શું તમે બહારથી પાતળા હોવા છતાં અંદરથી મેદસ્વી છો? જાણો આ ‘હિડન ફેટ’ ના જોખમો
આજના સમયમાં આપણે ઘણીવાર એવા લોકોને જોઈએ છીએ જેઓ દેખાવમાં એકદમ પાતળા-દૂબળા અને ફિટ લાગે છે. પરંતુ, શું પાતળા દેખાવનો અર્થ એ છે કે વ્યક્તિ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છે? કદાચ ના! આરોગ્ય નિષ્ણાતો એક એવી સ્થિતિ વિશે ચેતવણી આપે છે જેને ‘થિન આઉટસાઇડ, ફેટ ઇનસાઇડ’ (Thin Outside, Fat Inside – TOFI) કહેવાય છે. ઘણા લોકો બહારથી પાતળા હોવા છતાં તેમના શરીરના મહત્વપૂર્ણ આંતરિક અંગોની આસપાસ ખતરનાક ચરબી જમા થયેલી હોય છે, જેને ‘વિસરલ ફેટ’ (Visceral Fat) કહેવામાં આવે છે.
વિસરલ ફેટ શું છે અને તે કેમ ખતરનાક છે?
ચરબીના બે મુખ્ય પ્રકાર હોય છે: એક જે ત્વચાની નીચે જમા થાય છે, જેને ‘સબક્યુટેનીયસ ફેટ’ (Subcutaneous Fat) કહેવાય છે. આ ચરબી આપણે અરીસામાં જોઈ શકીએ છીએ, તે હાથ-પગ પર હોય છે અને તેને ઓછી જોખમી માનવામાં આવે છે. બીજી તરફ, વિસરલ ફેટ છે જે હૃદય, લીવર, પેનક્રિયાસ અને આંતરડા જેવા આંતરિક અંગોની આસપાસ જમા થાય છે. આ ચરબી અદ્રશ્ય હોય છે, તેથી તે વધુ ઘાતક છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ખરાબ જીવનશૈલી, અનિયમિત ખાણી-પીણી, શારીરિક શ્રમનો અભાવ, વધુ પડતી દારૂનું સેવન કે ધૂમ્રપાન જેવી આદતોને કારણે વ્યક્તિનું વજન વધ્યા વિના પણ શરીરની અંદર ચરબીના થર જામવા લાગે છે. ઘણીવાર પાતળા દેખાતા લોકોમાં પણ ‘બિયર બેલી’ જેવી સમસ્યા દેખાય છે, જે આ આંતરિક ચરબીનું સૌથી સ્પષ્ટ સંકેત છે.
હિડન ફેટ કેમ ગંભીર બીમારીઓને નોતરે છે?
ઇમ્યુનોલોજિસ્ટ ડૉ. જેન્ના મેકિઓચી તેમની પુસ્તક ‘યોર બ્લૂપ્રિન્ટ ફોર સ્ટ્રોંગ ઇમ્યુનિટી’ માં સમજાવે છે કે વિસરલ ફેટ માત્ર વજન વધારતું નથી, પરંતુ તે શરીરની આખી કેમિસ્ટ્રી બદલી નાખે છે. આ છુપાયેલી ચરબી નીચે મુજબની ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે:
ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ: શરીર ઇન્સ્યુલિનનો ઉપયોગ કરવામાં અસમર્થ બને છે, જે ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું મુખ્ય કારણ છે.
હૃદય રોગ: આ ચરબી લોહીમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધારે છે અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા જન્માવે છે.
ફેટી લીવર: અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનના સંશોધન મુજબ, વિસરલ ફેટ ફેટી લીવર ડિસીઝ માટે એક મોટો સંકેત છે.
હોર્મોનલ અસંતુલન: આ ચરબી શરીરમાં બળતરા (Inflammation) પેદા કરનારા હોર્મોન્સ મુક્ત કરે છે, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે.
આ ‘છુપાયેલી ચરબી’ ને કેવી રીતે ઓળખવી?
માત્ર વજન કાંટા (Weight Scale) પર વજન જોઈને સ્વાસ્થ્યનો અંદાજ લગાવવો એ સૌથી મોટી ભૂલ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ દેખાવમાં પાતળી હોય છતાં તેનું પેટ થોડું બહાર દેખાતું હોય, કે પછી લાંબા સમય સુધી એક જગ્યાએ બેસીને કામ કરવાની આદત હોય, તો તેણે સાવચેત થઈ જવું જોઈએ.
નિષ્ણાતોના મતે, કમરનો ઘેરાવો (Waist Circumference) માપવો એ વિસરલ ફેટ જાણવાનો સૌથી સહેલો અને સચોટ રસ્તો છે. જો કમરનો માપ તમારી ઊંચાઈના અડધા કરતા વધારે હોય, તો સમજવું કે અંદર કંઈક ગરબડ છે.
આ સમસ્યાથી બચવાના અને તેને દૂર કરવાના ઉપાયો
સારી વાત એ છે કે વિસરલ ફેટને યોગ્ય જીવનશૈલી દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે. તેના માટે કડક ડાયેટિંગ કે ભૂખ્યા રહેવાની જરૂર નથી, પરંતુ નીચેની બાબતો પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે:
સંતુલિત જીવનશૈલી: ‘મેડિટેરેનિયન ડાયેટ’ જેવી પદ્ધતિ અપનાવો, જેમાં ફળો, શાકભાજી, આખા અનાજ અને હેલ્ધી ફેટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ: માત્ર વોકિંગ પૂરતું નથી. મસલ્સને મજબૂત બનાવે તેવી કસરત (Strength Training) કરો. તે મેટાબોલિઝમને ઝડપી બનાવે છે અને આંતરિક ચરબીને બાળવામાં મદદ કરે છે.
પૂરતી ઊંઘ: ઊંઘની કમી શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ (Cortisol) વધારે છે, જે પેટની આસપાસ ચરબી જમા થવાનું કારણ બને છે.
તણાવ મુક્તિ: યોગ અને ધ્યાન દ્વારા માનસિક શાંતિ જાળવવી ખૂબ જરૂરી છે.
