અમેરિકા-ઈરાન સંબંધોમાં નવો વળાંક? ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ખામેની સાથે ઐતિહાસિક મુલાકાતના આપ્યા સંકેત, ઈરાનનો ઈનકાર
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના અશાંત વાતાવરણ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને પ્રભાવિત કરે તેવા એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથેના પરમાણુ કરારને લઈને એક અત્યંત ચોંકાવનારી અને નરમ ગણાતી પ્રતિક્રિયા આપી છે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી પરમાણુ વાટાઘાટો સફળ થાય અને કોઈ નક્કર કરાર થાય, તો તેઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેની સાથે રૂબરૂ મુલાકાત કરવા માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છે. ટ્રમ્પે આ સંભવિત મુલાકાતને પોતાના માટે સન્માનની વાત ગણાવી છે, જોકે ઈરાને સત્તાવાર રીતે આ બાબતને સદંતર નકારી કાઢી છે.
વિશ્વના બે કટ્ટર હરીફ દેશો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવપૂર્ણ સંબંધોમાં એક નવો અને રસપ્રદ વળાંક જોવા મળ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે જો બંને દેશો વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને ચાલી રહેલી વાટાઘાટો કોઈ સકારાત્મક પરિણામ પર પહોંચશે, તો તેઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક અને રાજકીય નેતા મોજતબા ખામેની સાથે સીધી બેઠક કરવા માટે રાજી છે. વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે પત્રકારો સાથે ખાસ વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે પોતાના મનનો સંકેત આપતા કહ્યું કે, “હું અત્યારે તેમને મળવાનો કોઈ સક્રિય પ્રયાસ કરી રહ્યો નથી, પરંતુ જો ભવિષ્યમાં અમારી મુલાકાત શક્ય બનશે તો તે મારા માટે ખૂબ જ સન્માનની વાત હશે. જો બંને પક્ષો વચ્ચે પરમાણુ ક્ષેત્રે કોઈ કાયમી કરાર થઈ જાય, તો તેમને મળવાનું ચોક્કસપણે શક્ય છે અને મને તેમાં કોઈ વાંધો નથી.”
ખામેનીના નેતૃત્વ પર ટ્રમ્પની મિશ્ર પ્રતિક્રિયા અને યુરેનિયમનો મોટો દાવો
આ નિવેદન દરમિયાન ટ્રમ્પે પોતાની આગવી અંદાજમાં સ્વીકાર્યું હતું કે તેઓ ઈરાની નેતાના કોઈ પ્રિય વ્યક્તિ નથી, છતાં જો તેમની મુલાકાત થશે તો તેઓ ખામેનીને પૂરતું સન્માન આપશે. તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે દુનિયામાં ઘણા લોકો મોજતબા ખામેનીને એક અત્યંત કુશળ અને વ્યાવસાયિક નેતા માને છે અને વૈશ્વિક સ્તરે ચોક્કસ વર્ગમાં તેમની સારી પ્રતિષ્ઠા પણ છે. ટ્રમ્પે હળવા અંદાજમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે, જ્યાં કેટલાક લોકો ઈરાની નેતૃત્વ વિશે ખરાબ બોલે છે, ત્યાં ઘણા લોકો તેમના વિશે સારો વિચાર પણ ધરાવે છે.
જો કે, આ નરમ વલણની સાથે ટ્રમ્પે ઈરાનના સંવેદનશીલ યુરેનિયમ ભંડાર અંગે એક અત્યંત મોટો અને આક્રમક દાવો પણ ઠોકી દીધો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જો અમેરિકા ઈચ્છે તો તે અત્યારે જ ઈરાનના તમામ સમૃદ્ધ યુરેનિયમ ભંડાર પર પોતાનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ સ્થાપિત કરી શકે છે અને ઈરાન પાસે અમેરિકાની આ શક્તિને રોકવાની કોઈ તાકાત નથી. ટ્રમ્પના મતે, હાલમાં આવું લશ્કરી કે આક્રમક પગલું ભરવાની કોઈ જરૂર નથી, કારણ કે ઈરાનનું આ યુરેનિયમ જ્યાં સંગ્રહિત છે તે જગ્યાઓ પર યુએસ એજન્સીઓ સતત કડક દેખરેખ રાખી રહી છે. ત્યાં અમેરિકાના અત્યાધુનિક કેમેરા અને મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત છે, જેનાથી સમગ્ર સામગ્રી પર ૨૪ કલાક નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
ઈરાનનો સણસણતો જવાબ: મુલાકાતની કોઈ જ વાસ્તવિક શક્યતા નથી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આ હલચલ મચાવનારા નિવેદન પર ઈરાન સરકારે ખૂબ જ કડક અને નકારાત્મક વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ટ્રમ્પની આ ઓફરને સદંતર ફગાવી દેતા જણાવ્યું છે કે આવા નિવેદનો માત્ર રાજકીય વાતો છે અને તેને વાસ્તવિકતા તેમજ જમીની પરિસ્થિતિના પ્રકાશમાં જોવી જોઈએ. તેમણે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો કે વર્તમાન સમયમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ અને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા વચ્ચે આવી કોઈ મુલાકાતની વાસ્તવિક શક્યતા બિલકુલ નહિવત છે.
વિદેશ મંત્રી અરાઘચીએ આ પાછળનું આંતરિક કારણ સમજાવતા કહ્યું કે, પ્રવર્તમાન સુરક્ષા ચિંતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ઈરાનની સર્વોચ્ચ સુરક્ષા એજન્સીઓએ મોજતબા ખામેનીના જાહેર દેખાવ અને પ્રવાસોને મર્યાદિત રાખવાની સખત સલાહ આપી છે. આ જ મુખ્ય કારણ છે કે તેઓ હાલના દિવસોમાં પહેલાની સરખામણીએ ખૂબ જ ઓછા જાહેર કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે. જો કે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકારના વડાઓ અને રાજ્યના તમામ ઉચ્ચ અધિકારીઓ દેશના આંતરિક વહીવટ માટે સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીના સતત અને સીધા સંપર્કમાં છે. ઈરાનના આ કડક વલણ બાદ હવે પરમાણુ કરારની વાટાઘાટો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે, તેના પર સમગ્ર વૈશ્વિક સમુદાયની નજર રહેશે.
