અમેરિકા જવાનું વિચારી રહ્યા છો? એન્ટ્રી પહેલાં જાણી લો આ નવો કાયદો, નહીં તો ફોન બનશે મુશ્કેલી!
જ્યારે પણ આપણે વિદેશ પ્રવાસ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં સામાન અને દસ્તાવેજોની ચકાસણીને લઈને અનેક પ્રકારની ચિંતાઓ રહે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જો તમારો સ્માર્ટફોન કે લેપટોપ કસ્ટમ અધિકારીઓના હાથમાં લાગી જાય, તો શું થશે? તાજેતરમાં જ અમેરિકાની એક મોટી કોર્ટે આ સંબંધમાં એક એવો નિર્ણય સંભળાવ્યો છે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓની ચિંતા વધી ગઈ છે.
અમેરિકાની એક અપીલ કોર્ટે પોતાના મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ઇન્ટરનેશનલ બોર્ડરથી દેશમાં એન્ટ્રી કરતી વખતે પ્રવાસીઓના મોબાઇલ ફોન, લેપટોપ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોની મેન્યુઅલ તપાસ કરવા માટે અધિકારીઓને કોઈ વૉરંટની જરૂર રહેશે નહીં. આવો આ સમગ્ર મામલાને વિસ્તારથી સમજીએ.
શું છે આખો મામલો અને કોર્ટનો નિર્ણય?
આ પૂરો વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે ગ્રીન કાર્ડ ધારક ચિનવેન્દુ એલિસિગ્વે (Chinwendu Elisigwe) ન્યૂયોર્ક શહેરના જ્હોન એફ. કેનેડી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (JFK Airport) દ્વારા અમેરિકામાં પ્રવેશ કરી રહ્યા હતા. તે દરમિયાન સરહદી અધિકારીઓએ તેમના મોબાઈલ ફોનની મેન્યુઅલ તપાસ કરી હતી. બાદમાં તેમને બેંક ફ્રોડ અને મની લોન્ડરિંગના કેસોમાં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા, અને તે જ સરહદી અધિકારીઓ દ્વારા ફોનમાંથી કાઢવામાં આવેલા ડેટાને પુરાવા તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો.
કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો પર કરવામાં આવતી આ તપાસ ‘સામાન્ય સરહદી તપાસ’નો એક ભાગ છે. કોર્ટના મતે, સરહદ પર કામ કરતા અધિકારીઓને દેશની સુરક્ષા અને ઇમિગ્રેશન કાયદાઓને લાગુ કરવાનો વ્યાપક અધિકાર પ્રાપ્ત છે. તેથી, આ પ્રકારની ચેકિંગ પર દેશની અંદર થતી પોલીસ તપાસ જેવા બંધારણીય નિયમો અથવા વૉરંટની અનિવાર્યતા તે રીતે લાગુ થતી નથી.
કોર્ટે કેમ આપી ફોનની તપાસની મંજૂરી?
ન્યાયાધીશોએ પોતાના નિર્ણયમાં તે તર્કને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે મોબાઈલ ફોનને વિશેષ બંધારણીય સંરક્ષણ મળવું જોઈએ. ઘણા લોકોનો તર્ક હતો કે ફોનમાં સામાન્ય સૂટકેસ કે નોટબુકની સરખામણીમાં અત્યંત ખાનગી અને સંવેદનશીલ ડેટા હોય છે, તેથી તેની તપાસના કડક નિયમો હોવા જોઈએ.
જો કે, કોર્ટે કહ્યું કે સરહદ પરની તપાસ અને અમેરિકાની અંદર થતી સામાન્ય પોલીસ તપાસમાં જમીન-આસમાનનો તફાવત છે. વર્ષ 2014 ના ‘રાયલે વિ. કેલિફોર્નિયા’ કેસમાં અમેરિકન સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ માટે ધરપકડ સમયે ફોન ખાંખાખોળા કરતા પહેલા વૉરંટ લેવું જરૂરી બનાવ્યું હતું, પરંતુ સરહદી સુરક્ષાના મામલાઓમાં આ નિયમ અલગ રીતે કામ કરે છે. સરહદી સુરક્ષા અધિકારીઓને પ્રવાસીઓ અને તેમના સામાનની તપાસનો જૂનો અને વ્યાપક અધિકાર મળેલો છે.
પ્રથમ સુધારાના દાવાઓને નકારી કાઢવામાં આવ્યા
પ્રથમ સુધારાના દાવાઓને નકારી કાઢવામાં આવ્યાઆ નિર્ણય પછી નાગરિક સ્વતંત્રતા જૂથો અને કાનૂની નિષ્ણાતો વચ્ચે ચિંતાઓ વધી ગઈ છે. તેમનો તર્ક છે કે આજના સમયમાં મોબાઈલ ફોનમાં પત્રકારોનું સંવેદનશીલ કામ, ખાનગી ચેટ્સ, રાજકીય વિચારો, તસવીરો અને કોઈપણ વ્યક્તિના વ્યવસાયિક તથા વ્યક્તિગત રહસ્યો છુપાયેલા હોય છે.
તેમ છતાં, ‘સેકન્ડ સર્કિટ કોર્ટ’એ એ દલીલને ફગાવી દીધી હતી કે સરહદ પર સેલફોનની તપાસ માટે યુ.એસ. બંધારણના ‘ફર્સ્ટ અમેન્ડમેન્ટ’ (પ્રથમ સુધારા) હેઠળ અલગ વોરંટની આવશ્યકતા છે. કોર્ટે તર્ક આપ્યો હતો કે ફોનમાં કાયદાની દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માહિતી હોઈ શકે છે, અને સરકારને ઇમિગ્રેશન તથા સરહદી કાયદાઓનો કડક અમલ કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે—જેમાં ઉગ્રવાદી કે આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા જોખમોને રોકવાનો પણ સમાવેશ થાય છે
પ્રવાસીઓ પર તેની શું અસર પડશે?
આ મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુસાફરી કરતા દરેક વ્યક્તિને સીધી અસર કરશે. પછી ભલે તમે યુ.એસ.ના નાગરિક હોવ, ગ્રીન કાર્ડ ધારક હોવ, વિદેશી પ્રવાસી હોવ, વિદ્યાર્થી હોવ કે વ્યવસાયિક હોવ; સરહદી અધિકારીઓ કોઈપણ પૂર્વ શંકા કે વોરંટ વિના તમારા ફોનની જાતે તપાસ કરી શકે છે.
નાગરિક સ્વતંત્રતા સંઘોએ ચેતવણી આપી છે કે આ નિર્ણયથી પ્રાઇવસીનું હનન થઈ શકે છે, કારણ કે અધિકારીઓને કોઈપણ પુખ્તા પુરાવા વગર પણ અત્યંત સંવેદનશીલ ડિજિટલ ડેટા સુધી સીધી પહોંચ મળી જશે.
આ નિર્ણય સ્પષ્ટ કરે છે કે અમેરિકાના પ્રવાસ દરમિયાન ડિજિટલ ગોપનીયતાના નિયમો દેશની અંદર લાગુ થતા નિયમોથી તદ્દન અલગ છે. જો તમે આગામી દિવસોમાં અમેરિકા પ્રવાસની યોજના બનાવી રહ્યા છો, તો તે જરૂરી છે કે તમે ત્યાંના સરહદી સુરક્ષા કાયદાઓ અને અધિકારીઓના અધિકારોથી સંપૂર્ણપણે માહિતગાર રહો, જેથી એરપોર્ટ પર તમને કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલીનો સામનો કરવો ન પડે.
