‘પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર વ્યવસાય નહીં, પુણ્યનું કાર્ય છે’ રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતનું મોટું નિવેદન
ખેડા જિલ્લાના બે દિવસીય પ્રવાસના બીજા દિવસે ગુજરાતના માનનીય રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી નડિયાદ તાલુકાના નરસંડા ગામે પહોંચ્યા હતા. અહીં ભૂમેલ સીમ રોડ પર આવેલા પ્રગતિશીલ ખેડૂત ઉમેશગીરી શૈલેષભાઈ ગોસ્વામીના મોડેલ ફાર્મ ‘ગીરી ફાર્મ’ની તેમણે ખાસ મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલએ માત્ર ખેતરના પાકોનું નિરીક્ષણ જ નથી કર્યું, પરંતુ સ્થાનિક ખેડૂતો, પશુપાલકો અને ગ્રામજનો સાથે બેસીને ખેતીની બદલાતી દિશા, જમીનનું સ્વાસ્થ્ય અને ખેડૂતોની આવક વધારવા અંગે ખુલ્લા મને સંવાદ સાધ્યો હતો.
આજના સમયમાં જ્યારે ખેતી ખર્ચાળ બની રહી છે અને જમીનની ફળદ્રુપતા પર અસર પડી રહી છે, ત્યારે ‘ગીરી ફાર્મ’ જેવા પ્રયોગો અન્ય ખેડૂતો માટે એક પ્રત્યક્ષ ઉદાહરણ બની શકે છે. રાજ્યપાલએ ફાર્મમાં વિકસાવવામાં આવેલી વિવિધ ખેતી પદ્ધતિઓ, ફળો અને શાકભાજીના પાકનું ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ કર્યું હતું અને ખેડૂતોના પ્રશ્નો તથા અનુભવો શાંતિથી સાંભળ્યા હતા.
નેટહાઉસમાં વેલાવાળા પાકોનું નિરીક્ષણ અને ગુણવત્તા પર માર્ગદર્શન
મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલએ બાગાયત વિભાગની સહાયથી તૈયાર કરવામાં આવેલા નેટહાઉસની મુલાકાત લીધી હતી. આ નેટહાઉસમાં ઉગાડવામાં આવેલા કાકડી સહિતના વેલાવાળા પાકોની સ્થિતિ તેમણે નજીકથી જોઈ હતી. તેમણે જાતે પાકમાંથી ફળો ઉતારીને તેની તાજગી અને ગુણવત્તા ચકાસી હતી.
પાકની જાળવણી કેવી રીતે કરવી, બદલાતા હવામાન વચ્ચે પાકને કેવી રીતે સાચવવો અને બજારમાં સારી ગુણવત્તાવાળું ઉત્પાદન કેવી રીતે ઊભું કરવું—આ તમામ મુદ્દાઓ પર રાજ્યપાલએ જરૂરી માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. યોગ્ય માવજત અને વ્યવસ્થિત આયોજનથી નાના વિસ્તારમાં પણ સારું ઉત્પાદન મેળવી શકાય છે, તે વાત પર તેમણે ખાસ ભાર મૂક્યો હતો.
રાસાયણિક ખાતરથી દૂર રહી ગૌ આધારિત પ્રાકૃતિક કૃષિનું આહ્વાન
ખેડૂતો સાથેના સંવાદ દરમિયાન રાજ્યપાલએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે યુરિયા સહિતનાં રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓના વધુ પડતા ઉપયોગથી દૂર રહીને ગૌ આધારિત પ્રાકૃતિક કૃષિ તરફ વળવું અત્યંત જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે પ્રાકૃતિક કૃષિના પાંચ આયામો અપનાવીને જમીન, પર્યાવરણ અને માનવ સ્વાસ્થ્ય—આ ત્રણેયના હિતમાં લોકકલ્યાણકારી ખેતી પદ્ધતિ અપનાવવી જોઈએ.
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે ખેડૂતોએ માત્ર આજનો નહીં, પરંતુ આવતીકાલનો અને ભવિષ્યની પેઢીઓનો પણ વિચાર કરવો જોઈએ. શરૂઆતમાં દરેક ખેડૂતે પોતાના પરિવારની જરૂરિયાત મુજબની જમીનમાં ગૌ આધારિત પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવવી જોઈએ, જેથી સ્વસ્થ ખોરાક મળે અને ધીમે ધીમે તેનો વ્યાપ વધારી શકાય.
“પ્રાકૃતિક કૃષિ પુણ્યનું કાર્ય છે, આવક ઘટવાની માન્યતા પાયાવિહોણી”
ખેડૂતોને સંબોધતા રાજ્યપાલએ એક મહત્વપૂર્ણ વાત પર પ્રકાશ પાડ્યો કે પ્રાકૃતિક કૃષિ એ માત્ર ખેતી કરવાની એક પદ્ધતિ નથી, પરંતુ તે એક પ્રકારનું પુણ્યનું કાર્ય છે. ઘણા ખેડૂતોમાં એવી ગેરસમજ પ્રવર્તે છે કે પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાથી શરૂઆતમાં કે લાંબા ગાળે આવકમાં ઘટાડો થાય છે. રાજ્યપાલએ આ માન્યતાને સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણી ગણાવી હતી.
