વૈશ્વિક તેલ બજાર કેમ ધડામ થયું? નિષ્ણાતોએ સમજાવ્યું અમેરિકી સેનેટ પર ડેમોક્રેટિક નિયંત્રણનું ગણિત
વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાંથી અત્યંત આશ્ચર્યજનક અને મોટી રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. લાંબા સમયથી $૧૦૦ ની ઉપર ટ્રેડ થઈ રહેલા ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ) ના ભાવમાં અચાનક ભારે ઘટાડો નોંધાયો છે. ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ ૮ ટકા જેટલું ધડામ થઈ ગયું છે, જે ગત મે મહિના પછીનો એક જ દિવસમાં થયેલો સૌથી મોટો કડાકો માનવામાં આવે છે.
હાલ પૂરતું ક્રૂડ ઓઇલ થોડું સ્થિર થયું હોવાનું દેખાઈ રહ્યું છે અને આજે તેમાં હળવી ચાલ જોવા મળી રહી છે. પરંતુ ગઈકાલે રાત્રે એટલે કે ટ્રેડિંગ સેશનમાં તેની કિંમત એટલી ઝડપથી ગગડી કે તે માત્ર $૧૦૦ પ્રતિ બેરલની મનોવૈજ્ઞાનિક સપાટી તોડીને નીચે જ નથી આવ્યું, પરંતુ સીધું $૯૫ ની પણ નીચે સરકી ગયું હતું.
વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક ગણાતા બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) અને અમેરિકન બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) બંનેના ભાવોમાં રાતોરાત ૮-૮ ટકાનો પ્રચંડ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ટ્રેડિંગના અંતે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઘટીને $૯૫ ની આસપાસ અને WTI પણ લપસીને $૮૮ પ્રતિ બેરલની સપાટી નજીક બંધ રહ્યું હતું.
ક્રૂડ ઓઇલમાં અચાનક આટલો મોટો કડાકો કેમ બોલાયો?
આ ઐતિહાસિક કડાકા પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકાના આંતરિક રાજકારણમાં આવેલો મોટો બદલાવ છે. અમેરિકાની સેનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (કોંગ્રેસ) ની મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીએ જંગી વિજય મેળવ્યો છે. નિષ્ણાતો અને ઉર્જા બજારના પંડિતો માને છે કે ડેમોક્રેટ્સના આ વિજયથી વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની રિપબ્લિકન પાર્ટી પર ઈરાન સાથે ચાલી રહેલું યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા અને તાત્કાલિક શાંતિ સમજૂતી પર પહોંચવા માટે ભારે દબાણ વધશે.
BOK ફાઇનાન્શિયલ સિક્યોરિટીઝના વરિષ્ઠ આર્થિક વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી કોંગ્રેસ પર હવે ડેમોક્રેટિક નિયંત્રણ આવી ગયું હોવાથી, તે સીધી રીતે અમેરિકાના લશ્કરી ખર્ચ અને યુદ્ધ ફંડિંગને મર્યાદિત કરી શકે છે. આ રાજકીય સમીકરણ ઈરાન સંઘર્ષને અપેક્ષા કરતા વધુ ઝડપથી સમાપ્ત કરી શકે છે, અને સંઘર્ષનો અંત આવતા જ મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલનો પુરવઠો રાબેતા મુજબ થવાની આશાએ બજારમાં તેજીનો પરપોટો ફૂટી ગયો છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે પણ સ્વીકારી ઈરાન યુદ્ધની કિંમત
ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે ખુદ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં પોતાની હારનું મુખ્ય કારણ ઈરાન યુદ્ધને ગણાવ્યું છે. અમેરિકાના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે ચૂંટણી પરિણામો બાદ સોશિયલ મીડિયા પર એક લાંબી પોસ્ટ મૂકીને સ્વીકાર્યું હતું કે, ઈરાન સાથેનું લાંબુ યુદ્ધ અને યુએસ-ઇઝરાયલ સંબંધોને લઈને સામાન્ય અમેરિકી મતદારોમાં ભારે ગુસ્સો હતો, અને આ જ ગુસ્સાના કારણે રિપબ્લિકન પાર્ટીને મોટો ફટકો પડ્યો છે.
બીજી તરફ, ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના સેનેટ લઘુમતી નેતા ચક શૂમરે પણ જનતાને ટૂંક સમયમાં યુદ્ધનો અંત લાવવાનું વચન આપ્યું છે. બુધવારે જ્યારે મતદાન ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે ખુદ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ ‘ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ’ ને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે ઈરાન પર હુમલા વધારવાની હાલ કોઈ તાત્કાલિક યોજના નથી.
તેલનો પુરવઠો, મોંઘવારી અને યુએસ ઇન્વેન્ટરીનો ડેટા
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી વાણિજ્યિક જહાજો પર હુમલાઓ વધવા છતાં, મધ્ય પૂર્વના મહત્વના માર્ગ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલનો પુરવઠો ધીમે ધીમે વધ્યો છે. જોકે, રિફાઇન્ડ તેલ ઉત્પાદનો (ડીઝલ/પેટ્રોલ) ના શિપમેન્ટ મર્યાદિત રહ્યા હતા. આ અછતના કારણે અમેરિકામાં ગેસોલિન અને ડીઝલના ભાવ રેકોર્ડ ઊંચાઈએ પહોંચ્યા હતા, જેનો સીધો પ્રભાવ ચૂંટણીમાં જોવા મળ્યો.
આ ઉપરાંત રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ઉર્જા માળખા પર સતત થતા હુમલાઓને કારણે સમગ્ર ઓક્ટોબર મહિના દરમિયાન ક્રૂડના ભાવ $૧૦૦ થી ઉપર રહ્યા હતા. યુએસ સરકારના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ગયા અઠવાડિયે અમેરિકાનો ડીઝલ સહિતનો ડિસ્ટિલેટ સ્ટોક ૧૦૦ મિલિયન બેરલથી પણ નીચે આવી ગયો છે, જે વર્ષ ૨૦૦૩ પછીનું સૌથી નીચું સ્તર છે. જોકે, હવે રાજકીય સમીકરણો બદલાતા ક્રૂડ ઓઇલ ઇન્વેન્ટરી અને ભાવોમાં નવો ટ્રેન્ડ જોવા મળી શકે છે.
