સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં ૫૭% મોંઘુ હોવા છતાં કેમ વધી રહ્યું છે ૧૦૦-ઓક્ટેન ઇંધણનું વેચાણ?
તાજેતરના મહિનાઓમાં ભારતીય ઇંધણ બજારમાં એક અનોખો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. દિલ્હી-એનસીઆર સહિત દેશના મુખ્ય શહેરોમાં ૧૦૦-ઓક્ટેન ધરાવતા પ્રીમિયમ પેટ્રોલના વેચાણમાં બમણાથી વધુનો ઉછાળો નોંધાયો છે.
સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં આશરે ૫૭ ટકા જેટલું મોંઘુ હોવા છતાં વાહનચાલકો પોતાના વાહનોનું એન્જિન સુરક્ષિત રાખવા માટે મોંઘુ ઇંધણ ખરીદવામાં અચકાતા નથી. આ પરિસ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ સામાન્ય પેટ્રોલમાં કરવામાં આવતું ૨૦ ટકા ઇથેનોલનું મિશ્રણ (E20) છે, જેનાથી વાહનના એન્જિનને નુકસાન થવાની આશંકા ગ્રાહકોમાં સેવાઈ રહી છે.
પ્રીમિયમ પેટ્રોલ કેમ બની રહ્યું છે પસંદગી?
ભારતીય તેલ વિતરણ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા આઈઓસીએલ (IOCL) નો ‘XP100’, ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) નો ‘Speed100’ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) નો ‘poWer100’ જેવા બ્રાન્ડ્સ હેઠળ ૧૦૦-ઓક્ટેન પેટ્રોલ વેચવામાં આવે છે.
અત્યાર સુધી આ ઇંધણનો ઉપયોગ માત્ર સુપરકાર્સ, લક્ઝરી સેડાન અને સુપરબાઈક્સ જેવા હાઈ-પરફોર્મન્સ વાહનો પૂરતો સીમિત હતો, જે દેશના એકંદર પેટ્રોલ વેચાણમાં માત્ર ૦.૧ ટકા હિસ્સો ધરાવતો હતો.
પરંતુ હાલમાં સ્થિતિ બદલાઈ છે. દિલ્હીમાં જ્યાં સામાન્ય પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા છે, ત્યાં ૧૦૦-ઓક્ટેન પ્રીમિયમ પેટ્રોલનો ભાવ પ્રતિ લિટર ૧૬૦ રૂપિયાથી પણ વધુ છે. આમ છતાં, ૧૦૦ ટકા શુદ્ધ અને ઇથેનોલ-મુક્ત હોવાના કારણે જે વાહનચાલકો પોતાના એન્જિનની સુરક્ષા ઈચ્છે છે, તેઓ માત્ર આ જ વિકલ્પ પસંદ કરી રહ્યા છે.
જૂના વાહનોના માલિકોમાં એન્જિન ડેમેજનો ભય
કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ ૨૦૨૩ માં ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત E20 પેટ્રોલ સત્તાવાર રીતે લોન્ચ કર્યું હતું. હાલમાં દેશભરના પંપો પર મળતા સામાન્ય પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઇથેનોલ જ ઉમેરવામાં આવે છે.
વર્ષ ૨૦૨૩ પહેલાં ઉત્પાદિત થયેલા વાહનોના માલિકોમાં સૌથી વધુ ચિંતા જોવા મળી રહી છે. ઓટો નિષ્ણાતો અને વાહનચાલકોનું માનવું છે કે ઇથેનોલ ભેજને ઝડપથી શોષી લે છે, જેના કારણે જૂના વાહનોની રબર પાઈપો, ફ્યુઅલ પંપ અને એન્જિનના અંદરના ભાગોમાં કાટ લાગવાનો અથવા તે ખરાબ થવાનો ભય રહે છે. આ ડરના કારણે ગ્રાહકો સામાન્ય પેટ્રોલ છોડીને પ્રીમિયમ ઇંધણ તરફ વળી રહ્યા છે.
સરકારનો તર્ક અને E20 ના ફાયદા
બીજી તરફ, સરકારે એવા તમામ દાવાઓને ફગાવી દીધા છે જેમાં E20 ઇંધણ વાહનો માટે જોખમી હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે. સરકારનું સ્પષ્ટપણે કહેવું છે કે E20 ઇંધણમાં પ્રતિ લિટર ૮૦૦ મિલી પેટ્રોલ અને ૨૦૦ મિલી ઇથેનોલ હોય છે, જે નિયમિત ધોરણે ચકાસાયેલું છે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગથી દેશની પરદેશી ક્રૂડ ઓઇલ પરની આયાત નિર્ભરતા ઘટે છે અને અબજો રૂપિયાનું હૂંડિયામણ બચે છે. આ ઉપરાંત, આનાથી ઝેરી કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટે છે જે પર્યાવરણ માટે સાનુકૂળ છે, અને શેરડીમાંથી ઇથેનોલ બનાવવામાં આવતું હોવાથી દેશના લાખો શેરડી ઉત્પાદક ખેડૂતોની આવકમાં સીધો વધારો થાય છે.
આમ, એક તરફ સરકાર ગ્રીન એનર્જી અને આત્મનિર્ભરતા માટે E20 ને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે, તો બીજી તરફ ગ્રાહકો પોતાના મોંઘા વાહનોના એન્જિનની સુરક્ષા માટે મોંઘા પ્રીમિયમ પેટ્રોલ તરફ વળી રહ્યા છે.
