AI સુપર-એપ્સ બદલી રહી છે ચીનનું ઇન્ટરનેટ જગત: ટેકનોલોજીના નવા યુગમાં વર્ચસ્વની ભીષણ લડાઈ
ચીનનું ઇન્ટરનેટ જગત હવે તેના ઇતિહાસના એક અત્યંત રોમાંચક અને નવા યુગમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. આ નવા દોરમાં વૈશ્વિક ટેકનોલોજી કંપનીઓ વચ્ચે વર્ચસ્વ જમાવવા માટે એક ભીષણ અને કડવી લડાઈ શરૂ થવાના એંધાણ દેખાઈ રહ્યા છે. આ બધું જ શક્ય બન્યું છે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત સુપર-એપ્સના કારણે, જે ચીનના નાગરિકોની રોજિંદી જિંદગી અને આખી ડિજિટલ ઇકોનોમીને મૂળમાંથી બદલી રહી છે.
કલ્પના કરો કે, જો તમારે શાંઘાઈની કોઈ ઓફિસમાં બેઠા-બેઠા કોફી મંગાવવી હોય, તો તમારે કોઈ મેનૂ જોવાની કે ડિલિવરી એપ ખોલવાની જરૂર નથી. તમારે માત્ર ચીનની કોઈ લોકપ્રિય ‘એઆઈ સુપર-એપ’ ને એટલું જ કહેવાનું છે કે તે તમારા વતી એક શ્રેષ્ઠ કોફી પસંદ કરે. જેવી એપ કોફી પસંદ કરશે, તમારે માત્ર ‘કન્ફર્મ’ (Confirm) બટન દબાવવાનું રહેશે અને થોડી જ વારમાં ગરમાગરમ કોફી તમારી ટેબલ પર હશે!
અલબત્ત, આવા મહત્વના નિર્ણયો મશીન કે એઆઈ પર છોડવામાં થોડું જોખમ પણ છે. એક પત્રકારે જ્યારે આવી જ એક લોકપ્રિય એઆઈ એપને પોતાના માટે એક ‘સ્પેશિયલ કોફી’ ઓર્ડર કરવા કહ્યું, ત્યારે એપની આર્ટિફિશિયલ બુદ્ધિએ તેના માટે ‘ગુલાબની પાંખડીઓ અને વિનેગર (સરકો) ના સ્વાદવાળી’ વિચિત્ર કોફી ડિલિવર કરી દીધી! જો કે, આવા રમુજી કિસ્સાઓ છતાં, ચીનમાં આ પ્રકારની ઓટોમેટેડ અને એઆઈ આધારિત સેવાઓનો સ્વીકાર જે ઝડપે થઈ રહ્યો છે તે ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
૬૦ કરોડ લોકો વાપરી રહ્યા છે એઆઈ એપ્સ
એક અંદાજ મુજબ, ચીનની વિશાળ વસ્તીમાંથી આશરે ૬૦ કરોડ (600 Million) થી વધુ લોકો અત્યાર સુધીમાં કોઈને કોઈ સ્વરૂપે આવી ‘એજન્ટિક એઆઈ એપ્સ’ (Agentic Apps) નો ઉપયોગ કરી ચૂક્યા છે. ચીન અત્યારે ખૂબ જ ઝડપથી એવા ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું છે જ્યાં માનવ સહાય વિના, માત્ર એઆઈ પોતે જ ગ્રાહકની પસંદગી મુજબ વસ્તુઓ પસંદ કરશે, તેની ખરીદી કરશે અને તેને ઘર સુધી ડિલિવર પણ કરી દેશે. આ પ્રક્રિયાથી ચીનનું આખું ડિજિટલ માળખું અને ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્ર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ રહ્યું છે.
ચીનના ઇન્ટરનેટ યુઝર્સે (Netizens) અત્યાર સુધીના ઇતિહાસમાં ઇન્ટરનેટના મુખ્ય બે અલગ-અલગ યુગ જોયા છે અને હવે તેઓ ત્રીજા યુગ તરફ ડગ માંડી રહ્યા છે. આ બદલાવની સફર સમજવી ખૂબ જ રસપ્રદ છે.
