શુગર વધે તો શરીરમાં શું થાય છે? હાર્ટ એટેકથી લઈને કિડની ફેલ્યોર સુધીનું જોખમ, જાણો જીવલેણ અસરો
આજના મોર્ડન લાઈફસ્ટાઈલ અને ભાગદોડ ભરેલા સમયમાં ડાયાબિટીસ જેવી બીમારી અત્યંત સામાન્ય બની ગઈ છે. ખાણી-પીણીની અનિયમિત આદતો, શારીરિક શ્રમનો અભાવ અને માનસિક તણાવને કારણે આ રોગ નાના વયના લોકોમાં પણ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે ડાયાબિટીસ પોતે એક જ રોગ છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તે શરીરની અંદર અન્ય ઘણી ગંભીર બીમારીઓનું દ્વાર ખોલે છે. જો ડાયાબિટીસને સમયસર નિયંત્રિત કરવામાં ન આવે, તો તે શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોને અંદરથી ખોખલા કરી દે છે. આ લેખમાં આપણે જાણીશું કે અનિયંત્રિત ડાયાબિટીસ કઈ રીતે શરીર માટે ઘાતક સાબિત થાય છે અને કઈ કઈ ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધારે છે.
ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગનું જોખમ
વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન (WHO) અને અમેરિકન ડાયાબિટીસ એસોસિએશનના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હાર્ટ અટેક અને સ્ટ્રોકનું જોખમ સામાન્ય લોકો કરતા બેથી ત્રણ ગણું વધારે વધી જાય છે. જ્યારે શરીરમાં બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ રહે છે, ત્યારે લોહીની નસો (Blood Vessels) માં ચરબી જમા થવા લાગે છે. આનાથી ધમનીઓ બ્લોક થઈ જાય છે અને હૃદય સુધી લોહી તેમજ ઓક્સિજન પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી પડે છે, જે અંતે ગંભીર હાર્ટ અટેકનું કારણ બને છે.
કિડની ફેલ્યોરનું સૌથી મોટું કારણ
નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઓફ હેલ્થ (NIH) ના રિપોર્ટ મુજબ, ડાયાબિટીસ સમગ્ર વિશ્વમાં કિડની ફેલ્યોર (Kidney Failure) થવાનું સૌથી મોટું કારણ છે. આપણા શરીરમાં કિડની લોહીને શુદ્ધ કરવાનું કામ કરે છે. પરંતુ, શુગરનું સ્તર સતત ઊંચું રહેવાથી કિડનીના નાના-નાના ફિલ્ટર્સને નુકસાન પહોંચે છે અને તે બગડી જાય છે. એકવાર કિડનીના ફિલ્ટર્સ ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ જાય પછી તે યોગ્ય રીતે કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે, જેના કારણે દર્દીએ ડાયાલિસીસ અથવા કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટનો સહારો લેવો પડે છે.
ચેતાતંત્ર (Nervous System) પર અસર અને નસોની નબળાઈ
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો અનુસાર, લગભગ 50 ટકા જેટલા ડાયાબિટીસના દર્દીઓને કોઈને કોઈ પ્રકારની નસો (Nerves) ને લગતી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. તેને ડાયાબિટિક ન્યૂરોપથી કહેવામાં આવે છે. આના કારણે હાથ-પગમાં બળતરા થવી, સૂન્ન થઈ જવું અથવા દુખાવો રહેવો જેવી ફરિયાદો થાય છે. ઘણીવાર પગમાં થતા ઘા કે ઈજાઓ રૂઝાઈ શકતી નથી, જે આગળ જતાં ગેંગ્રીન (Gangrene) નું સ્વરૂપ ધારણ કરી લે છે અને અંગ કાપવાની નોબત પણ આવી શકે છે.
રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) માં ઘટાડો અને ઇન્ફેક્શન
ડાયાબિટીસના દર્દીઓની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ખૂબ જ નબળી પડી જાય છે. આના પરિણામે શરીર નાના-નાના સંક્રમણોનો સામનો કરવામાં અસમર્થ બને છે. આ દર્દીઓમાં યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન (UTI), ફેફસાંનું ઇન્ફેક્શન (Pneumonia) અને ત્વચાના ગંભીર ઇન્ફેક્શન થવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. જો સમયસર સારવાર ન મળે તો આ સામાન્ય લાગતાં ઇન્ફેક્શન પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
શુગર વધવાથી કે ઘટીવાથી મૃત્યુ કઈ રીતે થાય છે?
સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC) ના જણાવ્યા મુજબ, અચાનક બ્લડ શુગરનું સ્તર ખૂબ જ વધી જવું (Hyperglycemia) કે અત્યંત ઘટી જવું (Hypoglycemia) દર્દીને ‘કોમા’ (Coma) ની સ્થિતિમાં ધકેલી શકે છે. જ્યારે શુગર લેબલ અનિયંત્રિત હોય ત્યારે શરીરમાં એસિડનું પ્રમાણ અતિશય વધી જાય છે (જેને Diabetic Ketoacidosis કહેવાય છે), જેનાથી મગજ અને અન્ય અંગો કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. આવા કટોકટીના સમયમાં જો તાત્કાલિક તબીબી સહાય ન મળે, તો દર્દીનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
ડાયાબિટીસ એ માત્ર શુગર વધવાની બીમારી નથી, પરંતુ તે એક ધીમી ઝેર સમાન સ્થિતિ છે જે શરીરના દરેક મુખ્ય અંગને અંદરથી ખોખલું કરે છે. તેથી, હેલ્ધી ડાયેટ, નિયમિત કસરત અને સમયસર ડોક્ટરની સલાહથી શુગર લેવલને કંટ્રોલમાં રાખવું અત્યંત આવશ્યક છે.
