પૂર્વ સેના પ્રમુખ નરવણેની પુસ્તક લીક, દિલ્હી પોલીસે પેંગ્વિન પબ્લિશિંગ પાસે માંગ્યા જવાબ
ભારતના પૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ એમ.એમ. નરવણેના અપ્રકાશિત પુસ્તક ‘ફોર સ્ટાર્સ ઓફ ડેસ્ટિની’ (Four Stars of Destiny) નો ડ્રાફ્ટ ડિજિટલ સ્વરૂપે લીક થયા બાદ દિલ્હી પોલીસના સ્પેશિયલ સેલે તપાસ શરૂ કરી છે. પોલીસે પ્રકાશક પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસને નોટિસ મોકલીને આ લીક અંગેના કેટલાક મહત્વના સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
લીક કેવી રીતે થયું?
પોલીસનું ધ્યાન એ બાબત પર છે કે પુસ્તકનું સંવેદનશીલ સૈન્ય કન્ટેન્ટ મંજૂરી અને છાપકામ વિના ડિજિટલ માધ્યમથી બહાર કેવી રીતે પહોંચ્યું. પ્રાથમિક તપાસમાં એ જાણવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે કે આ ડ્રાફ્ટ કયા વિભાગમાંથી લીક થયો—એડિટિંગ, ટાઇપસેટિંગ, ડિઝાઇન કે ડિજિટલ માર્કેટિંગ. સાથે જ એ પણ તપાસવામાં આવી રહ્યું છે કે શું પબ્લિશિંગ હાઉસના કોઈ કર્મચારી કે ફ્રીલાન્સર દ્વારા બાહ્ય તત્વો સાથે મળીને આ સામગ્રી શેર કરવામાં આવી છે.
પેંગ્વિનને પૂછવામાં આવનારા સંભવિત સવાલો
- પુસ્તકની પીડીએફ (PDF) કે ડિજિટલ કોપી સર્વર પર કયા સ્તરે એક્સેસ કરી શકાતી હતી.
- કયા-કયા કર્મચારીઓ અને ફ્રીલાન્સરો પાસે આ ડ્રાફ્ટ સુધી પહોંચવાની સુવિધા હતી.
- શું પુસ્તકના સંવેદનશીલ કન્ટેન્ટ માટે સાયબર સિક્યોરિટી ઓડિટ કરવામાં આવ્યું હતું.
- લીકની જાણ પેંગ્વિનને ક્યારે થઈ અને તેમણે સુરક્ષા એજન્સીઓને ક્યારે જાણ કરી.
- શું કોઈ ત્રીજા પક્ષ, જેમ કે વિદેશી પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ અથવા ઈ-બુક પ્લેટફોર્મ સાથે આ સામગ્રી શેર કરવામાં આવી હતી.
વિવાદનું રાજકીય પાસું
આ પુસ્તકમાં ચીન સરહદ અને ભારતની સૈન્ય વ્યૂહરચના સંબંધિત સંવેદનશીલ ડેટા હોવાનું કહેવાય છે. તેનો કેટલોક અંશ સંસદમાં કોંગ્રેસના સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ વાંચ્યો હતો, જેનાથી ભારે હોબાળો મચી ગયો હતો. વિપક્ષી દળોએ કહ્યું હતું કે પુસ્તક હજુ પ્રકાશિત થયું નથી, તેથી આ જાણકારી સાર્વજનિક થવી જોઈએ નહીં.
તપાસની દિશા
દિલ્હી પોલીસનો સ્પેશિયલ સેલ આ મામલે સાયબર ફોરેન્સિક અને આંતરિક ગેરરીતિ એમ બંને પાસાઓની તપાસ કરી રહ્યો છે. પોલીસ એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે કે આ લીક જાણી જોઈને કરવામાં આવ્યું કે ભૂલથી થયું, અને તેમાં કોઈ બાહ્ય એજન્ટ કે સંસ્થાની ભૂમિકા તો નથી ને.
આગળની કાર્યવાહી
પેંગ્વિનને નોટિસ મળ્યા બાદ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે તમામ ડિજિટલ રેકોર્ડ અને એક્સેસ લોગ રજૂ કરવા પડશે. તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે પૂર્વ સેના પ્રમુખના પુસ્તક સાથે જોડાયેલો સંવેદનશીલ ડેટા કેવી રીતે લીક થયો અને જવાબદાર કોણ છે.
