નવી વૈશ્વિક મહામારીનું જોખમ? અંધશ્રદ્ધા અને હિંસા વચ્ચે ફેલાઈ રહ્યો છે આ જીવલેણ વાયરસ
આફ્રિકા ખંડના મધ્ય ભાગમાં આવેલા દેશ કોંગો (Democratic Republic of the Congo) માંથી સ્વાસ્થ્યને લઈને ખૂબ જ ચિંતાજનક અને ડરામણા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી અહીં ‘ઇબોલા વાયરસ’ (Ebola Virus) નો પ્રકોપ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો અને તેનો કહેર દિન-પ્રતિદિન વધુ ભયાનક બની રહ્યો છે. કોંગોના આરોગ્ય મંત્રાલય અને સત્તાવાર અધિકારીઓ દ્વારા જાહેર કરાયેલી નવીનતમ માહિતી અનુસાર, દેશના પૂર્વીય સરહદી વિસ્તારમાં ફેલાયેલા આ જીવલેણ ઇબોલા વાયરસના કારણે અત્યાર સુધીમાં શંકાસ્પદ દર્દીઓની સંખ્યા ૯૦૦ ને પાર પહોંચી ગઈ છે.
સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય મેડિકલ સંસ્થાઓ આ આંકડા સામે આવ્યા બાદ ભારે એલર્ટ પર આવી ગઈ છે. કોંગોમાં ઇબોલાનો ફાટી નીકળેલો આ નવો તબક્કો એટલો ઝડપી છે કે તે આજુબાજુના ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોને ખૂબ જ ઝડપથી પોતાની ચપેટમાં લઈ રહ્યો છે. જો સમયસર આ સંક્રમણને કાબૂમાં લેવામાં નહીં આવે, તો આ રોગચાળો પાડોશી આફ્રિકી દેશોમાં પણ ફેલાઈ શકે છે, જે વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય માટે એક મોટો ખતરો સાબિત થશે.
પૂર્વીય કોંગો બન્યું વાયરસનું મુખ્ય કેન્દ્ર: હોસ્પિટલો દર્દીઓથી ઉભરાઈ
કોંગોના સત્તાવાળાઓના જણાવ્યા મુજબ, આ વખતે ઇબોલા વાયરસનો સૌથી વધુ અને ઘાતક પ્રભાવ દેશના પૂર્વીય ભાગમાં જોવા મળી રહ્યો છે. આ એવો વિસ્તાર છે જે ભૌગોલિક રીતે ખૂબ જ દુર્ગમ છે અને લાંબા સમયથી આંતરિક સશસ્ત્ર સંઘર્ષો તેમજ હિંસાથી પ્રભાવિત રહ્યો છે. આવા અશાંત વાતાવરણ વચ્ચે જીવલેણ વાયરસ ફેલાવાના કારણે મેડિકલ ટીમો અને ડૉક્ટરો માટે ત્યાં પહોંચવું અને દર્દીઓની સારવાર કરવી અત્યંત મુશ્કેલ બની ગઈ છે.
આરોગ્ય અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે દરરોજ સેંકડો લોકો તાવ, ઉલટી અને આંતરિક રક્તસ્ત્રાવ (Bleeding) જેવા ઇબોલાના શંકાસ્પદ લક્ષણો સાથે હોસ્પિટલો અને અસ્થાયી મેડિકલ કેમ્પમાં આવી રહ્યા છે. શંકાસ્પદ કેસોની સંખ્યા ૯૦૦ ને વટાવી જતાં સ્થાનિક આરોગ્ય તંત્ર સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગ્યું છે. હોસ્પિટલોમાં બેડ, જરૂરી દવાઓ અને આઇસોલેશન વોર્ડની ભારે અછત સર્જાઈ છે, જેના કારણે મૃત્યુઆંક પણ સતત વધી રહ્યો હોવાના અહેવાલો મળી રહ્યા છે.
ઇબોલા વાયરસ શું છે અને તે કેટલો ખતરનાક છે?
જે લોકો ઇબોલા વાયરસની ગંભીરતાથી અજાણ છે, તેમને જણાવી દઈએ કે ઇબોલા એ માનવ ઇતિહાસના સૌથી ઘાતક અને જીવલેણ વાયરસોમાંનો એક છે. આ વાયરસને કારણે થતી બીમારીને ‘ઇબોલા હેમરેજિક ફીવર’ (Ebola Hemorrhagic Fever) કહેવામાં આવે છે. આ રોગમાં દર્દીના શરીરમાંથી, ખાસ કરીને આંખ, નાક, કાન અને ગુદાના ભાગમાંથી અચાનક લોહી નીકળવાનું શરૂ થઈ જાય છે અને શરીરના અંદરના અંગો (Multiorgan failure) કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે.
