ગરમીમાં લૂ કેમ લાગે છે? જાણો કયા સંજોગોમાં હીટસ્ટ્રોકના દર્દીને તાત્કાલિક હોસ્પિટલ દાખલ કરવા જરૂરી છે.
સામાન્ય રીતે આપણું શરીર પરસેવા દ્વારા પોતાનું તાપમાન જાળવી રાખે છે. પરંતુ જ્યારે આપણે લાંબો સમય અસહ્ય ગરમી અને સીધા તડકાના સંપર્કમાં રહીએ છીએ, ત્યારે શરીરની આ ઠંડક પ્રણાલી નિષ્ફળ જાય છે. જ્યારે શરીર અંદરથી એટલું ગરમ થઈ જાય કે તે પોતાની જાતે ઠંડું ન પડી શકે, ત્યારે તેને ‘લૂ’ લાગી એમ કહેવાય.
લૂ લાગવાના મુખ્ય કારણો
ડોક્ટરોના જણાવ્યા મુજબ, લૂ લાગવા પાછળ માત્ર તડકો જ જવાબદાર નથી, પણ આપણી કેટલીક ભૂલો પણ છે:
ડિહાઇડ્રેશન: શરીરમાં પાણી અને ક્ષારો (ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ) ની ભારે અછત.
સીધો તડકો: બપોરના સમયે (12 થી 4) સતત ગરમ હવા અને સૂર્યપ્રકાશમાં રહેવું.
અયોગ્ય ખોરાક: ખાલી પેટે બહાર નીકળવું અથવા વધુ પડતું કેફીન (ચા-કોફી) નું સેવન કરવું.
વધતી ઉંમર: બાળકો અને વૃદ્ધોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઓછી હોવાથી તેમને લૂ જલ્દી અસર કરે છે.
કયા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ હોસ્પિટલ પહોંચવું?
એઈમ્સના મેડિસિન વિભાગના પ્રોફેસર ડો. નાવલ વિક્રમ જણાવે છે કે જો નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો ઘરેલું ઉપચારમાં સમય બગાડવાને બદલે તરત મેડિકલ હેલ્પ લેવી જોઈએ:
અતિશય તાવ: શરીરનું તાપમાન 103-104 ડિગ્રી ફેરનહીટથી વધી જાય.
પસીનો બંધ થઈ જવો: આ એક અત્યંત ગંભીર લક્ષણ છે. જો શરીર ગરમ હોય પણ પરસેવો ન વળતો હોય, તો તેનો અર્થ છે કે શરીરની કુલિંગ સિસ્ટમ ઠપ થઈ ગઈ છે.
માનસિક સ્થિતિમાં ફેરફાર: દર્દી મૂંઝવણમાં દેખાય, ચક્કર ખાઈને પડી જાય, બોલવામાં તકલીફ પડે અથવા બેભાન થઈ જાય.
તીવ્ર માથાનો દુખાવો અને ઉલ્ટી: સતત જીવ મિચલાવો અથવા ઉબકા આવવા.
ઝડપી ધબકારા: શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી અને હૃદયના ધબકારા અસાધારણ રીતે વધી જવા.
સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ: હાથ-પગમાં અસહ્ય બળતરા અથવા સ્નાયુઓ અકડાઈ જવા.
બચાવ માટે શું કરવું? (ડાયટિશિયનની સલાહ)
એઈમ્સના ચીફ ડાયટિશિયન ડો. પરમીત કૌરના મતે, ગરમી સામે લડવા માટે આપણું ખાનપાન સૌથી મોટું હથિયાર છે:
પાણીનો અવિરત પ્રવાહ: તરસ ન લાગી હોય તો પણ દર કલાકે થોડું-થોડું પાણી પીતા રહો.
કુદરતી પીણાં: લીંબુ પાણી, નાળિયેર પાણી, તાજી છાશ અને વરિયાળીનું શરબત શરીરના ક્ષારોને જાળવી રાખે છે.
યોગ્ય પોશાક: બહાર નીકળતી વખતે હળવા રંગના, ઢીલા અને સુતરાઉ કપડાં પહેરો. માથું ઢાંકવા માટે ટોપી કે રૂમાલનો ઉપયોગ અવશ્ય કરો.
હળવો ખોરાક: ઉનાળામાં વધુ પડતું તેલયુક્ત કે મસાલેદાર ભોજન ટાળો. કાકડી, તરબૂચ અને ડુંગળી જેવા ઠંડક આપતા પદાર્થોનું સેવન વધારવું.
ખાસ સાવધાની
ગરમીના આ દિવસોમાં બપોરે 12 થી 4 વાગ્યાની વચ્ચે ઘરની બહાર નીકળવાનું ટાળો. જો નીકળવું અનિવાર્ય હોય, તો છાંયડામાં ચાલવાનો આગ્રહ રાખો. જે લોકોને બીપી, ડાયાબિટીસ કે હૃદયની બીમારી છે, તેમણે ગરમીમાં વિશેષ સાવધાની રાખવી જોઈએ.
