વિટામિન-D ની ઉણપ છે? તો પાણી પીવાને બદલે આ સાચી રીત અપનાવો, વાયરલ વીડિયોના ચક્કરમાં સ્વાસ્થ્ય સાથે ન ચેડો
આજના ડિજિટલ યુગમાં સોશિયલ મીડિયા પર માહિતીનો ધોધ વહે છે, પરંતુ તેની સાથે ખોટી માન્યતાઓ અને ભ્રામક દાવાઓ પણ એટલી જ ઝડપથી ફેલાય છે. તાજેતરમાં ઇન્ટરનેટ પર એક એવો જ વિચિત્ર દાવો વાયરલ થયો છે કે “તડકામાં રાખેલું પાણી પીવાથી વિટામિન-D મળે છે.” આરોગ્ય સાથે જોડાયેલા આવા ગંભીર વિષય પર જ્યારે ખોટી માહિતી ફેલાય છે, ત્યારે સત્ય જાણવું અનિવાર્ય બની જાય છે.
આજકાલ ઇન્સ્ટાગ્રામ અને ફેસબુક પર એક વીડિયો લાખો લોકો જોઈ રહ્યા છે, જેમાં એક મહિલા દાવો કરે છે કે કાચની બોટલમાં પાણી ભરીને તેને આખો દિવસ તડકામાં રાખવાથી તે ‘વિટામિન-D યુક્ત’ બની જાય છે અને આ પાણી પીવાથી શરીરમાં વિટામિનની ઉણપ દૂર થાય છે. આ અજીબોગરીબ દાવાએ સામાન્ય લોકોમાં ભારે મૂંઝવણ પેદા કરી છે. આ મામલે જ્યારે તબીબી નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય લેવામાં આવ્યો ત્યારે ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે.
ડૉક્ટરોએ દાવાને ફગાવ્યો: “આ માત્ર અફવા છે”
પ્રખ્યાત ડૉ. બ્રિજપાલ ત્યાગીએ આ દાવાને સંપૂર્ણપણે પાયાવિહોણો અને ખોટો ગણાવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે પાણીમાં વિટામિન-D ઉત્પન્ન થવાની કોઈ જ જૈવિક કે રાસાયણિક પ્રક્રિયા વિજ્ઞાનમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી. વિટામિન-D એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય (Fat-soluble) વિટામિન છે અને તે પાણીમાં સૂર્યપ્રકાશ દ્વારા બની શકતું નથી.
વિટામિન-D બનવાની સાચી વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા
શરીરમાં વિટામિન-D કેવી રીતે બને છે તે સમજવું ખૂબ જરૂરી છે. આ પ્રક્રિયા પાણી પીવાથી નહીં, પણ આપણી ત્વચા અને સૂર્યપ્રકાશ ના સીધા સંપર્કથી થાય છે:
UV કિરણોનો પ્રભાવ: જ્યારે સૂર્યના અલ્ટ્રાવાયોલેટ-બી (UVB) કિરણો આપણી ત્વચા પર પડે છે, ત્યારે ત્વચાની નીચે રહેલું ‘૭-ડીહાઈડ્રોકોલેસ્ટ્રોલ’ (7-Dehydrocholesterol) નામનું તત્વ સક્રિય થાય છે.
ત્વચામાં રાસાયણિક ફેરફાર: આ પ્રતિક્રિયા દ્વારા શરીરમાં વિટામિન-D3 (Cholecalciferol) નું નિર્માણ થાય છે.
લિવર અને કિડનીની ભૂમિકા: શરીરમાં બનેલું આ વિટામિન-D3 પહેલા લિવરમાં અને પછી કિડનીમાં જઈને ‘એક્ટિવ ફોર્મ’ માં ફેરવાય છે, જે આપણા હાડકાંને મજબૂત કરવામાં અને કેલ્શિયમ શોષવામાં મદદ કરે છે.
તડકો લેવાની સાચી રીત કઈ?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, વિટામિન-D મેળવવા માટે માત્ર તડકામાં ઊભા રહેવું પૂરતું નથી, પરંતુ કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે:
૧. સીધો સંપર્ક જરૂરી: સૂર્યપ્રકાશ ત્વચા પર સીધો જ પડવો જોઈએ. જો તમે કપડાં પહેરીને કે કાચની બારી પાછળ બેસીને તડકો લો છો, તો UV કિરણો ફિલ્ટર થઈ જાય છે અને વિટામિન-D બનતું નથી. ૨. ત્વચાનું એક્સપોઝર: શરીરના ઓછામાં ઓછા ૨૦% થી ૩૦% ભાગ (જેમ કે હાથ અને પગ) પર સીધો તડકો લાગે તે જરૂરી છે. ૩. સમયગાળો: સવારે ૧૦ થી બપોરે ૩ વાગ્યા વચ્ચેનો ૧૫ થી ૩૦ મિનિટનો તડકો વિટામિન-D માટે સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. ૪. નુકસાન પણ થઈ શકે: વધુ પડતો આકરો તડકો ત્વચાને બાળી શકે છે (Sunburn), તેથી મર્યાદિત સમય જ તડકામાં બેસવું જોઈએ.
તડકામાં રાખેલું પાણી પીવાના અન્ય ફાયદા છે?
જોકે તડકામાં રાખેલા પાણીથી વિટામિન-D નથી મળતું, પરંતુ આયુર્વેદમાં ‘સૂર્યજળ’ અથવા ‘સૂર્ય તાપિત જળ’ ના કેટલાક ફાયદા વર્ણવવામાં આવ્યા છે. સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કથી પાણીમાં રહેલા કેટલાક હાનિકારક બેક્ટેરિયા નાશ પામે છે (જેને SODIS પ્રક્રિયા કહેવાય છે), પરંતુ આ પ્રક્રિયા વિટામિન-D સાથે જરાય સંબંધિત નથી.
સોશિયલ મીડિયા પરના દરેક વીડિયોને સાચો માનીને સ્વાસ્થ્ય સાથે પ્રયોગો કરવા જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. વિટામિન-D મેળવવા માટે કુદરતી તડકો લો અથવા જો ઉણપ ગંભીર હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સપ્લીમેન્ટ્સ લો. પાણી પીવાથી વિટામિન-D મળશે તેવી ભ્રામક વાતોમાં ન આવો.