તેમણે જણાવ્યું કે ખેડૂતોએ વિવેક અને બુદ્ધિનો સમન્વય કરીને પ્રાકૃતિક કૃષિના પાંચ આયામો તથા પંચસ્તરીય ખેતી પદ્ધતિને સમજીને અમલમાં મૂકવી જોઈએ. જો આયોજનબદ્ધ રીતે અને સાચી સમજ સાથે ખેતી કરવામાં આવે, તો ખેડૂતો ચોક્કસપણે વધુ આવક મેળવી શકે છે.
ખજૂરના ઉત્પાદનનું ઉદાહરણ અને સફળતાની પ્રેરણા
પોતાની વાતને વધુ સ્પષ્ટ અને પ્રેરણાદાયક બનાવવા માટે રાજ્યપાલએ ગુજરાત વિધાનસભાના અધ્યક્ષ શંકરભાઈ ચૌધરીની પ્રાકૃતિક ખેતીનો દાખલો આપ્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે પ્રાકૃતિક કૃષિ પદ્ધતિ અપનાવીને આ વર્ષે ખજૂરના ઉત્પાદન થકી નોંધપાત્ર આવક મેળવવામાં આવી છે.
રાજ્યપાલના મતે આવા વાસ્તવિક અને સફળ અનુભવો અન્ય ખેડૂતો માટે મોટી પ્રેરણા બની શકે છે. જ્યારે અન્ય ખેડૂતો જુએ છે કે પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી પણ સારું વળતર મળી શકે છે, ત્યારે તેમનો આત્મવિશ્વાસ વધે છે અને તેઓ પણ નવા પ્રયોગો કરવા માટે આગળ આવે છે.
સેક્સ-સોર્ટેડ સીમેન પદ્ધતિ અને નિયમિત ફાર્મ વિઝિટ પર ભાર
ખેતીની સાથે પશુપાલનને પણ એટલું જ મહત્વ આપતા રાજ્યપાલએ પશુપાલન વિભાગના અધિકારીઓને ખાસ સૂચન કર્યું હતું કે પશુધન વૃદ્ધિ માટે સેક્સ-સોર્ટેડ સીમેન પદ્ધતિનો વધુમાં વધુ પ્રચાર-પ્રસાર કરવામાં આવે. તેમણે આ પદ્ધતિ અંગે ગામડાઓમાં જનજાગૃતિ આવે તે માટે કેમ્પ યોજવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
રાજ્યપાલએ પશુપાલકોને અપીલ કરી કે સરકાર દ્વારા નજીવા દરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવતી આ સુવિધાનો મહત્તમ લાભ લેવો જોઈએ, જેથી ઓછા ખર્ચે ગુણવત્તાયુક્ત પશુધન તૈયાર થઈ શકે. આ ઉપરાંત, તેમણે જિલ્લા ખેતીવાડી અધિકારીને વિશેષ અનુરોધ કર્યો કે પ્રાકૃતિક કૃષિ ક્ષેત્રે અવનવા પ્રયોગો કરતા પ્રગતિશીલ ખેડૂતોના ખેતરોની નિયમિત ફાર્મ વિઝિટ યોજવામાં આવે. આવી મુલાકાતો દ્વારા અન્ય ખેડૂતોને નવી તકનીકો અને સફળ પ્રયોગોથી સીધી માહિતી મળી શકે છે.
ખેડૂતો સાથે આત્મીય સંવાદ અને અધિકારીઓ-ગ્રામજનોની ઉપસ્થિતિ
‘ગીરી ફાર્મ’ ખાતે રાજ્યપાલએ ઉપસ્થિત ખેડૂતો સાથે ખૂબ જ આત્મીયતાભર્યો સંવાદ કર્યો હતો. પ્રાકૃતિક કૃષિ અપનાવી ચૂકેલા ખેડૂતોના અંગત અનુભવો, પડકારો અને સફળતાની વાતો તેમણે રસપૂર્વક જાણી હતી. આ સંવાદથી ખેડૂતો અને વહીવટી તંત્ર વચ્ચે સીધો સેતુ રચાયો હતો.
નરસંડાના ભૂમેલ સીમ રોડ ખાતે યોજાયેલી આ મુલાકાતમાં વહીવટી અને સ્થાનિક સ્તરેથી અનેક મહાનુભાવો હાજર રહ્યા હતા. જેમાં જિલ્લા કલેક્ટર એન.વી. ઉપાધ્યાય, ઇન્ચાર્જ જિલ્લા વિકાસ અધિકારી ડી.ડી. જોગીયા, નિવાસી અધિક કલેક્ટર જે.બી. દેસાઈ, એડિશનલ કલેક્ટર વિમલ બારોટ, જિલ્લા ખેતીવાડી અધિકારી એ.આર. સોનારા, આત્મા પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર વિપુલભાઈ પરમાર તેમજ નરસંડા ગામના સરપંચ કપિલાબેન વાઘેલા સહિત નડિયાદ તાલુકાના મોટી સંખ્યામાં ખેડૂતો, પશુપાલકો અને ગ્રામજનો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
