મતદાનમાં ગરબડની વાતો કરનારા જરૂર વાંચે: ચૂંટણી કમિશનરે દિલ્હીમાં લાઈવ લૂપ હોલ બંધ કર્યા!
ભારત એ વિશ્વની સૌથી મોટી અને જીવંત લોકશાહીનું ઘર છે. આ લોકશાહીના પાયાને વધુ મજબૂત કરવા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક બનાવવા માટે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) દ્વારા એક ઐતિહાસિક પહેલ કરવામાં આવી છે. ૧૭ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ દેશની રાજધાની નવી દિલ્હી ખાતે પ્રથમ ‘ઓલ ઇન્ડિયા મીડિયા કોન્ફરન્સ ૨૦૨૬’ નું ભવ્ય આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. લોકશાહીના ચોથા સ્તંભ સમાન મીડિયા અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચેના સમન્વયને એક નવા સ્તરે લઈ જવાનો આ એક પ્રશંસનીય પ્રયાસ હતો.
“Connecting stakeholders, strengthening democracy” ની વિભાવના
આ પરિષદનું મુખ્ય સૂત્ર “Connecting stakeholders, strengthening democracy: Role of media in elections” (હિતધારકોને જોડવા, લોકશાહીને મજબૂત કરવી: ચૂંટણીમાં મીડિયાની ભૂમિકા) રાખવામાં આવ્યું હતું. આ થીમ સ્પષ્ટ કરે છે કે મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓ માત્ર સરકારી તંત્રની જવાબદારી નથી, પરંતુ તેમાં દેશના દરેક નાગરિક, રાજકીય પક્ષો અને પ્રસાર માધ્યમોની ભાગીદારી એટલી જ અનિવાર્ય છે. આ ભવ્ય કોન્ફરન્સમાં દેશના ખૂણે-ખૂણેથી, વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી ૩૮૦ થી વધુ પ્રસાર માધ્યમોના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ અને જર્નલિસ્ટ્સ એક જ મંચ પર એકત્રિત થયા હતા, જે દેશની વિવિધતા અને એકતાનું અદભુત પ્રતીક પૂરું પાડતું હતું.
ભારતીય બંધારણ અને ચૂંટણી કાયદાઓની સર્વોચ્ચતા
પરિષદને સંબોધતા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર શ્રી જ્ઞાનેશ કુમારે ભારતીય ચૂંટણી વ્યવસ્થાની મજબૂતી પર વિશેષ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, ભારતમાં યોજાતી તમામ ચૂંટણીઓ સંપૂર્ણપણે ભારતીય બંધારણ, લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ અને પંચ દ્વારા વખતોવખત બહાર પાડવામાં આવતા કડક દિશાનિર્દેશો અનુસાર જ સંપન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયા એટલી સુદ્રઢ છે કે તેમાં કોઈ પણ સ્તરે શંકાને સ્થાન નથી. વધુમાં તેમણે ઉમેર્યું કે, દેશની સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયાનું તેમાં સંકળાયેલા તમામ હિતધારકો દ્વારા જ સતત મૂલ્યાંકન અને ઓડિટ કરવામાં આવે છે, જે આપણી સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા વધારે છે.
૯૫ કરોડ મતદારો ધરાવતી આપણી મતદાર યાદી: એક જીવંત દસ્તાવેજ
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે એક મહત્વપૂર્ણ આંકડો શેર કરતા જણાવ્યું કે, ભારતમાં આશરે ૯૫ કરોડ નાગરિકોના નામ ધરાવતી મતદાર યાદી એ માત્ર કાગળનો ટુકડો નથી, પરંતુ એક અત્યંત જીવંત અને ગતિશીલ દસ્તાવેજ છે. આટલી વિશાળ વસ્તી ધરાવતા દેશમાં દરેક પાત્ર નાગરિકનું નામ મતદાર યાદીમાં ઉમેરાય અને કોઈ ક્ષતિ ન રહી જાય તે માટે એક અભેદ્ય કાયદાકીય સુરક્ષા માળખું કાર્યરત છે.
