સોનું ખરીદનારા અચાનક કેમ અદ્રશ્ય થઈ ગયા? ગ્રાહકોના આ એક નિર્ણયથી અબજોનો ખેલ ઊંધો પડ્યો!
ભારતીય સંસ્કૃતિ અને અર્થતંત્રમાં સોનાનું સ્થાન હંમેશાં વિશેષ રહ્યું છે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૨૬ ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા (એપ્રિલ થી જૂન) દરમિયાન ભારતીય સોનાના બજારમાં એક અત્યંત અણધારી અને ચોંકાવનારી મંદી જોવા મળી છે.
સામાન્ય રીતે જે સમયગાળામાં બજારમાં ખરીદીની રોનક જોવા મળતી હોય છે, તે જ સમયે વાર્ષિક ધોરણે સોનાની કુલ માંગમાં ૬% નો તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. આ આંકડાઓએ માત્ર સોના-ચાંદીના વેપારીઓને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશના અર્થશાસ્ત્રીઓ અને બજાર વિશ્લેષકોને પણ વિચારતા કરી મૂક્યા છે.
માંગમાં કડાકો: આંકડા શું કહે છે?
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, એપ્રિલથી જૂન ૨૦૨૬ ના ત્રિમાસિક ગાળામાં દેશમાં સોનાની કુલ માંગ ઘટીને માત્ર ૧૩૧.૪ ટન પર આવી અટકી છે.
જો આપણે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા સાથે આની સરખામણી કરીએ, તો ગયા વર્ષે આ જ સમયમાં ભારતીયોએ ૧૩૯.૭ ટન સોનાની ખરીદી કરી હતી. આ મોટો તફાવત બતાવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકોના આહાર અને ખરીદીના વલણમાં એક મોટો અને સૈદ્ધાંતિક ફેરફાર આવ્યો છે.
દાગીના ક્ષેત્રને સૌથી મોટો માર: ૧૫% નો ઘટાડો
બજાર વિશ્લેષકોના મતે, ગ્રાહકોનું સોનાથી દૂરી બનાવવાનું સૌથી મુખ્ય કારણ સોનાના આસમાને પહોંચેલા ભાવ છે. આ ઉપરાંત, આયાત શુલ્ક (Custom Duty) માં કરાયેલા વધારાને કારણે સ્થાનિક બજારમાં સોનાનો આખરી ભાવ સામાન્ય માનવીની પહોંચ બહાર જતો રહ્યો હતો.
જ્વેલરી ક્ષેત્રને આ ભાવવધારાનો સૌથી મોટો માર સહન કરવો પડ્યો છે. એપ્રિલથી જૂન દરમિયાન સોનાના દાગીનાની માંગમાં સીધો ૧૫% નો મોટો કડાકો બોલાઈ ગયો છે, જેને કારણે કુલ દાગીનાનું વેચાણ ઘટીને માત્ર ૭૫.૧ ટન જ રહી ગયું હતું. શોરૂમ્સમાં ગ્રાહકોની પાંખી હાજરીએ જ્વેલર્સની ચિંતા વધારી દીધી છે.
સોનું ઓછું વેચાયું છતાં ખિસ્સા ખાલી થતાં રેકોર્ડ ખર્ચ!
અહીં એક રસપ્રદ અને ચોંકાવનારો વિરોધાભાસ સામે આવ્યો છે. સોનાનું ભૌતિક વજન (ટનેજ) ઘટવા છતાં ખર્ચાયેલા રૂપિયાનો આંકડો ઓલ-ટાઈમ હાઈ પર પહોંચી ગયો છે.
કિંમતો રેકોર્ડ સ્તરે હોવાને કારણે આ ત્રિમાસિક ગાળામાં ભારતીયોએ કુલ ૧.૯૮ લાખ કરોડ રૂપિયાનું સોનું ખરીદ્યું છે. આ રકમ ગયા વર્ષના સમાન ગાળા કરતાં લગભગ ૫૦% વધુ છે, જે દર્શાવે છે કે કિંમતો એટલી ઊંચી હતી કે ઓછી ખરીદીમાં પણ ગ્રાહકોના ખિસ્સા ખાલી થઈ ગયા.
ઓફ-સીઝન અને માનસિક અસર
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વર્ષનો આ બીજો ત્રિમાસિક ગાળો સામાન્ય રીતે મોટા લગ્નગાળા કે મુખ્ય ધાર્મિક તહેવારોથી મુક્ત હોય છે. ભારતીય સમાજમાં સોનાની ખરીદી મોટા ભાગે શુભ મુહૂર્તો સાથે જોડાયેલી હોય છે. આથી, અતિશય મોંઘવારીના આ સમયમાં કોઈ ખાસ પ્રસંગ ન હોવાથી લોકોએ પોતાની ખરીદીને આગળના મહિનાઓ માટે મુલતવી રાખવાનું જ યોગ્ય માન્યું હતું.
આ ઉપરાંત, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા દેશવાસીઓને બિનજરૂરી સોનાની આયાત અને ખરીદી ઘટાડવા માટે કરવામાં આવેલી અપીલની પણ ગ્રાહકો પર માનસિક અસર પડી છે. લોકો હવે ખોટા ખર્ચાઓ ટાળીને માત્ર અત્યંત જરૂરી હોય ત્યારે જ ખરીદી કરી રહ્યા છે.
રોકાણ તરીકે સોનાનું આકર્ષણ યથાવત: Gold ETF માં ઉછાળો
એક તરફ જ્યાં દાગીનાની માંગ તળિયે પહોંચી છે, ત્યાં બીજી તરફ રોકાણના સાધન તરીકે સોનાનો દબદબો અકબંધ છે. સોનાના બાર (બિસ્કિટ) અને સિક્કાઓની માંગમાં ૯% નો ઉછાળો નોંધાયો છે.
આ ઉપરાંત, ગ્રાહકો હવે પેપર ગોલ્ડ એટલે કે Gold ETF અને સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ તરફ વધુ આકર્ષાઈ રહ્યા છે. આ ટ્રેન્ડ પુરવાર કરે છે કે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે લોકો આજે પણ સોનાને સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં કોઈ બાંધછોડ કરવા તૈયાર નથી.
ભવિષ્યનો અંદાજ અને તહેવારોની આશા
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલે પોતાના ભવિષ્યના અંદાજમાં જણાવ્યું છે કે સમગ્ર વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન ભારતમાં સોનાની કુલ માંગ ૬૫૦ ટનથી ૭૫૦ ટનની વચ્ચે રહેવાની શક્યતા છે.
બજારના જાણકારો આશાવાદી છે કે આગામી મહિનાઓમાં આવતા દિવાળી, ધનતેરસ જેવા મોટા તહેવારો અને શિયાળાની લગ્નસરાની સીઝન દરમિયાન સોનાની માંગ ફરી એકવાર ધમાકેદાર વાપસી કરશે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ થોડા ઘટે અને સરકાર આયાત શુલ્કમાં રાહત આપે, તો સોના બજારમાં ફરીથી રોનક જોવા મળી શકે છે.