મેડિકલ સાયન્સના મતે, ઇબોલા વાયરસનો મૃત્યુદર (Mortality Rate) આશરે ૫૦% થી લઈને ૯૦% સુધીનો હોઈ શકે છે. આનો અર્થ એ થાય કે જો આ વાયરસથી ૧૦ લોકો સંક્રમિત થાય છે, તો તેમાંથી ૫ થી ૯ લોકોના મોત થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના રહે છે, જે તેને કોરોના વાયરસ કરતાં પણ સો ગણો વધુ ખતરનાક બનાવે છે. આ વાયરસ મુખ્યત્વે ચેપી વ્યક્તિના શારીરિક પ્રવાહી (લોહી, લાળ, પરસેવો અથવા ઉલટી) ના સીધા સંપર્કમાં આવવાથી અથવા સંક્રમિત પ્રાણીઓ (જેમ કે ચામાચીડિયા અને વાંદરા) ના સંપર્કમાં આવવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ અને અંધશ્રદ્ધા: સારવારમાં સૌથી મોટા અવરોધો
પૂર્વીય કોંગોમાં ઇબોલા સામેની લડાઈ માત્ર મેડિકલના સ્તરે જ નથી, પરંતુ સામાજિક અને રાજકીય સ્તરે પણ લડાઈ રહી છે. આ વિસ્તારમાં સક્રિય વિવિધ બળવાખોર જૂથોના કારણે સતત હિંસા થતી રહે છે, જેના લીધે વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના કર્મચારીઓ પોતાની જાન જોખમમાં મૂકીને કામ કરી રહ્યા છે. ભૂતકાળમાં પણ આરોગ્ય કર્મચારીઓ પર બળવાખોરો દ્વારા હુમલા કરવામાં આવ્યા હોવાના દાખલા છે.
આ સિવાય, બીજી મોટી સમસ્યા ત્યાંના સ્થાનિક આદિવાસી વિસ્તારોમાં ફેલાયેલી અંધશ્રદ્ધા અને જાગૃતિનો અભાવ છે. ઘણા ગ્રામીણ લોકો આ રોગને કોઈ વાયરસ નહીં પરંતુ જાદુ-ટોણો અથવા કોઈ શ્રાપ માને છે. આ અંધશ્રદ્ધાના કારણે લોકો બીમાર થવા છતાં ડૉક્ટરો પાસે સારવાર કરાવવા જવાના બદલે ઘરોમાં જ છુપાઈ રહે છે અથવા તાંત્રિકો પાસે જાય છે. વધુમાં, ઇબોલાથી મૃત્યુ પામેલા લોકોની પરંપરાગત અંતિમક્રિયા (જેમાં મૃતદેહને અડકવું અને સ્નાન કરાવવું સામેલ છે) ના કારણે પણ આ વાયરસ એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યો છે.
વૈશ્વિક ચિંતા અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) નું કડક વલણ
કોંગોમાં ૯૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ કેસોની પુષ્ટિ થયા બાદ જીનીવા સ્થિત વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) એ આ મામલાને અત્યંત ગંભીરતાથી લીધો છે. WHO ના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો કોંગોમાં આ વાયરસને તાત્કાલિક ડામી દેવામાં નહીં આવે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો દ્વારા તે અન્ય દેશોમાં પણ પ્રવેશી શકે છે.
હાલમાં, સંસ્થા દ્વારા કોંગો સરકારના સહયોગથી મોટા પાયે ‘કોન્ટેક્ટ ટ્રેસિંગ’ (સંક્રમિત વ્યક્તિ કોના-કોના સંપર્કમાં આવી તેની તપાસ) અને રસીકરણ (Vaccination) ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી છે. જો કે, મર્યાદિત સંસાધનો અને રસીના મર્યાદિત સ્ટોકના કારણે આ કામગીરી ખૂબ જ ધીમી ગતિએ ચાલી રહી છે. એરપોર્ટ અને સરહદી નાકાઓ પર થર્મલ સ્ક્રિનિંગ કડક કરી દેવામાં આવ્યું છે જેથી કોઈ શંકાસ્પદ દર્દી દેશની બહાર ન જઈ શકે.
