ઈરાન-યુએસ યુદ્ધવિરામ વચ્ચે ભારત માટે ચિંતા અને રાહત: ૬૦ દિવસ પછી જો તેલ-ગેસનો પુરવઠો ઠપ થશે તો શું થશે?
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષ વચ્ચે હાલમાં વિશ્વએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. લાંબા સમયની ખેંચતાણ બાદ આખરે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ૬૦ દિવસના કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ પર સહમતિ સધાઈ છે. પરંતુ આ શાંતિ લાંબી નથી, કારણ કે સૌથી મોટો અને યક્ષ પ્રશ્ન એ છે કે ૬૦ દિવસ પછી શું થશે? જો આ સમયગાળા દરમિયાન બંને શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે કાયમી શાંતિ કરાર ન થાય અને ફરીથી યુદ્ધ ફાટી નીકળે, તો શું વૈશ્વિક સ્તરે ફુગાવો આસમાને પહોંચશે? શું તેલ અને એલપીજી (LPG) ગેસની અછત સર્જાશે? અને આ બધાની વચ્ચે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ પર તેની શું અસર પડશે? આ સવાલો હાલમાં ભારતીય બજારો માટે ચિંતાનો વિષય બન્યા છે.
આ સંભવિત આર્થિક જોખમો વચ્ચે ભારતની પ્રતિષ્ઠિત રેટિંગ એજન્સી ક્રિસિલ (CRISIL) દ્વારા એક નવો અને મહત્વપૂર્ણ અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. આ ડેટા દર્શાવે છે કે ભારત માટે ભવિષ્ય કેવું હોઈ શકે છે. ક્રિસિલના વિશ્લેષણ મુજબ, મધ્ય પૂર્વના આ સંઘર્ષની ભારતીય કંપનીઓના નફા પર થનારી નકારાત્મક અસર, અગાઉ જે આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી તેના કરતાં ઘણી ઓછી જોવા મળશે.
ભારતીય કંપનીઓના નફામાં નજીવો ઘટાડો
ક્રિસિલ રેટિંગ્સના રિપોર્ટ અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માં ભારતીય કંપનીઓના ઓપરેટિંગ પ્રોફિટ (કાર્યકારી નફા) માં આશરે ૧ ટકા જેટલો નજીવો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, અગાઉ એવો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે જો આ યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (સમુદ્રધૂની) દ્વારા વૈશ્વિક શિપિંગ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ જશે, તો ભારતીય ઉદ્યોગોનો નફો ૨ ટકા સુધી ગગડી શકે છે. હાલમાં યુદ્ધવિરામની જાહેરાત થતાં જ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે, જેના સીધા પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નોંધપાત્ર નરમાઈ જોવા મળી છે, જે ભારત માટે મોટા આશ્વાસન સમાન છે. જોકે, ક્રિસિલે ચેતવણી આપી છે કે મધ્ય પૂર્વમાં સપાટી પર દેખાતી શાંતિ કાયમી નથી અને ગેસ સપ્લાય ચેઈનને સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થવામાં હજુ થોડો સમય લાગી શકે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અને પ્રભાવિત થનારા ૧૦ મુખ્ય ઉદ્યોગો
રિપોર્ટ અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન વૈશ્વિક બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો સરેરાશ ભાવ $૮૦ થી $૮૫ પ્રતિ બેરલની આસપાસ સ્થિર રહેવાની સંભાવના છે. બીજી તરફ, યુદ્ધના કારણે ખોરવાયેલા ગેસ પુરવઠાને પૂર્વવત થવામાં હજુ અંદાજે ચાર મહિના જેટલો સમય લાગી શકે છે. અગાઉ એવી આશંકા હતી કે ભારતના ૨૨ જેટલા ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રો આ કટોકટીથી સીધા પ્રભાવિત થશે, પરંતુ બદલાયેલી પરિસ્થિતિમાં હવે માત્ર ૧૦ સેક્ટર્સ પર જ તેની અસર મર્યાદિત રહેશે.
આ અસરોનો સામનો કરનારા મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં ઉડ્ડયન (એવિએશન સેક્ટર), સિરામિક ઉદ્યોગ, ફ્લેક્સિબલ પેકેજિંગ, સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ, પોલિએસ્ટર કાપડ અને સુરતનો પ્રખ્યાત ડાયમંડ પોલિશિંગ ઉદ્યોગ સામેલ છે. આ તમામ ક્ષેત્રોને આગામી દિવસોમાં મોંઘા કાચા માલ અને પુરવઠાના અવરોધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે, જેનાથી તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા પર સહેજ અસર થશે.
તેલ કંપનીઓ અને ખાતર ઉદ્યોગને થશે બમ્પર ફાયદો
આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટી વચ્ચે ભારત માટે સિક્કાની બીજી ઉજળી બાજુ પણ સામે આવી છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થઈ રહેલા ઘટાડાનો સૌથી મોટો આર્થિક ફાયદો ભારતની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ને મળશે. કાચા તેલના ભાવ નીચા રહેવાથી આ કંપનીઓનો નફો વધશે અને તેલ શુદ્ધિકરણનો ખર્ચ ઘટશે. આ ઉપરાંત, દેશની રાસાયણિક ખાતર (ફર્ટિલાઈઝર) બનાવતી કંપનીઓને પણ સસ્તા ક્રૂડ ઓઇલ અને ઉર્જાના નીચા ખર્ચનો સીધો લાભ મળશે. ક્રિસિલના મતે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ઘટેલા ભાવ લાંબા ગાળે આ કંપનીઓની નફાકારકતા અને બેલેન્સ શીટમાં મોટો સુધારો લાવશે, જે ભારતીય શેરબજાર માટે પણ હકારાત્મક સંકેત છે. એકંદરે, જો ૬૦ દિવસ પછી યુદ્ધવિરામ તૂટે તો પણ ભારત પોતાની આર્થિક વ્યુહરચના અને વૈવિધ્યસભર આયાતના બળે આ જોખમ સામે લડવા સક્ષમ દેખાઈ રહ્યું છે.
