રસોડાનું બજેટ ખોરવાશે: વૈશ્વિક ખાદ્ય ફુગાવો ત્રણ વર્ષની ટોચે, શાકભાજી અને તેલના ભાવમાં વધારો
જો તમને એવું લાગી રહ્યું હોય કે તમારા ઘરનું માસિક રાશન અને શાકભાજીનું બિલ અચાનક વધી ગયું છે, તો તમે એકલા નથી. વિશ્વભરના લોકો હાલમાં આવી જ મોંઘવારીનો સામનો કરી રહ્યા છે. બદલાતી આબોહવા, અલ નીનોની અસર અને વૈશ્વિક સ્તરે ચાલી રહેલા રાજકીય તણાવ તેમજ યુદ્ધોએ સામાન્ય માણસની થાળી પર ફુગાવાનો બોજ નોંધપાત્ર રીતે વધારી દીધો છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ગ્લોબલ ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO) ના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, જુલાઈ ૨૦૨૬ માં વૈશ્વિક ખાદ્ય ફુગાવો છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં તેના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ વધવાના મુખ્ય કારણો
FAO ખાદ્ય ભાવ સૂચકાંક વધીને ૧૩૧.૧ પોઈન્ટ પર પહોંચ્યો છે, જે જાન્યુઆરી ૨૦૨૩ પછીનો સૌથી મોટો ઉછાળો માનવામાં આવે છે. આ તીવ્ર વધારા પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ પરિબળો જવાબદાર છે. પ્રથમ, હવામાનનો પ્રકોપ અને ભારે ગરમીના કારણે અગ્રણી ઉત્પાદક દેશોમાં પાકની ઉપજને વ્યાપક નુકસાન થયું છે. બીજું, ગલ્ફ ક્ષેત્ર અને કાળા સમુદ્ર (Black Sea) ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સશસ્ત્ર સંઘર્ષોના કારણે અનાજની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. ત્રીજું, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા રહેવાથી પામ ઓઇલ અને સોયાબીન જેવા ખાદ્ય તેલના ભાવમાં ચાર વર્ષનો સૌથી મોટો વધારો નોંધાયો છે.
ઘઉં, ખાંડ અને ખાદ્ય તેલમાં મોટો ઉછાળો
શિપિંગ રૂટ પરના અવરોધો અને પ્રતિકૂળ હવામાનને કારણે અનાજ સૂચકાંકમાં માસિક ૩.૪ ટકાનો વધારો થયો છે. જેમાં એકલા ઘઉંના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ૫.૮ ટકા વધ્યા છે. આ સિવાય, યુરોપ અને એશિયામાં શેરડીના પાકને થયેલી અસરો તેમજ બ્રાઝિલમાં ઇથેનોલ ઉત્પાદન તરફ શેરડીનો વળાંક વધવાને કારણે ખાંડના ભાવમાં ૫.૬ ટકાની તેજી આવી છે. જોકે, વૈશ્વિક સ્તરે પોલ્ટ્રી અને મીટના ભાવમાં ૨.૮ ટકાનો થોડો ઘટાડો નોંધાતા માંસાહારી ગ્રાહકોને મામૂલી રાહત મળી છે.
સામાન્ય નાગરિકની થાળી પર આર્થિક બોજ
CRISIL ના તાજેતરના ‘રોટી રાઇસ રેટ’ અહેવાલ મુજબ, ગત વર્ષની સરખામણીએ જુલાઈ ૨૦૨૬ માં સરેરાશ વ્યક્તિની ભોજન થાળી ૯ ટકા મોંઘી થઈ ગઈ છે. એક વર્ષ અગાઉ જે શાકાહારી થાળીનો સરેરાશ ખર્ચ ₹૨૮.૧ હતો, તે વધીને ₹૨૯.૧ થયો છે. જ્યારે માંસાહારી થાળીનો ખર્ચ ₹૫૩.૫ થી વધીને ₹૫૮.૩ સુધી પહોંચી ગયો છે. કમોસમી વરસાદના કારણે ડુંગળીના પાકને ભારે નુકસાન થતાં તેના ભાવમાં ૨૦ ટકાનો વધારો થયો છે. સાથોસાથ ખાદ્ય તેલમાં ૧૧ ટકા અને રસોઈ ગેસ સિલિન્ડરના ભાવમાં ૧૦ ટકાનો વધારો નોંધાયો છે, જોકે બટાકા અને ટામેટાના ભાવ નિયંત્રણમાં રહેતા થોડો આશકારો મળ્યો છે.
શું ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) વ્યાજદરમાં ફેરફાર કરશે?
ફુગાવાની આ સીધી અસર દેશના અર્થતંત્ર અને સામાન્ય નાગરિકોના બેંક EMI પર પડી શકે છે. નાણાકીય વિશ્લેષકોના અંદાજ મુજબ, ભારતનો છૂટક ફુગાવો જુલાઈમાં વધીને ૪.૫૦ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. જો આમ થશે તો આ સતત બીજો મહિનો હશે જ્યારે ફુગાવાનો દર આરબીઆઈના ૪ ટકાના મધ્યમગાળાના લક્ષ્યાંકથી ઉપર રહેશે. જો ફુગાવો અંકુશ બહાર જશે તો સેન્ટ્રલ બેંક વ્યાજદરોમાં કડક વલણ અપનાવી શકે છે, જેનાથી હોમ લોન અને ઓટો લોનના EMI વધી શકે છે.
તજજ્ઞોના મતે, ચાલુ ચોમાસાનો સારો વરસાદ આગામી રવિ પાક માટે આશાસ્પદ ચિત્ર ઊભું કરી શકે છે, જે વર્ષના ઉત્તરાધમાં ભાવને સ્થિર કરવામાં મદદ કરશે. પરંતુ વર્તમાન વૈશ્વિક સ્થિતિને જોતાં આગામી થોડા અઠવાડિયા ગૃહિણીઓ અને સામાન્ય પરિવારો માટે રસોડાના બજેટની દ્રષ્ટિએ પડકારજનક રહેશે.
