ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો નવો આદેશ: રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ ભારત પર લાગશે 100% ટેરિફ?
અમેરિકી સંસદ દ્વારા તાજેતરમાં પસાર કરવામાં આવેલા એક નવા બિલને કારણે ભારત માટે વેપાર અને ઊર્જા ક્ષેત્રે ફરી એકવાર અનિશ્ચિતતાનો માહોલ સર્જાયો છે. આ કાયદો અમેરિકાને રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસ ખરીદતા દેશો પર 100% સુધીનો ભારે જકાત (ટેરિફ) લાદવાની સત્તા આપે છે.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારત સરકારે હાલમાં ‘રાહ જુઓ અને જુઓ’ (Wait and Watch) ની નીતિ અપનાવી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર બારીકાઈથી નજર રાખી રહી છે. જોકે, અમેરિકી પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ બિલ પર હસ્તાક્ષર કરે અને તેનો અમલ શરૂ થાય ત્યાર પછી જ તેની વાસ્તવિક અસર અને ટેરિફના દર સ્પષ્ટ થશે.
ઊર્જા સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિત જ પ્રાથમિકતા
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે પોતાના ઊર્જા પુરવઠાના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે અને અમેરિકા પાસેથી પણ ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી વધારી છે. તેમ છતાં, સરકારી સ્તરેથી વારંવાર સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે ઊર્જા ખરીદી અંગેના તમામ નિર્ણયો દેશના સાર્વભૌમ રાષ્ટ્રીય હિતોના આધારે લેવામાં આવે છે.
યુએસ કોંગ્રેસમાં ‘સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ’ પસાર થયા બાદ, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ એક નિવેદન બહાર પાડીને પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી હતી. વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, “ભારત તેના 1.4 અબજ નાગરિકોની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કટિબદ્ધ છે. બજારની બદલાતી સ્થિતિ અને વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી ખરીદી દ્વારા ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનું ચાલુ રાખશે.”
દ્વિપક્ષીય વેપાર સંબંધો પર સંકટના વાદળો
અત્યાર સુધી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે પ્રસ્તાવિત દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારના પ્રથમ તબક્કા પર સહમતિ સાધવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી. આ સુમેળભર્યા વાતાવરણ વચ્ચે પણ અમેરિકાએ કથિત ‘ફોર્સ્ડ લેબર’ (ફરજિયાત મજૂરી) અને વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતાના આરોપો હેઠળ ભારત સહિત કેટલાક દેશો સામે તપાસ શરૂ કરી હતી. એટલું જ નહીં, જુલાઈ 2026 માં આ જ આરોપો હેઠળ ભારત પર 10% નો ટેરિફ પણ લાદવામાં આવ્યો હતો.
ભારતીય નિકાસકારોએ અત્યાર સુધી આ 10% ટેરિફનો બોજ સહન કરી લીધો હતો. પરંતુ જો રશિયન તેલ ખરીદવા બદલ 100% સુધીનો ટેરિફ ઝીંકવામાં આવે, તો તેની સીધી અસર ભારતની નિકાસ પર પડશે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને વૈશ્વિક આર્થિક મંદીને કારણે ભારતની નિકાસ પહેલેથી જ પડકારોનો સામનો કરી રહી છે, ત્યારે આ નવો ફેરફાર પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.
અમેરિકી નિકાસનું મહત્વ અને આંકડાકીય ચિત્ર
અમેરિકા એ ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ ડેસ્ટિનેશન (સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર) છે. ઓગસ્ટ 2026 ના ડેટા અનુસાર, અમેરિકામાં ભારતની શિપમેન્ટ 21.83% વધીને $8.4 અબજ ડોલર થઈ હતી, જ્યારે સામે પક્ષે આયાત પણ 65.78% વધીને $5.97 અબજ ડોલર નોંધાઈ હતી.
અમેરિકી હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ દ્વારા 16 સપ્ટેમ્બરના રોજ પસાર કરવામાં આવેલું ‘લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ ઓફ 2026’ અમેરિકી પ્રમુખને એવી સત્તા આપે છે કે તેઓ રશિયા પાસેથી સૌથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ ખરીદનારા ટોચના પાંચ દેશોની પ્રોડક્ટ્સ પર 100% સુધીનો વધારાનો ટેરિફ લાદી શકે છે. ભારત રશિયન ઓઇલના સૌથી મોટા ખરીદદારોમાંથી એક હોવાથી તેના પર આ કાયદાની સીધી તલવાર લટકી રહી છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓનો મત અને આર્થિક વૃદ્ધિ પર અસર
એમકે ગ્લોબલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી માધવી અરોરાના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવા બિલથી ટેરિફ અંગેની અનિશ્ચિતતા ફરી વધી ગઈ છે. ફેબ્રુઆરી 2026 માં IEEPA ટેરિફ રદ થયા બાદ ભારતની અમેરિકા ખાતેની નિકાસમાં જે સુધારો જોવા મળ્યો હતો, તે આ કાયદાથી ખોરવાઈ જવાનું જોખમ છે.
ઐતિહાસિક આંકડાઓ દર્શાવે છે કે જ્યારે સપ્ટેમ્બર 2025 થી ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન ભારત પર 50% ટેરિફ લાગુ હતો, ત્યારે અમેરિકામાં ભારતની સરેરાશ માસિક નિકાસ ઘટીને $6.5 અબજ ડોલર થઈ ગઈ હતી (જે અગાઉના છ મહિનામાં $8.1 અબજ ડોલર હતી). માર્ચ 2026 થી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન જ્યારે ટેરિફ ઘટીને 10% થયો, ત્યારે આ નિકાસ ફરી વધીને $8.5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ હતી. જો હવે ફરીથી ઊંચો ટેરિફ લાદવામાં આવશે, તો ભારતીય નિકાસમાં ફરી મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ICRA લિમિટેડના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી અદિતી નાયરે પણ ચેતવણી આપી છે કે અમેરિકા દ્વારા ટેરિફમાં કોઈપણ વધારો અને તેના કારણે ઊભી થનારી અસ્થિરતા ભારતના એકંદર આર્થિક વિકાસ દર (GDP Growth) પર નકારાત્મક અસર પાડી શકે છે.
