હવે બેંકોના ચક્કર કાપવામાંથી મુક્તિ! UDGAM પોર્ટલ પર એક જ જગ્યાએ શોધો દાવો ન કરાયેલી થાપણો
આપણા દેશમાં અનેક એવા કિસ્સાઓ જોવા મળે છે જ્યાં પરિવારના વૃદ્ધ સભ્યો, દાદા-દાદી કે માતા-પિતાએ ભૂતકાળમાં કોઈ બેંકમાં ખાતું ખોલાવ્યું હોય અને સમય જતાં તે ખાતું નિષ્ક્રિય થઈ ગયું હોય. ઘણીવાર પરિવારના અન્ય સભ્યોને આ ખાતાઓ વિશે માહિતી નથી હોતી અથવા વર્ષો પછી જ્યારે ખબર પડે ત્યારે લોકો બેંકિંગ ઝંઝટ અને ડરના કારણે પૂછપરછ કરવાનું ટાળે છે. મોટાભાગના લોકો માની લે છે કે વર્ષો જૂના બંધ ખાતાના પૈસા હવે ડૂબી ગયા હશે.
પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના નિયમો અનુસાર, તમારા પૂર્વજોના કોઈ ખાતાના પૈસા કાયમ માટે જતા નથી. દેશભરની બેંકોમાં આવી દાવો ન કરાયેલી (Unclaimed) કરોડો રૂપિયાની થાપણો પડી છે, જેને તમે કાયદેસરની પ્રક્રિયા દ્વારા વ્યાજ સાથે પરત મેળવી શકો છો.
શું છે ‘Unclaimed Deposit’ અને UDGAM પોર્ટલ?
જ્યારે કોઈ બેંક બચત કે ચાલુ ખાતામાં સતત ૧૦ વર્ષ સુધી કોઈ જ નાણાકીય વ્યવહાર (ટ્રાન્ઝેક્શન) ન થાય, ત્યારે બેંક તે ખાતામાં જમા રકમને ‘દાવો ન કરાયેલી થાપણ’ તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. આ રકમને બેંક દ્વારા RBI ના ‘ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ’ (DEA) ફંડમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.
આ ભૂલાઈ ગયેલી રકમને શોધવાનું નાગરિકો માટે સરળ બનાવવા માટે, રિઝર્વ બેંકે ‘UDGAM’ (Unclaimed Deposits – Gateway to Access information) નામે એક ઓનલાઈન પોર્ટલ (udgam.rbi.org.in) શરૂ કર્યું છે. આ પોર્ટલ પર દેશની તમામ મુખ્ય સરકારી અને ખાનગી બેંકોનો ડેટા એક જ જગ્યાએ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે.
UDGAM પોર્ટલ પર નોંધણી કરવાની રીત
તમારા પરિવારના સભ્યોની દાવો ન કરાયેલી રકમ શોધવા માટે સૌપ્રથમ પોર્ટલ પર રજિસ્ટ્રેશન કરવું પડે છે:
૧. વેબસાઇટની મુલાકાત: સૌપ્રથમ RBI ના સત્તાવાર UDGAM પોર્ટલ પર જાઓ.
૨. વિગતો ઉમેરવી: ત્યાં તમારો મોબાઈલ નંબર, નામ અને એક મજબૂત પાસવર્ડ બનાવો.
૩. ઓટીપી ચકાસણી: તમારા મોબાઈલ પર આવેલો OTP દાખલ કરવાથી તમારી નોંધણી પૂર્ણ થશે અને તમે લોગ ઈન થઈ શકશો.
પૂર્વજોની વિગતો દ્વારા શોધ પ્રક્રિયા
લોગ ઈન કર્યા પછી, તમારે તમારા દાદા-દાદી અથવા માતા-પિતાનું નામ (સરકારી ઓળખપત્ર મુજબની સાચી જોડણી સાથે) દાખલ કરવાનું રહેશે.
શોધ પ્રક્રિયાને વધુ સચોટ બનાવવા માટે તમારે તેમના કાયદાકીય ઓળખ દસ્તાવેજો જેમ કે PAN કાર્ડ અથવા અન્ય માન્ય ઓળખકાર્ડની વિગતો આપવી પડશે. જો તમારી પાસે તેમનો જૂનો બેંક પાસબુક કે એકાઉન્ટ નંબર હોય, તો તે પણ દાખલ કરી શકાય છે. સર્ચ બટન પર ક્લિક કરતા જ જો તે નામ પર કોઈ જમા રકમ હશે, તો બેંકનું નામ, રકમ અને UDRN (Unclaimed Deposit Reference Number) સ્ક્રીન પર દેખાશે.
નાણાં કલેમ કરવાની આખરી પ્રક્રિયા
જો સર્ચ રિઝલ્ટમાં તમારા પરિવારના સભ્યનું નામ અને રકમ દેખાય, તો તે બેંકનું નામ અને જમા રકમની વિગતો નોંધી લો. ત્યારબાદ નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ અનુસરવાના રહેશે:
૧. બેંક શાખાની મુલાકાત: સંબંધિત બેંકની નજીકની શાખામાં જઈને દાવો ન કરાયેલી થાપણ કલેમ કરવા માટેનું ફોર્મ મેળવો.
૨. જરૂરી દસ્તાવેજો: જો ખાતાધારકનું અવસાન થયું હોય, તો તમારે તેમનું અધિકૃત મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) રજૂ કરવું પડશે.
૩. ઉત્તરાધિકાર અને KYC: વારસદાર તરીકે તમારો હક સાબિત કરવા માટે ઉત્તરાધિકાર પ્રમાણપત્ર (Succession Certificate) અથવા પેઢીનામું, અને તમારા પોતાના આઈડી-એડ્રેસ પ્રૂફ (KYC) સબમિટ કરવાના રહેશે.
તમામ દસ્તાવેજોની બેંક દ્વારા ચકાસણી થયા બાદ, તે ખાતામાં જમા મૂળ રકમ અને તેના પર નિયમ મુજબ ઉપાર્જિત થયેલું વ્યાજ સીધું તમારા વર્તમાન બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવે છે.
