વ્હાઇટ બ્રેડ કે બ્રાઉન બ્રેડ? સ્વાસ્થ્ય માટે કઈ વધુ ફાયદાકારક? જાણો અસલી હોલ વ્હીટ બ્રેડ ઓળખવાની સાચી રીત
આજકાલ સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃત લોકો પોતાના ખાવા-પીવામાં અનેક ફેરફાર કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને વજન ઘટાડવા અને ફિટ રહેવા ઇચ્છતા લોકો વ્હાઇટ બ્રેડની જગ્યાએ બ્રાઉન બ્રેડ ખાવાનું પસંદ કરે છે. સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે બ્રાઉન બ્રેડ હંમેશાં વ્હાઇટ બ્રેડ કરતાં વધુ હેલ્ધી હોય છે. પરંતુ શું ખરેખર આવું છે? શું બજારમાં મળતી દરેક બ્રાઉન બ્રેડ સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક હોય છે? હકીકતમાં બ્રેડનો રંગ નહીં, પરંતુ તેને બનાવવા માટે વપરાયેલા લોટની ગુણવત્તા નક્કી કરે છે કે તે કેટલી પૌષ્ટિક છે.
હોલ વ્હીટ બ્રેડ કેમ છે વધુ ફાયદાકારક?
સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ હોલ વ્હીટ એટલે કે આખા ઘઉંના લોટમાંથી બનેલી બ્રેડ વધુ સારો વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. ઘઉંના દાણામાં મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગ હોય છે – બ્રાન (ભૂસું), જર્મ અને એન્ડોસ્પર્મ. આખા ઘઉંના લોટમાં આ ત્રણેય ભાગ જળવાઈ રહે છે, જેના કારણે શરીરને ફાઇબર, વિટામિન B અને જરૂરી ખનિજો મળે છે.
તેની સરખામણીમાં રિફાઇન્ડ લોટ એટલે કે મેંદો તૈયાર કરતી વખતે ઘઉંના દાણામાંથી ભૂસું અને જર્મનો મોટાભાગનો હિસ્સો દૂર કરવામાં આવે છે. પરિણામે તેમાં ફાઇબર અને કેટલાંક પોષક તત્ત્વોનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે.
બ્રાઉન બ્રેડના નામે થઈ શકે છે છેતરપિંડી!
બજારમાં મળતી દરેક બ્રાઉન બ્રેડ હોલ વ્હીટમાંથી બનેલી હોય તે જરૂરી નથી. કેટલીક કંપનીઓ મેંદામાં કેરેમેલ અથવા મોલાસેસ જેવા ઘટકો ઉમેરીને બ્રેડને ભૂરો રંગ આપે છે. આવી બ્રેડ દેખાવમાં બ્રાઉન અને હેલ્ધી લાગે છે, પરંતુ પોષણની દૃષ્ટિએ તે સામાન્ય વ્હાઇટ બ્રેડ જેવી જ હોઈ શકે છે.
એટલે માત્ર બ્રેડનો રંગ જોઈને તેને હેલ્ધી માની લેવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ.
અસલી હોલ વ્હીટ બ્રેડની ઓળખ કેવી રીતે કરશો?
બ્રેડ ખરીદતી વખતે પેકેટ પર આપેલી માહિતી ધ્યાનથી વાંચવી જરૂરી છે.
- ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ લિસ્ટ તપાસો: બ્રેડના પેકેટમાં મુખ્ય ઘટક તરીકે ‘Whole Wheat Flour’ અથવા ‘Whole Grain Flour’ લખેલું હોવું જોઈએ.
- ફક્ત રંગ પર વિશ્વાસ ન કરો: બ્રેડનો ઘેરો ભૂરો રંગ હોવો એ તેના હોલ વ્હીટ હોવાની ગેરંટી નથી.
- ખાંડનું પ્રમાણ તપાસો: બ્રેડમાં ઉમેરવામાં આવેલી ખાંડનું પ્રમાણ ઓછું હોય તેવી બ્રેડ પસંદ કરો.
- સોડિયમ પર ધ્યાન આપો: વધુ પડતું મીઠું ધરાવતી બ્રેડના નિયમિત સેવનથી બચવું જોઈએ.
- ફાઇબરની માત્રા જુઓ: પોષણ સંબંધિત માહિતીમાં પ્રતિ સર્વિંગ ફાઇબરનું પ્રમાણ તપાસો.
પાચન અને બ્લડ શુગર માટે પણ ઉપયોગી
હોલ ગ્રેન બ્રેડમાં રહેલું ફાઇબર પાચનતંત્રને સ્વસ્થ રાખવામાં મદદ કરે છે. તે લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું હોવાનો અહેસાસ કરાવે છે, જેના કારણે વારંવાર ભૂખ લાગવાની શક્યતા ઘટી શકે છે. આ રીતે વજન નિયંત્રણમાં પણ મદદ મળી શકે છે.
વધુ ફાઇબર ધરાવતી બ્રેડ બ્લડ શુગરના સ્તરમાં ઝડપથી થતો વધારો ઘટાડવામાં પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે આખા અનાજનું સેવન હૃદય અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ફાયદાકારક છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ શું ધ્યાન રાખવું?
ડાયાબિટીસ અથવા ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ ધરાવતા લોકો માટે હાઈ ફાઇબરવાળી હોલ ગ્રેન બ્રેડ વધુ સારો વિકલ્પ બની શકે છે. જોકે, માત્ર બ્રાઉન બ્રેડ ખાવાથી બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં આવી જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. બ્રેડમાં રહેલા કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટનું પ્રમાણ અને એક સમયે કેટલી બ્રેડ ખાવામાં આવે છે તે પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે.
જે લોકોને ગ્લુટેનની એલર્જી અથવા સેલિયાક ડિસીઝ હોય તેમણે ઘઉંમાંથી બનેલી બ્રેડ ટાળવી જોઈએ અને નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ ગ્લુટેન-ફ્રી વિકલ્પ પસંદ કરવો જોઈએ.
તો આખરે કઈ બ્રેડ પસંદ કરવી?
જો વ્હાઇટ બ્રેડ અને અસલી હોલ વ્હીટ બ્રેડમાંથી પસંદગી કરવાની હોય તો હોલ વ્હીટ બ્રેડ વધુ પૌષ્ટિક વિકલ્પ છે. પરંતુ ખરીદી કરતી વખતે પેકેટ પરના ઘટકો, ફાઇબર, ખાંડ અને સોડિયમનું પ્રમાણ તપાસવું ખૂબ જરૂરી છે.
યાદ રાખો, સ્વસ્થ રહેવા માટે માત્ર બ્રેડનો પ્રકાર બદલવો પૂરતો નથી. તેની સાથે શાકભાજી, ફળો, દાળ અને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરવો પણ જરૂરી છે. યોગ્ય માત્રામાં અને સંતુલિત આહારના ભાગરૂપે લેવાયેલો ખોરાક જ લાંબા ગાળે સારા સ્વાસ્થ્યની ચાવી બની શકે છે.
