SCO માત્ર ઔપચારિક મંચ નહીં, દુનિયાને નવી દિશા આપશે: PM મોદી, સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર સાથે સાંસ્કૃતિક સહયોગ પર ભાર
દુનિયાભરમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, યુદ્ધ અને અશાંતિ વચ્ચે ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને નવી દિશા આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ શુક્રવારે દિલ્હીના ઐતિહાસિક જૂના કિલ્લામાં આયોજિત શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (SCO)ના પ્રથમ સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમમાં ભાગ લીધો હતો. આ દરમિયાન તેમણે જણાવ્યું હતું કે SCOનું આ મંચ માત્ર એક ઔપચારિક કે ઉજવણી પૂરતું મર્યાદિત ન રહેવું જોઈએ, પરંતુ વિશ્વને નવી દિશા આપનારું મંચ બનવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
PM મોદીએ પોતાના સંબોધનમાં સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને કનેક્ટિવિટી ઉપરાંત સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક અને સભ્યતાકીય સંબંધો મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમના મતે, દેશો વચ્ચે માત્ર રાજકીય કે આર્થિક સંબંધો જ નહીં, પરંતુ લોકો વચ્ચેના સંબંધો પણ વૈશ્વિક સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
SCOની 25મી વર્ષગાંઠ બાદ સહયોગને નવી દિશા
વડાપ્રધાન મોદીએ યાદ અપાવ્યું કે SCOએ તાજેતરમાં તેની 25મી વર્ષગાંઠની ઉજવણી કરી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ સંગઠને સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને કનેક્ટિવિટીના ક્ષેત્રોમાં સહયોગનો વિસ્તાર કર્યો છે.

તેમણે કહ્યું કે હવે સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક અને સભ્યતાકીય સહયોગને પણ વધુ પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂર છે. આ પ્રકારનો સહયોગ દેશો વચ્ચેના પરસ્પર વિશ્વાસને વધારવામાં અને સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
PM મોદીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ નવા વિચારોને પ્રોત્સાહન આપશે અને સભ્ય દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સહયોગની નવી તકો ઊભી કરશે.
લોકો વચ્ચેનું જોડાણ આજનો નહીં, હજારો વર્ષ જૂનો વિચાર
વડાપ્રધાન મોદીએ પોતાના ભાષણમાં People-to-People Connectivity એટલે કે લોકો વચ્ચેના સીધા સંપર્કનું મહત્ત્વ સમજાવ્યું હતું.
તેમણે કહ્યું કે આજે દુનિયામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને લોકો વચ્ચેના જોડાણની ઘણી ચર્ચા થાય છે. જોકે, આ વિચાર આપણા પૂર્વજોએ સદીઓ પહેલાં જ વિકસાવ્યો હતો.
તેના ઉદાહરણ તરીકે તેમણે લગભગ 5,000 વર્ષ પહેલાં સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ અને મેસોપોટેમિયા વચ્ચે રહેલા વેપારી સંબંધોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ સંબંધો દર્શાવે છે કે પ્રાચીન સમયથી જ વિવિધ સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે વેપાર અને પરસ્પર સંપર્કનું મહત્ત્વ રહ્યું છે.
સમય જતાં વેપારના અન્ય માર્ગો વિકસ્યા અને ભારત, ચીન, મધ્ય એશિયા તથા યુરેશિયાના અનેક વિસ્તારો એકબીજા સાથે જોડાતા ગયા હતા.
વેપારની સાથે વિચારો અને સંસ્કૃતિનું પણ થયું આદાનપ્રદાન
PM મોદીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રાચીન વેપારી માર્ગો માત્ર વસ્તુઓની હેરફેર માટે જ ઉપયોગી નહોતા. આ માર્ગો દ્વારા વેપારીઓની સાથે વિદ્વાનો અને બૌદ્ધ ભિક્ષુઓ પણ એક પ્રદેશમાંથી બીજા પ્રદેશમાં જતા હતા.
આ મુસાફરીઓના પરિણામે અલગ-અલગ દેશો અને સમાજો વચ્ચે વિચારો, ભાષાઓ, પરંપરાઓ અને જ્ઞાનનું આદાનપ્રદાન થયું હતું.
તેમના મતે, આ ઐતિહાસિક જોડાણો આજના સમયમાં પણ પ્રેરણારૂપ બની શકે છે. દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક સંવાદ વધે તો એકબીજાની પરંપરાઓ અને વિચારોને સમજવાની તક મળે છે. તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં વિશ્વાસ અને સહકારનું વાતાવરણ ઊભું થઈ શકે છે.