આ ભગીરથ કાર્યને સફળ બનાવવા માટે જમીની સ્તરે લાખો લોકો અવિરત સેવા આપી રહ્યા છે. ચૂંટણી પ્રક્રિયાની શુદ્ધતા અને પારદર્શિતા જાળવી રાખવા માટે દેશભરમાં ૧૨ લાખથી વધુ બૂથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLOs) અને ૧૫ લાખથી વધુ બૂથ લેવલ એજન્ટ્સ (BLAs) કાર્યરત છે. શ્રી જ્ઞાનેશ કુમારે આ તમામ કર્મયોગીઓને ચૂંટણી પ્રક્રિયાના ‘સમવર્તી ઓડિટર્સ’ (Concurrent Audit) તરીકે નવાજ્યા હતા, જેઓ સતત ક્ષેત્રમાં રહીને મતદાર યાદીને સચોટ રાખવાનું કામ કરે છે.
લોકશાહીમાં મતદારોનો અડગ વિશ્વાસ અને રેકોર્ડબ્રેક મતદાન
કોન્ફરન્સ દરમિયાન ભારતીય મતદારોની જાગૃતિ અને લોકશાહી પ્રત્યેની તેમની નિષ્ઠાની મુક્ત કંઠે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. તાજેતરમાં યોજાયેલી વિવિધ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં નાગરિકોએ જે રીતે ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લીધો અને રેકોર્ડબ્રેક મતદાન કર્યું, તે સાબિત કરે છે કે ભારતીય પ્રજાનો દેશના ચૂંટણી તંત્ર અને લોકશાહી વ્યવસ્થા પર અડગ અને અતૂટ વિશ્વાસ છે.
આ સાથે જ, ચૂંટણી પંચ દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા ખાસ સઘન સુધારણા (SIR) ઝુંબેશમાં દેશના નાગરિકોએ જે સક્રિય ભાગીદારી નોંધાવી છે, તે બદલ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરે તમામ મતદારોનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.
ટેકનોલોજીનો સમન્વય અને ‘ECINET’ ની ભૂમિકા
આજના આધુનિક યુગમાં ટેકનોલોજી ચૂંટણી પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. પરિષદની શરૂઆતમાં જ બંધારણીય જોગવાઈઓ, લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ ૧૯ screen૫૦ અને ૧૯૫૧ અંતર્ગત પારદર્શિતા કેવી રીતે જાળવવામાં આવે છે તેની ઝીણવટભરી માહિતી આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત, પંચના અત્યાધુનિક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ‘ECINET’ ની કામગીરી અને ચૂંટણી સંચાલનમાં અત્યાર સુધી ઉપયોગમાં લેવાયેલી અદ્યતન ટેકનોલોજીની વિસ્તૃત સમીક્ષા મીડિયા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ડિજિટાઈઝેશનના કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયા કેટલી ઝડપી અને ક્ષતિરહિત બની છે.
મીડિયા પ્રતિનિધિઓ માટે જીવંત નિદર્શન અને પ્રત્યક્ષ અનુભવ
આ પરિષદ માત્ર ભાષણો પૂરતી સીમિત નહોતી, પરંતુ તેમાં ઉપસ્થિત પત્રકારો અને મીડિયા પ્રોફેશનલ્સ માટે એક અનોખા લર્નિંગ સેશનની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. તમામ મીડિયા પ્રતિનિધિઓને અલગ-અલગ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમને નીચે મુજબની પ્રક્રિયાઓનું લાઈવ ડેમોન્સ્ટ્રેશન (જીવંત નિદર્શન) આપવામાં આવ્યું હતું:
-
મતદાર યાદી તૈયાર કરવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ: કઈ રીતે ટેકનોલોજી અને ભૌતિક ચકાસણી દ્વારા નામો ઉમેરવામાં અને સુધારવામાં આવે છે.
-
મતદાન પ્રક્રિયાની આંતરિક વિગતો: મતદાન મથક પર સુરક્ષા અને ઈવીએમ (EVM)-વીવીપેટ (VVPAT) ની કાર્યપ્રણાલી.
-
મતગણતરી પ્રક્રિયા: મતોની ગણતરી વખતે રાખવામાં આવતી તકેદારી અને ચોકસાઈ.
આ ઉપરાંત, ચૂંટણી પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાતા વિવિધ વૈધાનિક ફોર્મ્સ (Statutory Forms) નો પ્રત્યક્ષ અનુભવ મેળવવાની તક પણ મીડિયા જગતના વ્યાવસાયિકોને મળી હતી. આ પ્રાયોગિક અભિગમથી મીડિયાકર્મીઓ ચૂંટણી તંત્રની જટિલ છતાં પારદર્શક કામગીરીને ખૂબ જ નજીકથી સમજી શક્યા હતા.
