શું તમારો ઓનલાઈન ઓર્ડર ખરેખર સેફ છે? Flipkart સામે નોંધાઈ લાખો ફરિયાદો, લિસ્ટ જોઈને હોશ ઉડી જશે!
આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન શોપિંગ લોકોના જીવનનો એક અભિન્ન હિસ્સો બની ગયું છે. ઘરની નાની-મોટી વસ્તુઓથી લઈને મોંઘા ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ સુધીની દરેક વસ્તુ લોકો એક ક્લિક પર મંગાવી લે છે. પરંતુ, શું તમારો ઓનલાઈન ઓર્ડર ખરેખર સુરક્ષિત છે? ગ્રાહકોને અવારનવાર ઓનલાઈન છેતરપિંડી કે ખરાબ સેવાનો ભોગ બનવું પડતું હોય છે. તાજેતરમાં સરકાર દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા એક ચોંકાવનારા અહેવાલે ઓનલાઈન શોપિંગ પ્લેટફોર્મ્સની વિશ્વસનીયતા પર મોટા સવાલો ઉભા કર્યા છે. સંસદમાં જણાવવામાં આવ્યું કે, દેશની અગ્રણી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ જેવી કે ફ્લિપકાર્ટ, એમેઝોન અને મીશો સામે નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન (NCH) પર સૌથી વધુ ફરિયાદો નોંધાઈ છે.
કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતોના રાજ્ય મંત્રી બી. એલ. વર્માએ લોકસભામાં આ અંગેની વિગતવાર માહિતી શેર કરી હતી. સરકારે રજૂ કરેલા સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન ગ્રાહકોને પજવતી સમસ્યાઓમાં ફ્લિપકાર્ટ આ યાદીમાં ટોચ પર રહ્યું છે, જ્યારે એમેઝોન બીજા અને મીશો ત્રીજા ક્રમે રહ્યું છે.
૪૭ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મને દંડ, કરોડો રૂપિયાનું રિફંડ અપાયું
લોકસભાના પટલ પર રાખવામાં આવેલા આંકડા દર્શાવે છે કે સરકાર ગ્રાહકોના અધિકારોના રક્ષણ માટે કડક વલણ અપનાવી રહી છે. સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ ગ્રાહક સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ દેશના ૪૭ જેટલા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર કુલ રૂ. ૧,૧૨,૦૧,૫૦૦ (આશરે ૧.૧૨ કરોડ રૂપિયા) નો મોટો દંડ ફટકાર્યો છે.
ગ્રાહકોને નુકસાન ન થાય તે માટે નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈને ખૂબ જ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી છે. મંત્રીશ્રીએ ગૃહને જણાવ્યું કે, ૨૫ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ થી ૩૦ જૂન, ૨૦૨૬ ના ગાળા દરમિયાન હેલ્પલાઈન દ્વારા ગ્રાહકોને રૂ. ૯૧ કરોડથી વધુની રકમનું રિફંડ અપાવવામાં સફળતા મળી છે. સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, આ કુલ રિફંડમાંથી રૂ. ૬૩ કરોડથી વધુની રકમ માત્ર ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્ર સામે નોંધાયેલી ફરિયાદો સાથે જોડાયેલી હતી. આ આંકડો જ દર્શાવે છે કે ઓનલાઈન શોપિંગમાં ગ્રાહકો સાથે કેટલા મોટા પાયે આર્થિક ગેરરીતિઓ કે સમસ્યાઓ થઈ રહી છે.
ટોચની કંપનીઓ સામે ફરિયાદોનો આંકડો લાખોમાં
સરકારે સંસદમાં જે ડેટા રજૂ કર્યો છે તે ઓનલાઈન શોપિંગ કરનારા દરેક નાગરિકની આંખો ખોલી નાખનારો છે. વર્ષ ૨૦૨૫ દરમિયાન ગ્રાહક હેલ્પલાઈન પર નોંધાયેલી ફરિયાદોની કંપનીવાર વિગત નીચે મુજબ છે:
-
ફ્લિપકાર્ટ (Flipkart): આ યાદીમાં સૌથી મોખરે રહેલી ફ્લિપકાર્ટ સામે ગ્રાહકોએ ૧.૩૩ લાખથી વધુ ફરિયાદો નોંધાવી હતી.
-
એમેઝોન (Amazon): બીજા ક્રમે રહેલી આ વૈશ્વિક કંપની સામે ૯૧,૨૪૮ ગ્રાહક ફરિયાદો નોંધાઈ હતી.
-
મીશો (Meesho): ત્રીજા ક્રમે રહેલી મીશો સામે ૨૯,૨૮૪ ફરિયાદો દાખલ થઈ હતી.