સામ્રાજ્યોએ નકશા બદલ્યા, સંવાદે દુનિયાના વિચારો બદલ્યા
વડાપ્રધાન મોદીએ પોતાના સંબોધનમાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ વાત રજૂ કરતાં કહ્યું હતું કે સામ્રાજ્યોએ ભલે દુનિયાના નકશા બદલ્યા હોય, પરંતુ સભ્યતાઓ વચ્ચેના સંવાદે દુનિયાના વિચારોને બદલ્યા છે અને તેમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવ્યા છે.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે અલગ-અલગ સંસ્કૃતિઓ વચ્ચે સંવાદ થવાથી માત્ર એકબીજાની પરંપરાઓની જાણકારી જ મળતી નથી, પરંતુ માનવતા, સહઅસ્તિત્વ અને એકતાના વિચારોને પણ પ્રોત્સાહન મળે છે.
આ જ કારણસર SCO સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમને એક સામાન્ય કાર્યક્રમ તરીકે જોવાને બદલે વૈશ્વિક સ્તરે વિચારવિમર્શ અને સહયોગ વધારવાના મંચ તરીકે વિકસાવવાની જરૂર છે.
જૂના કિલ્લામાં ભારતીય સંસ્કૃતિની ઝલક
દિલ્હીના જૂના કિલ્લામાં યોજાયેલા આ કાર્યક્રમનું સ્થળ પણ ખાસ મહત્ત્વ ધરાવતું હતું. PM મોદીએ પોતાના ભાષણની શરૂઆતમાં જૂના કિલ્લાના ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
તેમણે કહ્યું કે આ કિલ્લાનો ઇતિહાસ અત્યંત આકર્ષક છે અને વિદ્વાનોના મતે તેનો સંબંધ હજારો વર્ષ જૂના મહાભારત કાળ સુધી પહોંચે છે.
આ કાર્યક્રમ દરમિયાન ભારતીય સંસ્કૃતિની વિવિધ પરંપરાઓ રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમાં ભવ્ય સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ, વેદમંત્રોનું પઠન, બૌદ્ધ દર્શનની રજૂઆત અને હનુમાનજીની યાત્રા જેવા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થયો હતો.
PM મોદીના જણાવ્યા પ્રમાણે આ પ્રસ્તુતિઓ ભારતની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિની ઓળખ કરાવવાની સાથે માનવતા, પ્રેમ અને એકતાનો સંદેશ પણ આપે છે.
વૈશ્વિક શાંતિ માટે સાંસ્કૃતિક જોડાણ કેમ જરૂરી?
વડાપ્રધાન મોદીએ જણાવ્યું હતું કે સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો અને માનવીય સંબંધો ભૌગોલિક તથા રાજકીય સીમાઓથી આગળ વધીને લોકોને એકબીજા સાથે જોડે છે.
આજના સમયમાં જ્યારે વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં યુદ્ધ અને અશાંતિની ચર્ચા ચાલી રહી છે, ત્યારે દેશો વચ્ચે સંવાદ અને પરસ્પર સમજણ વધારવી વધુ જરૂરી બની ગઈ છે.
તેમણે કહ્યું કે વૈશ્વિક શાંતિની સૌથી મજબૂત ગેરંટી સાંસ્કૃતિક જોડાણ બની શકે છે. કારણ કે જ્યારે લોકો એકબીજાની સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને વિચારોને સમજવા લાગે છે ત્યારે પરસ્પર વિશ્વાસ વધે છે.
આ જ વિચાર SCOના પ્રથમ સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમના આયોજન પાછળનો મુખ્ય હેતુ હોવાનું પણ તેમણે સમજાવ્યું હતું.

SCO માટે ભારતનો સંદેશ શું છે?
PM મોદીના સમગ્ર સંબોધનનો મુખ્ય સંદેશ એ હતો કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોની ભૂમિકા માત્ર સુરક્ષા અને આર્થિક સહયોગ સુધી મર્યાદિત ન રહેવી જોઈએ. તેમાં સભ્ય દેશોની સંસ્કૃતિ, ઇતિહાસ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધોને પણ સમાન મહત્ત્વ મળવું જોઈએ.
SCOના સભ્ય દેશો વચ્ચે પહેલેથી જ સુરક્ષા, વેપાર અને કનેક્ટિવિટીના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધ્યો છે. હવે સાંસ્કૃતિક સંવાદ દ્વારા આ સંબંધોને વધુ વ્યાપક બનાવવાની તક છે.
ભારત આ મંચના માધ્યમથી વિવિધ સભ્ય દેશોને એકબીજાની સભ્યતા અને ઐતિહાસિક વારસાને સમજવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યું છે.
આમ, દિલ્હીના જૂના કિલ્લામાં યોજાયેલું પ્રથમ SCO સિવિલાઇઝેશનલ ડાયલોગ ફોરમ માત્ર સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ બનીને ન રહે, પરંતુ દેશો વચ્ચે વિશ્વાસ, સહકાર અને શાંતિ વધારવાના પ્રયાસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે તેવી આશા વડાપ્રધાન મોદીએ વ્યક્ત કરી હતી.