પ્રથમ યુગ: બાઈદુ (Baidu) અને સર્ચ એન્જિનનું એકચક્રી શાસન
વર્ષ ૨૦०० ની શરૂઆતમાં, જ્યારે ચીનમાં ઇન્ટરનેટનો ફેલાવો થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે મોટાભાગના લોકો માટે ડિજિટલ દુનિયાની બારી એટલે ‘બાઈદુ’ (Baidu) સર્ચ એન્જિન હતું. તે દાયકાના અંતમાં જ્યારે અમેરિકન કંપની ગૂગલ (Google) ને ચીનની કડક સરકારી નીતિઓના કારણે ત્યાંથી બહાર નીકળવા માટે મજબૂર થવું પડ્યું, ત્યારે બાઈદુ આખા દેશમાં ઇન્ટરનેટ સર્ચ માટે એકમાત્ર સત્તાધીશ એટલે કે મોનોપોલી (Monopoly) બની ગયું.
જો કે, સત્તા હાથમાં આવ્યા પછી બાઈદુએ પોતાની સેવાઓમાંથી વધુને વધુ કમાણી (Monetise) કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. પરિણામે, યુઝર્સ જ્યારે કોઈ માહિતી શોધતા, ત્યારે સાચા પરિણામોને બદલે જાહેરાતો આધારિત (Ad-driven) ભલામણો જ સામે આવવા લાગી. આનાથી ચીનના સામાન્ય ઇન્ટરનેટ યુઝર્સ ભારે નારાજ થયા અને સર્ચ એન્જિન પ્રત્યે લોકોનો મોહભંગ થવા લાગ્યો.
દ્વિતીય યુગ: સ્માર્ટફોન અને ‘સુપર-એપ્સ’ નો દબદબો
બાઈદુ સામેના આક્રોશ અને તે જ સમયે સ્માર્ટફોનના ઝડપી પ્રસારના કારણે ચીનમાં ઇન્ટરનેટના બીજા યુગની શરૂઆત થઈ. આ યુગમાં કમ્પ્યુટર પાછળ છૂટી ગયું અને મોબાઈલ સ્ક્રીન મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગઈ. આ દોર પર એવી ‘મોબાઈલ સુપર-એપ્સ’ (Super-apps) એ વર્ચસ્વ જમાવ્યું, જે એક જ પ્લેટફોર્મ પર અસંખ્ય સેવાઓ આપતી હતી.
વીચેટ (WeChat) અને અલીપે (Alipay) જેવી એપ્સ આ યુગના સૌથી મોટા ઉદાહરણો છે. આ એપ્સની અંદર જ ઓનલાઈન શોપિંગ, સોશિયલ મીડિયા, એન્ટરટેઈનમેન્ટ, મેસેજિંગ અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ડિજિટલ પેમેન્ટ જેવી તમામ સુવિધાઓ એકસાથે મળી જતી હતી. યુઝરને અલગ-અલગ કામ માટે અલગ-અલગ એપ્સ ડાઉનલોડ કરવાની કોઈ જરૂર નહોતી પડતી. આ સુપર-એપ્સે ચીનના અર્થતંત્રને કેશલેસ બનાવવામાં સિંહફાળો આપ્યો.
તૃતીય યુગ: ઓટોમેટેડ એઆઈ અને ભવિષ્યનો પડકાર
હવે ચીન આ સુપર-એપ્સથી પણ આગળ વધીને ત્રીજા અને વધુ એડવાન્સ યુગમાં પ્રવેશી રહ્યું છે, જેને આપણે ‘એઆઈ સુપર-એપ યુગ’ કહી શકીએ. અગાઉના યુગમાં માણસે પોતે સ્ક્રીન પર જઈને ઓર્ડર કરવો પડતો હતો, જ્યારે હવે એઆઈ એજન્ટ્સ માણસના મૂડ, તેની અગાઉની આદતો અને બજેટનું વિશ્લેષણ કરીને આપોઆપ નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે.
આ નવી ટેકનોલોજીથી માત્ર ગ્રાહકોનું જીવન સરળ નથી બની રહ્યું, પરંતુ વ્યાપારીઓ અને મોટી ટેક કંપનીઓ માટે પણ બિઝનેસ મોડલ બદલાઈ રહ્યું છે. ચિંતા અને સ્પર્ધા એ વાતની છે કે આ નવી એઆઈ રેસમાં કઈ કંપની વિજેતા બનશે? ચીનની અલીબાબા, ટેન્સન્ટ અને બાઈદુ જેવી જાયન્ટ કંપનીઓ પોતાના અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવા માટે અબજો ડોલરનું રોકાણ એઆઈ સંશોધનો પાછળ કરી રહી છે.
