દેશમાં ઇંધણની અછત રોકવા માટે લેવાયો કડક નિર્ણય
વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવોમાં આવતી અસાધારણ વધઘટ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા અર્થતંત્ર અને સ્થાનિક બજારના હિતમાં એક અત્યંત મોટો અને આકરો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સર્જાયેલી કટોકટીનો ફાયદો ઉઠાવીને ખાનગી રિફાઇનરી કંપનીઓ દેશમાં ઇંધણની અછત ન સર્જે તે માટે સરકારે નિકાસ ડ્યુટીમાં ધરખમ વધારો ઝીંકી દીધો છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ નીતિમાં મોટો સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. સરકારના આ નવા આદેશ અનુસાર, દેશમાંથી બહાર મોકલવામાં આવતા ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પરની સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) માં વ્યાપક વધારો ઝીંકી દેવામાં આવ્યો છે. આ નવા સંશોધિત દરો ૧૬ જૂન, ૨૦૨૬ થી દેશભરમાં સત્તાવાર રીતે લાગુ થઈ ગયા છે. સરકારના આ નિર્ણયથી સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણનો પુરવઠો જાળવી રાખવામાં મોટી મદદ મળશે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે વેપાર કરતી ભારતીય ઓઇલ કંપનીઓના નફા પર તેની સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
નિકાસ ડ્યુટીના નવા દરોનું માળખું
નવા નિયમો મુજબ, હવે દેશમાંથી નિકાસ થનારા પ્રતિ લિટર ડીઝલ પર ₹૧૪ ની સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલવામાં આવશે. આ જ રીતે, વિમાનોમાં વપરાતા એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ એટલે કે ATF ની નિકાસ પર પણ સરકાર દ્વારા પ્રતિ લિટર ₹૧૨.૫ નો મોટો ટેક્સ વધારો લાદી દેવાયો છે. જો કે, સામાન્ય જનતા માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે સરકારે પેટ્રોલની નિકાસ ડ્યુટીમાં કોઈ જ ફેરફાર કર્યો નથી. પેટ્રોલ પર અગાઉનો દર પ્રતિ લિટર ₹૧.૫ હતો, જેને સમાન સ્તરે યથાવત રાખવામાં આવ્યો છે.
સરકારને આકરો નિર્ણય લેવાની કેમ પડી જરૂર?
આ પ્રકારની ટેક્સ સિસ્ટમ પાછળ વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર જવાબદાર છે. સરકારે સૌપ્રથમ ૨૭ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ વિન્ડફોલ ટેક્સ અને નિકાસ ડ્યુટીની શરૂઆત કરી હતી. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય ચેઇન પ્રભાવિત થઈ હતી, જેના લીધે વૈશ્વિક બજારમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની માંગ અને ભાવો આસમાને પહોંચ્યા હતા.
આ સ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને દેશની મોટી તેલ રિફાઇનરી કંપનીઓએ ભારતીય બજારમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ વેચવાને બદલે વિદેશમાં તેની નિકાસ કરીને અઢળક નફો કમાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. જો આ પ્રક્રિયા લાંબી ચાલત, તો ભારતના સ્થાનિક પંપો પર ઇંધણની ભારે અછત સર્જાઈ શકી હોત. આથી, રિફાઇનરી કંપનીઓને માત્ર નિકાસ કરવાથી રોકવા અને દેશની અંદર પેટ્રોલિયમની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા સરકારે આ કડક આર્થિક પગલું ભર્યું છે.
Duty on Diesel and ATF exports increased | The rate of duty will be Rs 14 per litre on exports of diesel and Rs 12.5 per litre on exports of ATF. There is no change in the rate of duty on exports of petrol.
There is no change in the existing excise duty rates on petrol and… pic.twitter.com/SwONmjSxP6
— ANI (@ANI) June 15, 2026
દર પખવાડિયે થાય છે સમીક્ષા
નોંધનીય છે કે ભારત સરકાર દ્વારા આ નિકાસ ડ્યુટીના દરો કોઈ કાયમી ધોરણે નક્કી કરવામાં આવતા નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના સરેરાશ ભાવોને આધારે દર ૧૫ દિવસે નાણાં મંત્રાલય દ્વારા તેની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. આ પૂર્વે છેલ્લો સુધારો ૧ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો, અને પાછલા પખવાડિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રેન્ડને જોતા ૧૬ જૂનથી નવા દરો અમલી બનાવવામાં આવ્યા છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો અને તમારા પર શું અસર પડશે?
આ નિર્ણયની સીધી અસર સ્થાનિક ગ્રાહકો પર નકારાત્મક નહીં, પરંતુ સકારાત્મક થવાની સંભાવના છે. નિકાસ ડ્યુટી વધવાને કારણે ખાનગી ઓઇલ કંપનીઓ હવે વિદેશમાં મોકલવાને બદલે ભારતના જ બજારમાં ડીઝલ અને અન્ય ઇંધણ વેચવા માટે મજબૂર બનશે. દેશમાં પુરવઠો પુષ્કળ પ્રમાણમાં રહેવાના કારણે સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવો નિયંત્રણમાં રહેશે અને અછતનો સામનો કરવો પડશે નહીં. જો કે, જે કંપનીઓ મોટા પાયે વિદેશમાં તેલ સપ્લાય કરે છે તેમના માર્જિન ઘટશે, જેની અસર શેરબજાર પર જોવા મળી શકે છે.
