રશિયા કનેક્શનના આરોપોનો અંત: ૨ વર્ષ બાદ અમેરિકાએ કેમ હટાવ્યા ભારતીય કંપનીઓ પરથી આકરા પ્રતિબંધો?
વૈશ્વિક મોરચે ભારતીય કોર્પોરેટ સેક્ટર માટે એક અત્યંત રાહતજનક અને સકારાત્મક સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકા સરકારે એક મોટો વળાંક લેતા ભારતની ચાર પ્રતિષ્ઠિત કંપનીઓને આર્થિક અને વ્યાપારિક પ્રતિબંધોની યાદીમાંથી સત્તાવાર રીતે બહાર કરી દીધી છે. યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ (અમેરિકી નાણા મંત્રાલય) ની દેખરેખ હેઠળ કામ કરતી ‘ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ’ (OFAC) એ પોતાની ‘સ્પેશિયલી ડિઝિગ્નેટેડ નેશનલ્સ’ (SDN) ની બ્લેકલિસ્ટમાંથી આ ચાર ભારતીય કંપનીઓના નામ હટાવવાનો આદેશ જારી કર્યો છે. વોશિંગ્ટનના આ નિર્ણય બાદ હવે સંબંધિત કંપનીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વેપાર કરવો, વિદેશી ભંડોળ મેળવવું અને વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવહારોનું સંચાલન કરવું ફરી એકવાર ખૂબ જ સરળ બની જશે.
પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત થયેલી કંપનીઓ કઈ છે?
અમેરિકા દ્વારા જે ચાર કંપનીઓને આ મોટી રાહત આપવામાં આવી છે, તેમાં ભારતની જાણીતી એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજી કંપનીઓ સામેલ છે. આ યાદીમાં અમદાવાદ સ્થિત ગેલેક્સી બેરિંગ્સ લિમિટેડ (Galaxy Bearings Limited), હૈદરાબાદની લોકેશ મશીન્સ લિમિટેડ (Lokesh Machines Limited), હૈદરાબાદની જ આરઆરજી એન્જિનિયરિંગ ટેક્નોલોજીસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (RRG Engineering Technologies Private Limited) અને નવી દિલ્હીની શૌર્ય એરોનોટિક્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ (Shaurya Aeronautics Private Limited) નો સમાવેશ થાય છે. આ કંપનીઓ પર અમેરિકાએ આશરે બે વર્ષ પહેલાં આકરા આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.
શા માટે લાદવામાં આવ્યા હતા પ્રતિબંધો?
વર્ષ ૨૦store૨૪ દરમિયાન અમેરિકાના વિદેશ મંત્રાલય અને OFAC દ્વારા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર ૧૪૦૨૪ હેઠળ ભારતની ૧૯ કંપનીઓ અને બે વ્યક્તિઓ સહિત કુલ ૨૧ સંસ્થાઓ સામે પ્રતિબંધોની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. વોશિંગ્ટનનો આરોપ હતો કે યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન આ કંપનીઓએ અમેરિકી નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને રશિયન સરકાર અથવા તેની સેનાને પરોક્ષ રીતે નાણાકીય, તકનીકી અથવા અન્ય માળખાગત સહાય પૂરી પાડી હતી. યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણ બાદ અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોએ મોસ્કોને આર્થિક રીતે એકલું પાડવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે મોટો આર્થિક ઘેરાવ કર્યો હતો, જેના ભાગરૂપે આ ભારતીય કંપનીઓ પણ લપેટામાં આવી ગઈ હતી.
ભારતની મજબૂત રાજદ્વારી રજૂઆત રંગ લાવી
જ્યારે ૨૦૨૪ માં આ પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા ત્યારે ભારત સરકારે તુરંત જ આ મુદ્દે અમેરિકી પ્રશાસન સમક્ષ સત્તાવાર વાંધો અને રજૂઆતો કરી હતી. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત વૈશ્વિક નિકાસ નિયંત્રણો અને કાયદાઓનું સખતપણે પાલન કરનારો એક જવાબદાર દેશ છે. સરકારે અમેરિકાને ખાતરી આપી હતી કે ભારતીય કંપનીઓ અજાણતા પણ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોનો ભંગ ન કરે તે માટે વાણિજ્ય મંત્રાલય દ્વારા નિયમિતપણે જાગૃતિ અભિયાન અને કડક માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવે છે. ભારતની આ મજબૂત કાનૂની અને રાજદ્વારી રજૂઆતોના પરિણામે આખરે અમેરિકાને આ કંપનીઓના નામ યાદીમાંથી હટાવવાની ફરજ પડી છે.
ગ્લોબલ માર્કેટ અને શેરબજાર પર અસર
પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત થયેલી ચાર કંપનીઓમાંથી ગેલેક્સી બેરિંગ્સ અને લોકેશ મશીન્સ ભારતીય શેરબજારમાં (BSE/NSE) લિસ્ટેડ કંપનીઓ છે, જેથી આ નિર્ણયની સીધી હકારાત્મક અસર તેમના શૅરના ભાવ અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટ પર જોવા મળી શકે છે. લોકેશ મશીન્સ લિમિટેડ વૈશ્વિક સ્તરે મોટું નામ ધરાવે છે અને તેના કસ્ટમર બેઝમાં અમેરિકાની જોન ડીયર (John Deere) અને કમિન્સ (Cummins), સ્વીડનની વોલ્વો (Volvo) તેમજ જાપાનની પ્રખ્યાત ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ હોન્ડા (Honda) અને સુઝુકી (Suzuki) સામેલ છે. પ્રતિબંધો હટવાથી આ વૈશ્વિક બ્રાન્ડ્સ સાથેના તેમના સપ્લાય ચેઈન સંબંધો ફરી મજબૂત થશે.
બીજી તરફ, આરઆરજી એન્જિનિયરિંગ ટેક્નોલોજીસ ભારતના સંરક્ષણ અને એવિએશન (ઉડ્ડયન) ક્ષેત્રે મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. કંપનીના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર જી. એમ. ગંગા રાવ વર્ષ ૨૦૧૮ માં ભારતના નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય દ્વારા યુએવી (UAV – ડ્રોન) ટેક્નોલોજીના વિકાસ માટે રચાયેલી સરકારી ટાસ્ક ફોર્સમાં મુખ્ય ઉદ્યોગ નિષ્ણાત તરીકે સેવાઓ આપી ચૂક્યા છે.
વ્યાપારિક વિશ્લેષકોના મતે, ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના અંતે અમેરિકા દ્વારા લેવાયેલો આ પ્રોગ્રેસિવ નિર્ણય દર્શાવે છે કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારી સંબંધો કાનૂની ગૂંચવણો છતાં ખૂબ જ મજબૂત છે. આ પગલાથી માત્ર આ ચાર કંપનીઓ જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં કામ કરતી અન્ય ભારતીય નિકાસકાર કંપનીઓનો આત્મવિશ્વાસ પણ બમણો થશે.
