમાં ચૂંટણી તંત્ર દ્વારા મતદાર યાદીની પુનઃચકાસણીની પ્રક્રિયાને પૂરજોશમાં આગળ વધારવામાં આવી રહી છે.
BLO દ્વારા ઘરની ફરી મુલાકાત અને વિશેષ ઝુંબેશ
ચૂંટણી પંચ દ્વારા જારી કરાયેલા નવા આદેશો અનુસાર, સંબંધિત વિસ્તારોના બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) એવા તમામ મતદારોના નિવાસસ્થાને રૂબરૂ ફરીથી મુલાકાત લેશે, નામ તાજેતરના ડ્રાફ્ટમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. આનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ ચકાસણી કરવાનો છે કે શું તે મતદારો ખરેખર તે જ સરનામે નિવાસ કરે છે કે નહીં.
ઘણીવાર સરનામું બદલાવાથી કે ગેરહાજર રહેવાના કારણે વાસ્તવિક મતદારોના નામ કટ થઈ જતા હોય છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને પંચે આ માનવતાવાદી અને સચોટ અભિગમ અપનાવ્યો છે. આ ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચે એવો પણ સખત નિર્દેશ આપ્યો છે કે જે મતદારોના નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે, તે તમામની વિસ્તૃત યાદી સંબંધિત મતદાન મથકો (Polling Booths) પર અચૂક પ્રદર્શિત કરવામાં આવે. આનાથી સ્થાનિક મતદારો સરળતાથી પોતાના નામ ચકાસી શકશે અને જો નામ કમી થઈ ગયું હોય તો નિયત સમયમાં તેને ફરીથી ઉમેરવા માટે કાર્યવાહી કરી શકશે.
ખાસ ફોર્મની સુવિધા અને કડક દેખરેખના આદેશો
પંચ દ્વારા આ સમગ્ર પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે એક વિશેષ ફોર્મ પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. ચૂંટણી પંચની સ્પષ્ટતા મુજબ, આ વિશેષ છૂટ અને તક એવા મતદારોને આપવામાં આવશે કે જેમને અગાઉ ગણતરી ફોર્મ જારી કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ચકાસણી દરમિયાન ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બાકાત રહી ગયા હતા. આમાં ગેરહાજર, અન્યત્ર સ્થાનાંતરિત થયેલા, મૃત્યુ પામેલા કે ડુપ્લિકેટ તરીકે ભૂલથી વર્ગીકૃત થયેલા મતદારોના કિસ્સાઓની પુનઃતપાસ કરવામાં આવશે.
ચૂંટણી પંચે તમામ જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીઓ અને સંબંધિત પ્રશાસનને અત્યંત કડક દેખરેખ રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે દેશનો એક પણ લાયક અને પાત્ર મતદાર અંતિમ મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ થવાની તકથી વંચિત ન રહી જાય. સાથે જ, કોઈપણ પ્રકારના નકલી કે ડુપ્લિકેટ નામો યાદીમાં ઘૂસી ન જાય તેની પણ વિશેષ કાળજી રાખવા તાકીદ કરાઈ છે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના ૨૦ જેટલા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ પ્રકારની એસઆઈઆર પ્રક્રિયા અગાઉ જ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે.
કાર્યપદ્ધતિ અને આંતરિક વહીવટ અંગે સ્પષ્ટતા
આ વ્યાપક ચૂંટણી સુધારણા અને પ્રક્રિયા વચ્ચે, ચૂંટણી પંચે અગાઉ આંતરિક કાર્ય ફાળવણી અને અધિકારીઓની કામગીરી અંગે ઉઠાવવામાં આવેલા વિવિધ પ્રશ્નો અંગે પણ પોતાના સત્તાવાર સોગંદનામામાં સ્પષ્ટ ખુલાસો કર્યો છે. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કેબિનેટ સચિવને લખવામાં આવેલા પત્રમાં કમિશન અથવા તેના આઈટી વિભાગને લગતા કોઈપણ નીતિ વિષયક મુદ્દાને આવરી લેવામાં આવ્યો ન હતો, પરંતુ તે માત્ર ચૂંટણી પંચમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર તૈનાત એક અધિકારીની આંતરિક કાર્ય ફાળવણી સાથે સંબંધિત હતો.
ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરોના સ્પષ્ટ નિર્દેશો હોવા છતાં, પ્રશ્નમાં રહેલા અધિકારી દ્વારા કાર્ય પુનર્વિતરણના આદેશોનો યોગ્ય અમલ કરવામાં આવ્યો ન હતો, જેના પર પંચે વહીવટી શિસ્ત જાળવવા માટે યોગ્ય સ્પષ્ટતા રજૂ કરી છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયાથી આગામી સમયમાં ચૂંટણી તંત્રની કાર્યક્ષમતા વધુ મજબૂત બનશે અને મતદાર યાદી સંપૂર્ણપણે ત્રુટિરહિત બનશે તેવો વિશ્વાસ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