આ ત્રણેય દિગ્ગજ કંપનીઓ ઉપરાંત ગ્રાહકોને પરેશાન કરતી ટોચની ૧૦ કંપનીઓની યાદીમાં અન્ય જાણીતી બ્રાન્ડ્સ પણ સામેલ છે. જેમાં ફેશન પ્લેટફોર્મ માયન્ટ્રા (Myntra) સામે ૨跑,૩૮૪ ફરિયાદો, ઓનલાઈન ફાર્મસી નેટમેડ્સ (Netmeds) સામે ૧૯,૮૯૫ ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. આ સિવાય, ઝડપી ડિલિવરી આપતી ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓ જેવી કે ઝેપ્ટો (Zepto) સામે ૫,૭૭૪ અને બ્લિંકિટ (Blinkit) સામે ૫,૧૦૨ ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. આ યાદીમાં નાપ્તોલ (Naaptol) ૪,૦૭૯ ફરિયાદો, વીએલઈ બજાર (VLE Bazaar) ૩,૯૦૭ ફરિયાદો અને બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સ વેચતી નાયકા (Nykaa) ૩,૪૦૫ ફરિયાદો સાથે સામેલ છે.
ક્વિક કોમર્સ ક્ષેત્રે ૫.૧૧ લાખ ફરિયાદો: ગ્રાહકોની મુખ્ય સમસ્યાઓ શું છે?
આજના સમયમાં ૧૦ થી ૧૫ મિનિટમાં ડિલિવરી આપવાનો દાવો કરતી ‘ક્વિક કોમર્સ’ (Quick Commerce) સેવાઓનો ક્રેઝ ખૂબ વધ્યો છે. પરંતુ આ ઉતાવળિયા મોડલમાં જ સૌથી વધુ છીંડા જોવા મળ્યા છે. કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે, વર્ષ ૨૦૨૫માં નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈનને ક્વિક કોમર્સને લગતી કુલ ૫.૧૧ લાખ ફરિયાદો મળી હતી, જે તમામનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે. આ સિવાય, કોર્ટના પગથિયાં ચઢ્યા વિના જ (પ્રિ-લિટિગેશન સ્ટેજ પર) રિફંડના દાવા સંબંધિત ૧.૪૭ લાખથી વધુ ગ્રાહક ફરિયાદોનો સફળતાપૂર્વક ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો હતો.
ઓનલાઈન શોપિંગમાં ગ્રાહકોને કઈ કઈ મુખ્ય મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે, તેની પણ એક વિગતવાર યાદી સામે આવી છે. જેમાં સૌથી મોટી સમસ્યા પ્રોડક્ટ ડિલિવર ન થવી (Non-delivery of products) ની રહી છે, જેના માટે એકલા ૭૯,૮૧૮ ગ્રાહકોએ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. આ સિવાય ગ્રાહકોની મુખ્ય ફરિયાદો નીચે મુજબની બાબતોને લઈને હતી:
-
ખોટી પ્રોડક્ટની ડિલિવરી: ઓર્ડર કંઈક બીજો આપ્યો હોય અને ઘરે બોક્સ ખોલતા કંઈક અલગ જ સામાન નીકળે.
-
રિફંડ કે રિપ્લેસમેન્ટ આપવાનો ઇનકાર: કંપનીની સત્તાવાર પોલિસી હોવા છતાં ગ્રાહકોને વસ્તુ બદલી આપવાની કે પૈસા પાછા આપવાની ના પાડી દેવી.
-
ખામીયુક્ત કે ડેમેજ સામાન: ટ્રાન્સપોર્ટ દરમિયાન તૂટી ગયેલી કે બગડેલી પ્રોડક્ટ ગ્રાહકના માથે પધરાવી દેવી.
-
નકલી પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ: બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓના નામે સસ્તી અને નકલી (Counterfeit) પ્રોડક્ટ્સ મોકલી આપવી.
-
અનધિકૃત નાણાકીય કપાત: ગ્રાહકની સ્પષ્ટ સંમતિ કે મંજૂરી વિના જ તેમના બેંક ખાતા અથવા ક્રેડિટ કાર્ડમાંથી પૈસા ડેબિટ થઈ જવા.
સરકારના આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ઓનલાઈન શોપિંગ પ્લેટફોર્મ્સ ભલે ગમે તેટલી મોટી સુવિધાઓના દાવા કરે, પણ ગ્રાહક સેવા અને પારદર્શક્તાના મામલે હજુ ઘણું સુધારવાની જરૂર છે. ગ્રાહકોએ પણ કોઈ પણ ઓનલાઈન ઓર્ડર કરતી વખતે રેટિંગ્સ, રિવ્યુ અને રિફંડ પોલિસી બરાબર ચકાસી લેવી જોઈએ જેથી છેતરપિંડીથી બચી શકાય.
